'Chìa khóa' để điện ảnh chinh phục khán giả

Thị trường điện ảnh năm 2025 cho thấy sức mạnh nội sinh của điện ảnh Việt đang được khơi dậy

Gắn văn hóa với hội nhập và thị trường

Nói về những điểm mới của Nghị quyết số 80, TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam cho rằng, một trong những điều tâm đắc nhất là nghị quyết đã nhấn mạnh, đề cao giá trị của bản sắc dân tộc. Theo bà, đây không chỉ là sự khẳng định về mặt tư tưởng, mà còn là định hướng chiến lược cho các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó có điện ảnh. “Nghị quyết số 80 đem đến một nội dung rất quan trọng, đó là tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nhấn mạnh vai trò văn hóa như là một nguồn lực nội sinh, một nguồn lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước”, TS Ngô Phương Lan nhấn mạnh.

Trong điện ảnh, bản sắc dân tộc không chỉ là chất liệu sáng tạo mà còn là yếu tố tạo nên sức cạnh tranh. Những câu chuyện mang đậm chiều sâu lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam chính là “chìa khóa” để điện ảnh Việt Nam vừa chinh phục khán giả trong nước, vừa từng bước vươn ra quốc tế.

Một điểm quan trọng nữa, theo TS Ngô Phương Lan là Nghị quyết số 80 đã đặt phát triển văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với hội nhập quốc tế chủ động. Đây cũng chính là hướng đi mà nhiều tổ chức, trong đó có Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam, đang kiên trì theo đuổi. Bà cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hóa, điện ảnh Việt Nam không chỉ đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt về sức mạnh mềm văn hóa mà còn chịu tác động mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Chính vì vậy, việc chủ động hội nhập, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh là yêu cầu tất yếu.

Cùng với hội nhập, Nghị quyết số 80 đặc biệt nhấn mạnh mối quan hệ giữa văn hóa và thị trường, đây là một cách tiếp cận mới, mang tính đột phá. TS Ngô Phương Lan phân tích: “Lần đầu tiên văn hóa được đặt trong mối quan hệ rất chặt chẽ với kinh tế và với thị trường. Bởi vì khi nói đến các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó có điện ảnh, phải nói đến thị trường. Nếu không có thị trường, không thể xây dựng được công nghiệp văn hóa”. Theo bà, một sản phẩm điện ảnh chỉ thực sự sống khi được đưa ra thị trường, được khán giả đón nhận và tạo ra nguồn thu để tái đầu tư, tái sản xuất.

Tạo xung lực mới

Những chuyển biến của thị trường điện ảnh Việt Nam thời gian qua, phần nào cho thấy tính đúng đắn của định hướng này. Theo TS Ngô Phương Lan, thị trường điện ảnh trong nước hiện đang phát triển mạnh mẽ, thậm chí trở thành “niềm mơ ước” của một số nền điện ảnh trong khu vực. Trong các buổi làm việc với đối tác quốc tế, nhiều chuyên gia từ Pháp và Hàn Quốc đều đánh giá cao tốc độ tăng trưởng của thị trường Việt Nam.

Cụ thể, năm 2025, thị trường điện ảnh trong nước tăng trưởng khoảng 27-28%, cao hơn đáng kể so với mức 14-15% của năm 2024. Trước đó, năm 2023, thị trường đã phục hồi hơn 90% sau đại dịch Covid-19, đây là mức phục hồi nhanh hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Đặc biệt, thị phần phim Việt có bước tăng trưởng ấn tượng: Từ mức dưới 30% trước đây lên 44% vào năm 2024 và đạt tới 62% vào năm 2025. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy sức mạnh nội sinh của điện ảnh Việt đang được khơi dậy.

Những bộ phim như “Mưa đỏ”, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”, “Tử chiến trên không” không chỉ tạo hiệu ứng xã hội tích cực mà còn đạt doanh thu cao, thậm chí lập kỷ lục. Tổng doanh thu của các phim đề tài lịch sử, chiến tranh trong năm qua đạt khoảng 714 tỉđồng. Theo TS Ngô Phương Lan, đây chính là minh chứng sống động cho định hướng của Nghị quyết số 80 là gắn phát triển văn hóa với công nghiệp văn hóa và thị trường, coi sản phẩm văn hóa là nguồn lực phát triển và là thành tố quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, điện ảnh Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều “điểm nghẽn”, đặc biệt trong cơ chế hợp tác công - tư. TS Ngô Phương Lan thẳng thắn chỉ ra: “Lâu nay, hợp tác công - tư trong lĩnh vực điện ảnh còn nhiều vướng mắc, nhất là trong khâu sản xuất, phát hành và phổ biến phim. Một ví dụ điển hình là bộ phim “Đào, Phở và Piano” (năm 2024), dù được sản xuất bằng nguồn vốn nhà nước, nhưng không thể phát hành thương mại hiệu quả do vướng cơ chế phân chia doanh thu.

“Doanh thu phải nộp toàn bộ về ngân sách nhà nước, không có tỷ lệ hợp lý cho đơn vị phát hành, nên các hệ thống rạp lớn như CGV, Lotte Cinema, Galaxy hay BHD không tham gia. Đây rõ ràng là một bất hợp lý”, bà phân tích. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 đã xuất hiện những tín hiệu mới. Các phim như “Mưa đỏ” hay “Tử chiến trên không”, dù sử dụng ngân sách nhà nước nhưng đã được phát hành thương mại hiệu quả nhờ sự phối hợp linh hoạt giữa nhà sản xuất và các đơn vị phát hành tư nhân.

Theo TS Ngô Phương Lan, thành công này không chỉ đến từ chất lượng tác phẩm mà còn từ việc tháo gỡ phần nào các rào cản cơ chế. Nếu không có sự linh hoạt đó, những bộ phim này khó có thể tiếp cận lượng khán giả lớn và tạo hiệu ứng xã hội mạnh mẽ. Từ thực tế này, bà cho rằng sau khi Nghị quyết số 80 được ban hành, cần sớm có các văn bản hướng dẫn, thông tư mới để thay thế các quy định hiện hành, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, phù hợp với quy luật thị trường.

Không chỉ tháo gỡ “điểm nghẽn”, Nghị quyết số 80 còn tạo ra một “xung lực” mới cho sự phát triển của điện ảnh. TS Ngô Phương Lan cho rằng, một điểm đáng mừng là nghị quyết không chỉ nêu quan điểm mà còn đưa ra hệ thống giải pháp cụ thể, với lộ trình rõ ràng đến năm 2030. Điều này tạo niềm tin và động lực cho các tổ chức, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh. Các hoạt động như Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF), các chương trình xúc tiến, quảng bá điện ảnh, giới thiệu bối cảnh quay phim Việt Nam ra quốc tế… đang được triển khai tích cực, dù phần lớn dựa vào nguồn lực xã hội hóa.

“Nghị quyết ra đời đã trở thành nền tảng vững chắc cho định hướng phát triển, giúp chúng tôi thấy rõ hoạt động của mình được Nhà nước khuyến khích, hướng tới xây dựng DANAFF thành thương hiệu quốc gia”, TS Ngô Phương Lan chia sẻ. Theo bà, nếu thể chế được hoàn thiện, hạn chế tối đa các “điểm nghẽn” và tạo cơ chế phù hợp với quy luật phát triển, điện ảnh Việt Nam sẽ có cơ hội bứt phá mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.