'Chìa khóa' để chọn người đứng đầu cơ sở giáo dục

Ở bất kỳ giai đoạn phát triển nào của ngành Giáo dục, người đứng đầu cơ sở giáo dục luôn giữ vai trò quyết định đối với chất lượng quản trị, hiệu quả dạy học và sự phát triển bền vững của nhà trường.

Lựa chọn công khai, minh bạch Hiệu trưởng - người giữ "linh hồn" của một ngôi trường

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, thì câu chuyện về lựa chọn người đứng đầu cơ sử giáo dục được nhiều người quan tâm hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là câu chuyện về công tác cán bộ, mà còn là "chìa khóa" để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện.

Theo chia sẻ của nhiều nhà giáo, một cơ sở giáo dục muốn phát triển cần nhiều yếu tố như đội ngũ giáo viên giỏi, cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu, chương trình giáo dục phù hợp và sự đồng hành của phụ huynh... Yếu tố có khả năng kết nối và phát huy tất cả những nguồn lực ấy chính là Hiệu trưởng.

Cô Nguyễn Lan Hương (giáo viên trường THPT Hoài Đức B, Hà Nội) cho rằng, điều quan trọng nhất không phải là ai giữ chức vụ, mà là lựa chọn được người có đủ năng lực để dẫn dắt tập thể trong giai đoạn chuyển đổi.

Việc lựa chọn người đứng đầu cần dựa trên các tiêu chí khách quan, công khai, minh bạch, lấy hiệu quả quản trị và sự phát triển của nhà trường làm thước đo, thay vì chỉ dựa vào thâm niên công tác hay chức vụ đang đảm nhiệm. Khi chọn đúng người, quá trình hợp nhất sẽ diễn ra thuận lợi hơn và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của nhà trường.

Cô Hương nhận thấy, nên ưu tiên năng lực quản trị, hơn là thâm niên. (Ảnh: NVCC)

Theo cô Hương, sau hợp nhất, Hiệu trưởng cần đáp ứng một số tiêu chí cốt lõi như có phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp tốt, có năng lực quản trị trường học hiện đại, có uy tín với cán bộ, giáo viên… Đặc biệt, có khả năng đoàn kết, quy tụ tập thể và xử lý tốt những thay đổi phát sinh. Bên cạnh đó, cần có tư duy đổi mới, biết ứng dụng công nghệ trong quản lý và xây dựng môi trường giáo dục phát triển bền vững.

“Tiêu chí cần đặt lên hàng đầu là năng lực lãnh đạo và quản trị sự thay đổi, bởi sau hợp nhất, điều nhà trường cần nhất là một người có thể quy tụ con người, tạo sự đồng thuận và dẫn dắt tập thể phát triển” – cô Nguyễn Lan Hương cho hay.

Từ góc nhìn thực tế, cô Hương nhận thấy, khó khăn lớn nhất có lẽ là dung hòa đội ngũ từ các đơn vị khác nhau, sắp xếp vị trí việc làm hợp lý, tạo được sự đồng thuận trong tập thể và bảo đảm quyền lợi chính đáng của cán bộ, giáo viên. Nếu không làm tốt công tác tư tưởng và công khai, minh bạch trong việc lựa chọn cán bộ quản lý thì rất dễ phát sinh tâm lý so sánh, băn khoăn hoặc thiếu đồng thuận.

Cô Lan Hương cũng như nhiều giáo viên đều mong muốn sự ổn định, minh bạch và công bằng. Vì ổn định để yên tâm giảng dạy, minh bạch để hiểu rõ lộ trình và các quyết định liên quan đến tổ chức, nhân sự; Công bằng để mọi cán bộ, giáo viên được đánh giá và bố trí dựa trên năng lực, cống hiến.

Còn theo cô Nguyễn Thị Dung (một giáo viên tại phường Thanh Xuân, Hà Nội), thực tế, bằng cấp, chứng chỉ hay số năm công tác là những điều kiện cần nhưng chưa đủ để lựa chọn người đứng đầu cơ sở giáo dục.

Trong điều kiện bộ máy được tinh gọn, khối lượng công việc lớn hơn, yêu cầu quản trị cao hơn, người đứng đầu càng phải có khả năng tổ chức, phân công công việc khoa học, phát huy năng lực của đội ngũ thay vì quản lý theo lối hành chính đơn thuần.

Như cô Dung chia sẻ, thì một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng công tác lựa chọn người đứng đầu là bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quy trình.

Có thể thấy được, trong bối cảnh ngành Giáo dục tiếp tục đổi mới quản trị, thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, việc lựa chọn đúng người đứng đầu không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài. Đó chính là "chìa khóa" mở ra một nền quản trị giáo dục hiện đại, minh bạch, hiệu quả và lấy người học làm trung tâm.

Nhiều hệ lụy khi lựa chọn sai Hiệu trưởng

Lựa chọn đúng người đứng đầu cơ sở giáo dục không chỉ là quyết định về nhân sự mà còn là quyết định đối với chất lượng giáo dục, văn hóa nhà trường và sự phát triển của nhiều thế hệ học sinh. Người đứng đầu (Hiệu trưởng hoặc GGiám đốc cơ sở giáo dục) giữ vai trò lãnh đạo, quản trị và chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động của đơn vị theo quy định của ngành giáo dục

Vì vậy, việc công bố rõ tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá, tổ chức lấy ý kiến theo quy định và xem xét nhiều nguồn thông tin sẽ góp phần hạn chế tính chủ quan, tạo sự đồng thuận trong tập thể.

