Chi phí vốn ngân hàng ngày càng đắt đỏ, khó quay lại vùng thấp

Chi phí lãi tăng 49%, áp lực vốn đắt lan rộng

Số liệu báo cáo tài chính của 27 ngân hàng niêm yết cho thấy, nửa đầu năm 2026, chi phí lãi tăng 49%, cao hơn đáng kể mức tăng 33,6% của thu nhập lãi, lên 437.418 tỷ đồng, tương đương tăng thêm khoảng 144 nghìn tỷ đồng so với cùng kỳ.

Trong đó, chi phí trả lãi tiền gửi tăng 46,3% lên 348.193 tỷ đồng, chiếm áp đảo gần 80% tổng chi phí lãi và khoảng 77% tăng thêm.

Đáng chú ý, chi phí trả lãi tiền vay (gồm lãi vay từ các tổ chức tín dụng khác, Ngân hàng Nhà nước và các nguồn vay khác) tăng mạnh nhất 95,1%, lên 26.520 tỷ đồng; chi phí trả lãi phát hành giấy tờ có giá (chủ yếu từ trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá khác do ngân hàng phát hành) cũng tăng 53,6%, lên 58.849 tỷ đồng.

Chi phí huy động đã tăng gần 2 điểm phần trăm nửa năm và ở mức cao nhất kể từ giữa năm 2023. Ảnh: Đức Thanh

Như vậy, sức ép trả lãi không chỉ lớn lên ở nguồn tiền gửi chủ lực, mà còn lan rộng sang các khoản vay khác có chi phí đắt đỏ hơn.

Trong nhóm khảo sát, chi phí lãi tại MB tăng mạnh nhất, 87,6% lên 31.182 tỷ đồng; Nam A Bank đứng kế tiếp, tăng 82,8%; trong khi VPBank tăng 75,4% so với cùng kỳ; NCB tăng 68,8%; TPBank tăng 68,2%; ABBank 66,1%...

Tại MB, chi phí trả lãi tiền gửi tăng 90,4% lên 21.852 tỷ đồng, cao nhất nhóm khảo sát; trong khi lãi tiền vay tăng 189,3% lên 2.608 tỷ đồng và lãi giấy tờ có giá tăng 66,4% lên 6.615 tỷ đồng.

VPBank có tổng chi phí lãi đạt 32.982 tỷ đồng, tăng 75,4% so với cùng kỳ. Trong đó, chi phí trả lãi tiền gửi tăng 64,6%, lãi tiền vay tăng 90,7%; riêng chi phí trả lãi giấy tờ có giá tăng 120,2% lên 4.966 tỷ đồng, thuộc nhóm tăng mạnh nhất trong các ngân hàng khảo sát.

Với NCB, chi phí lãi tăng 68,8% lên 4.817 tỷ đồng, chủ yếu do lãi tiền gửi tăng 70,3%.

Diễn biến này đặt trong bối cảnh lãi suất huy động bước vào xu hướng tăng từ quý III/2025 và kéo dài suốt 1 năm nay, với mức tăng tại nhiều ngân hàng lên tới 3 - 4 điểm phần trăm ở nhiều kỳ hạn. Dù huy động gần đây tăng tốc, khoảng cách với tín dụng vẫn trên 2 triệu tỷ đồng.

Khi tiền gửi từ dân cư khó theo kịp nhu cầu vốn, các ngân hàng phải vừa duy trì lãi suất cạnh tranh, tung nhiều “chiêu” hút tiền gửi, vừa gia tăng huy động qua tiền vay và phát hành giấy tờ có giá - những nguồn vốn có chi phí cao và nhạy cảm hơn với lãi suất.

Trong báo cáo ngành ngân hàng mới phát hành, Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ thương (TCBS) đánh giá, chi phí huy động khó hạ nhanh, vì tiền gửi vẫn tăng chậm hơn tín dụng. Chi phí huy động đã tăng gần 2 điểm phần trăm nửa năm và ở mức cao nhất kể từ giữa 2023.

