Chìa khóa then chốt để giải quyết những bài toán hóc búa lĩnh vực dược liệu

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Chìa khóa then chốt để giải quyết những bài toán hóc búa của ngành dược liệu đó là khi nhà khoa học dẫn dắt về công nghệ, doanh nghiệp khai mở thị trường, chính quyền địa phương kiến tạo chính sách và người nông dân làm chủ quy trình canh tác bền vững - khi đó các bên cùng nhau xây dựng được một hệ sinh thái dược liệu Việt Nam thật sự vững mạnh và vươn tầm quốc tế.

Thông tin trên được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo khoa học quốc tế V.IMPACT với chủ đề “Đổi mới sáng tạo trong phát triển bền vững thuốc từ dược liệu,” do Viện Dược liệu (Bộ Y tế) tổ chức chiều 7/4 tại Hà Nội.

Nhiều chính sách quan trọng thúc đẩy phát triển dược liệu

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho hay, Việt Nam có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, cùng với nền tri thức y học cổ truyền có lịch sử hàng nghìn năm. Theo số liệu thống kê, hiện nay nước ta có hơn 5.000 loài cây thuốc, đây là tiềm năng, lợi thế rất lớn để phát triển ngành dược liệu, góp phần chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe Nhân dân, đồng thời phát triển kinh tế-xã hội.

Ông Hà nhấn mạnh, thời gian qua, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển y học cổ truyền và dược liệu, tạo nền tảng cho phát triển bền vững lĩnh vực này. Đặc biệt Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu phát huy tiềm năng, thế mạnh của y học cổ truyền và dược liệu; đẩy mạnh phát triển vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn; bảo tồn tri thức truyền thống; nâng cao chất lượng dược liệu, thuốc cổ truyền. Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu phát triển dược liệu theo hướng công nghiệp; quy hoạch vùng trồng; bảo tồn nguồn dược liệu quý; chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc.

Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững.

Thứ trưởng Bộ Y tế đánh giá cao chủ đề hội thảo cũng như các nội dung trình bày tại phiên toàn thể và các phiên chuyên đề, tập trung vào phát triển thuốc dược liệu bằng công nghệ hiện đại và phát triển dược liệu theo hướng bền vững. Đây là diễn đàn quan trọng để các nhà khoa học trong nước và quốc tế trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm, công bố các kết quả nghiên cứu mới; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong nghiên cứu, phát triển nguồn tài nguyên dược liệu; nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ dược liệu phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Lãnh đạo Bộ Y tế cũng đồng thời nhấn mạnh, đây cũng là dịp để Việt Nam giới thiệu tiềm năng, thế mạnh về nguồn dược liệu phong phú, đặc hữu; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển các sản phẩm từ dược liệu.

Tiến sỹ Trần Minh Ngọc - Viện trưởng Viện Dược liệu. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tiến sỹ Trần Minh Ngọc - Viện trưởng Viện Dược liệu cho hay điểm sáng đầy ý nghĩa của V.IMPACT-2026 chính là sự hội tụ đông đủ của các đại diện đến từ “bốn nhà”: Nhà khoa học, Cơ quan quản lý Nhà nước, Doanh nghiệp và Người nông dân. Sự hiện diện đồng thời của bốn chủ thể này chính là lời khẳng định mạnh mẽ cho ý chí hợp tác trong mô hình hợp tác Công-Tư (PPP).

“Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của Cách mạng Công nghiệp 4.0, nơi kỹ thuật Omics, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Big Data đang tái định nghĩa lại cách chúng ta nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Đây vừa là thách thức, nhưng cũng là cơ hội vàng để dược liệu Việt Nam bước ra thế giới với một vị thế mới - vị thế của tri thức hiện đại trên nền tảng bản sắc truyền thống,” Tiến sỹ Trần Minh Ngọc phân tích.

Gắn chặt giữa bảo tồn với khai thác và phát triển bền vững

Tại Hội thảo, ông Ngô Minh Hải - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH cho hay, người dân Việt Nam đang sống trên kho tàng dược liệu vô giá nhưng lại không biết cách khai thác, giữ gìn và chế biến. Người dân đang khai thác triệt để cây thuốc quý để xuất khẩu với giá rẻ, rồi nhập khẩu dược liệu rác, rẻ tiền, đã chiết hết hoạt chất để sử dụng.

Chính vì vậy, Tập đoàn TH đã tiên phong làm kinh tế dưới tán rừng từ năm 2013 theo hai phương pháp: Bảo tồn-thu hái thảo dược tự nhiên và trồng các loại thảo dược theo hướng hữu cơ dưới tán rừng đồng thời phát triển canh tác các loại cây ăn quả.

Tính đến cuối năm 2025, TH đã bảo tồn được 75 loại cây dược liệu, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có giá trị cao như: tam thất, đương quy, ngũ gia bì, bảy lá một hoa (thất diệp nhất chi hoa), lan thạch hộc tía, sâm puxailaileng, sâm Lai Châu… Mô hình chuỗi giá trị dược liệu-công nghệ sinh học của TH đang góp phần định hình lại cách tiếp cận đối với ngành dược liệu Việt Nam: từ khai thác sang nuôi trồng, từ manh mún sang chuỗi giá trị, từ giá trị thấp sang giá trị cao. Đây là những gợi mở quan trọng cho việc xây dựng chính sách và định hướng phát triển trong thời gian tới.

Ông Ngô Minh Hải - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH trình bày tại Hội thảo. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Để khai thác hết giá trị của dược liệu trong nước, các đại biểu tại hội nghị đề xuất các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển dược liệu theo hướng công nghệ sinh học với quy mô lớn. Đặc biệt là việc xây dựng và triển khai chiến lược phát triển vùng dược liệu quy mô lớn gắn với mô hình điểm tận dụng thành quả khoa học công nghệ, nông nghiệp chính xác, công nghệ sinh học dựa trên nền tảng phát triển bền vững. Mặt khác cần đưa người nông dân trở thành mắt xích trong chuỗi giá trị dược liệu.

Để thúc đẩy phát triển lĩnh vực dược liệu trong thời gian tới, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà lưu ý các bên tiếp tục làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn trong phát triển dược liệu; gắn chặt giữa công tác bảo tồn với khai thác và phát triển bền vững; đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng loại dược liệu để có định hướng phát triển phù hợp, hiệu quả. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu, từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến sản xuất thuốc; trong đó, cần đặc biệt chú trọng gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn sản xuất, bảo đảm các kết quả nghiên cứu được chuyển giao, ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm cụ thể, có giá trị.

Các vùng trồng dược liệu cần tập trung phát triển theo hướng chuẩn hóa, quy mô, bền vững; bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Thứ trưởng Bộ Y tế cũng yêu cầu các đơn vị tăng cường liên kết, hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường cho dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu.

Hội thảo là diễn đàn quan trọng để các nhà khoa học trong nước và quốc tế trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm, công bố các kết quả nghiên cứu mới; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong nghiên cứu, phát triển tài nguyên dược liệu; nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ dược liệu phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Đây cũng là dịp để Việt Nam giới thiệu tiềm năng, thế mạnh về nguồn dược liệu phong phú, đặc hữu; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển các sản phẩm từ dược liệu./.