Đồng thời, cơ chế kiểm tra, giám sát sau khi bổ nhiệm cũng cần được thực hiện thường xuyên. Người đứng đầu phải được đánh giá định kỳ thông qua kết quả thực hiện nhiệm vụ, mức độ hài lòng của đội ngũ và hiệu quả hoạt động của nhà trường.

Theo chuyên gia Bùi Khánh Nguyên, Hiệu trưởng chính là người dẫn dắt quá trình chuyển đổi đó. Chuyên gia Bùi Khánh Nguyên từng là một giáo viên tiếng Anh, Hiệu trưởng trường trung học, nghiên cứu viên quan hệ quốc tế và hiện là diễn giả độc lập về giáo dục (ảnh: NVCC)

Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cho biết, việc lựa chọn người đứng đầu nhà trường sau sáp nhập có ý nghĩa quyết định đến sự thành công của chủ trương tinh gọn bộ máy. Sáp nhập trường học không đơn thuần là thay đổi cơ cấu tổ chức mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện về nhân sự, văn hóa, quản trị và chất lượng giáo dục.

Một hiệu trưởng phù hợp sẽ giúp ổn định tâm lý đội ngũ, tạo sự đồng thuận giữa các giáo viên đến từ nhiều đơn vị khác nhau, phân bổ nguồn lực hợp lý, duy trì chất lượng dạy học và xây dựng một bản sắc chung cho nhà trường mới.

Ngược lại, nếu người đứng đầu thiếu năng lực quản trị thay đổi, việc sáp nhập có thể chỉ đạt mục tiêu tinh gọn về hành chính nhưng không tạo ra giá trị gia tăng về chất lượng giáo dục.

Trong bối cảnh mới, Hiệu trưởng không chỉ là người quản lý chuyên môn mà phải trở thành nhà lãnh đạo chuyển đổi. Để được như vậy, theo vị chuyên gia này, trước hết, Hiệu trưởng cần có năng lực quản trị sự thay đổi để dẫn dắt nhà trường vượt qua giai đoạn chuyển tiếp với nhiều biến động về tổ chức, nhân sự và tâm lý.

Bên cạnh đó, cần có tư duy quản trị hiện đại, dựa trên dữ liệu, biết khai thác công nghệ số và phân tích thông tin để ra quyết định hiệu quả, đặc biệt khi quy mô trường học sau sáp nhập lớn hơn và phức tạp hơn.

Ngoài ra, Hiệu trưởng phải có khả năng xây dựng văn hóa tổ chức mới. Vì sau sáp nhập, giáo viên và học sinh đến từ nhiều môi trường khác nhau, nên việc tạo dựng sự đoàn kết, niềm tin và một tầm nhìn chung trở thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Thêm nữa, kỹ năng truyền thông, đối thoại với giáo viên, phụ huynh và chính quyền địa phương cũng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết để tạo sự đồng thuận xã hội.

Nếu chỉ được chọn ba tiêu chí quan trọng nhất đối với một Hiệu trưởng trong giai đoạn tinh gọn bộ máy, theo chuyên gia Bùi Khánh Nguyên, thứ nhất, năng lực lãnh đạo và quản trị sự thay đổi, đây là yếu tố cốt lõi vì hiệu trưởng phải dẫn dắt một tổ chức đang chuyển đổi, giải quyết các xung đột và tạo động lực cho đội ngũ.

Thứ hai, uy tín và năng lực quy tụ con người. Sau sáp nhập, điều khó nhất không phải là ghép cơ sở vật chất mà là kết nối con người. Một Hiệu trưởng có uy tín sẽ tạo được niềm tin, phát huy được năng lực của tập thể và giảm thiểu những xáo trộn không cần thiết.

Thứ ba, tư duy chiến lược và hướng đến chất lượng giáo dục. Mục tiêu cuối cùng của tinh gọn bộ máy không phải là giảm đầu mối mà là nâng cao chất lượng giáo dục. Vì vậy, Hiệu trưởng cần có tầm nhìn dài hạn, biết xây dựng chiến lược phát triển nhà trường và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để cải thiện kết quả học tập của học sinh.

Tuy nhiên, nếu lựa chọn sai người đứng đầu một cơ sở giáo dục sẽ gây ra nhiều hệ lụy. Theo chuyên gia Bùi Khánh Nguyên, hệ quả lớn nhất là đánh mất niềm tin của đội ngũ giáo viên và cộng đồng đối với quá trình đổi mới. Khi niềm tin bị suy giảm, hàng loạt hệ quả khác sẽ xuất hiện: nội bộ mất đoàn kết, giáo viên thiếu động lực cống hiến, việc triển khai các chính sách gặp nhiều trở ngại, chất lượng dạy học giảm sút và học sinh là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Về lâu dài, một quyết định nhân sự không phù hợp có thể làm chậm quá trình đổi mới giáo dục, lãng phí nguồn lực đã đầu tư cho việc sắp xếp hệ thống và khiến mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục không đạt được như kỳ vọng.

Vậy nên, trong giai đoạn hiện nay, việc lựa chọn Hiệu trưởng cần dựa trên các tiêu chí minh bạch, khách quan, coi trọng năng lực lãnh đạo, thành tích thực tiễn và khả năng dẫn dắt tổ chức hơn là chỉ dựa vào thâm niên công tác hay yếu tố hành chính.

Đây cũng là cơ hội để xây dựng một đội ngũ lãnh đạo nhà trường thực sự đáp ứng yêu cầu của nền giáo dục trong giai đoạn phát triển mới. Chúng ta cũng cần cởi mở cho phương án tuyển chọn, ứng tuyển công khai với tất cả các ứng viên đủ năng lực và có mong muốn cống hiến.