Vốn rẻ khó hơn, ngân hàng xoay xở nhiều kênh huy động

Trong bối cảnh dư địa tăng huy động tiền gửi còn hạn chế, theo ông Đỗ Thanh Tùng - Trưởng phòng cao cấp Trung tâm Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), các ngân hàng đang đẩy mạnh sử dụng các nguồn vốn khác. Cũng vì lẽ đó, thanh khoản hệ thống ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các nguồn như: tiền gửi Kho bạc Nhà nước, nghiệp vụ thị trường mở, chứng chỉ tiền gửi, thay vì chủ yếu dựa vào tăng trưởng tiền gửi cốt lõi từ thị trường 1 (thị trường dân cư và tổ chức kinh tế).

Bên cạnh đó, việc huy động vốn nước ngoài thông qua các khoản vay hợp vốn dần trở thành xu hướng mới với nhóm ngân hàng có tệp khách hàng FDI và xuất nhập khẩu lớn.

“Các ngân hàng cũng tăng huy động qua những sản phẩm cấu trúc “lai” tiền gửi và chứng chỉ tiền gửi có lợi suất hấp dẫn nhằm giữ chân, thu hút thêm tiền gửi không kỳ hạn (CASA). Đây là hướng huy động “vốn rẻ” đã xuất hiện kể từ 2024 và đang tiếp tục được các ngân hàng khai thác trong nửa đầu năm 2026” - ông Tùng nhấn mạnh.

Chia sẻ gần đây, bà Lê Hoàng Khánh An - Giám đốc Khối Tài chính Ngân hàng VPBank cho biết, trong bối cảnh chung của thị trường lãi suất, chi phí vốn của ngân hàng cũng tăng lên. VPBank đã chủ động thực hiện các chương trình rà soát lại lãi suất, tối ưu lại các kỳ hạn ưu đãi, thực hiện các chính sách cho vay ưu đãi đối với khách hàng. Cùng với đó, chủ động tối ưu hóa lãi suất ở các tài sản sinh lời của ngân hàng nhằm bảo vệ biên lãi ròng (NIM) ở mức 4,5%.

Bên cạnh các kênh huy động trong nước, hoạt động huy động quốc tế cũng là một điểm nổi bật của VPBank. Theo bà An, chi phí hoán đổi (swap cost) để chuyển đổi các nguồn vốn trung, dài hạn vay quốc tế sang VND để củng cố nguồn vốn cho vay tín dụng của ngân hàng, cũng tăng lên.

“Mức chi phí hoán đổi hiện nay chạy ở khoảng 3 - 4%, mặc dù đã giảm nhưng vẫn cao so với cùng kỳ năm ngoái” - đại diện VPBank cho biết.

Tại MB, ông Phạm Như Ánh - Tổng giám đốc MB cho biết, ngân hàng cố gắng giữ chi phí vốn không tăng quá nhanh. Theo đó, ngân hàng cố gắng duy trì vị thế dẫn đầu về CASA, nhờ lợi thế tập trung vào phân khúc khách hàng phổ thông, dù tỷ lệ này khó giữ 36 - 37% như năm ngoái.

Thay vì chỉ dựa vào huy động trong nước khi nguồn vốn này gặp khó khăn, MB tăng cường vay vốn nước ngoài và đã huy động được lượng vốn khá lớn từ thị trường quốc tế từ đầu năm.

Đồng thời, ngân hàng MB tối ưu lại cấu trúc huy động, thay vì chỉ huy động tiết kiệm thì tăng phát hành giấy tờ có giá; thay vì tập trung tiền gửi dài hạn thì chuyển sang tiền gửi ngắn hạn.

Theo chuyên gia VDSC, tác động từ đợt tăng chi phí vốn trong nửa đầu năm 2026, bao gồm tỷ lệ CASA suy giảm và việc đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu trong quý II, sẽ tiếp tục phản ánh vào mặt bằng lãi suất cho vay bình quân và chi phí vốn của ngân hàng nửa cuối năm.