Chi phí nguyên vật liệu tăng sốc: Doanh nghiệp cần làm gì để không bị 'bào mòn' lợi nhuận?

Chi phí bao bì tăng, logistics trở thành “gánh nặng kép”

Những biến động tại Trung Đông đang tạo ra một “cơn sóng ngầm” mạnh mẽ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở giá dầu, tác động dây chuyền đã lan sang nguyên vật liệu, logistics và cả chiến lược giá của doanh nghiệp.

Trong thực tế, giá polypropylene - nguyên liệu phổ biến để sản xuất nắp chai, vòi bơm đã tăng tới 48%, trong khi polyethylene dùng cho chai lọ và tuýp tăng khoảng 39%. Đây là mức tăng mạnh hiếm thấy kể từ giai đoạn khủng hoảng chuỗi cung ứng năm 2021.

Đối với các ngành phụ thuộc lớn vào bao bì như mỹ phẩm, thực phẩm, FMCG, tác động này là trực diện. Bao bì vốn chiếm tỷ trọng đáng kể trong chi phí sản xuất, nay trở thành một “điểm nghẽn chi phí” mới, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc lại cấu trúc sản phẩm và giá bán.

Bên cạnh đó, nếu nguyên vật liệu là cú sốc thứ nhất thì logistics lại trở thành gánh nặng thứ hai với doanh nghiệp. Khi các tuyến vận tải bị gián đoạn, tàu hàng buộc phải đổi lộ trình, kéo dài thời gian vận chuyển thêm nhiều tuần và phát sinh hàng loạt phụ phí như bảo hiểm chiến tranh, phí chuyển hướng...

Khảo sát cho thấy phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí logistics tăng từ 5 - 15%, thậm chí có trường hợp vượt 30%. Trong một số lĩnh vực đặc thù, chi phí vận chuyển thậm chí tăng gấp nhiều lần so với trước đây.

ava-0923

Doanh nghiệp cần làm gì để thích ứng?

Khi chi phí đầu vào tăng mạnh, doanh nghiệp rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ giá, hoặc tăng giá bán và đối mặt với nguy cơ mất khách hàng. Đây là hiện tượng “cost pass-through” - chi phí được chuyển dần từ nhà sản xuất sang người tiêu dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh sức mua đang suy yếu, việc tăng giá không còn là lựa chọn dễ dàng.

Trước bối cảnh bất ổn kéo dài, doanh nghiệp không thể chỉ “chịu đựng” mà cần chủ động tái cấu trúc chiến lược. Dưới đây là một số hướng đi quan trọng:

Tái thiết kế chuỗi cung ứng theo hướng “chống sốc”

Trong bối cảnh hiện tại, doanh nghiệp cần lưu ý tiêu chí quan trọng là khả năng chống chịu (resilience). Họ cần:

Không phụ thuộc vào một khu vực địa lý duy nhất

Xây dựng mô hình “multi-sourcing” (đa nguồn cung)

Ưu tiên nhà cung cấp gần thị trường tiêu thụ hơn (nearshoring)

Dù chi phí ban đầu có thể cao hơn nhưng đổi lại doanh nghiệp giảm đáng kể rủi ro gián đoạn.

Chuyển từ “cost control” sang “cost engineering”

Thay vì chỉ cố gắng cắt giảm chi phí, các doanh nghiệp cần tiếp cận theo hướng thiết kế lại chi phí ngay từ gốc. Ví dụ:

Thiết kế bao bì ít nhựa hơn nhưng vẫn giữ trải nghiệm người dùng

Tối ưu kích thước để giảm chi phí vận chuyển (cube optimization)

Chuẩn hóa nguyên vật liệu để tận dụng quy mô mua hàng

Doanh nghiệp không thể chỉ “chịu đựng” mà cần chủ động tái cấu trúc chiến lược

Áp dụng chiến lược giá linh hoạt và “tinh vi” hơn

Trong bối cảnh người tiêu dùng nhạy cảm với giá, việc tăng giá trực tiếp thường phản tác dụng. Doanh nghiệp cần các chiến lược tinh vi hơn:

Shrinkflation: giữ giá nhưng giảm dung tích/khối lượng

Price segmentation: phân tầng sản phẩm theo mức giá để giữ nhiều nhóm khách hàng

Dynamic pricing: điều chỉnh giá theo khu vực, kênh bán hoặc thời điểm

Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần truyền thông rõ ràng giá trị sản phẩm để người tiêu dùng hiểu và chấp nhận sự thay đổi, thay vì chỉ nhìn vào con số giá.

Đầu tư vào dữ liệu và dự báo

Một trong những điểm yếu của nhiều doanh nghiệp là phản ứng chậm với biến động. Để khắc phục, cần:

Ứng dụng dữ liệu để dự báo giá nguyên vật liệu

Theo dõi rủi ro địa chính trị và logistics theo thời gian thực

Xây dựng các kịch bản (scenario planning) cho từng mức biến động

Doanh nghiệp nào dự đoán sớm hơn sẽ có lợi thế trong việc đàm phán giá tốt hơn, chủ động tồn kho, điều chỉnh kế hoạch sản xuất kịp thời.

Tái định vị vai trò của bao bì

Thay vì xem bao bì chỉ là chi phí, doanh nghiệp có thể biến nó thành đòn bẩy giá trị. Ví dụ:

Bao bì thân thiện môi trường -> tăng giá trị thương hiệu

Bao bì cao cấp -> hỗ trợ định vị premium

Bao bì thông minh -> cải thiện trải nghiệm người dùng

Khi đó, chi phí tăng không còn là gánh nặng hoàn toàn, mà có thể được “hấp thụ” thông qua giá trị gia tăng mà khách hàng sẵn sàng chi trả.

Xây dựng hệ sinh thái hợp tác thay vì đàm phán đơn lẻ

Để tạo ra mối quan hệ bền vững, thay vì chỉ tối ưu chi phí ngắn hạn, doanh nghiệp nên:

Ký hợp đồng dài hạn để ổn định giá

Chia sẻ rủi ro với nhà cung cấp

Đồng phát triển giải pháp vật liệu mới

Trong một thế giới mà biến động trở thành trạng thái bình thường, doanh nghiệp buộc phải thích nghi nhanh. Đây không còn là bài toán vận hành đơn thuần mà là bài toán chiến lược lâu dài để vượt qua khủng hoảng, có thể tận dụng nó để tái định vị và bứt phá.