Chiếc điện thoại mở lối sinh kế số để thoát nghèo ở bản vùng cao

Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, Lò Văn Như, thanh niên người Thái ở bản Ngàm, xã Sơn Điện (Thanh Hóa), đã đưa những nét văn hóa truyền thống của đồng bào lên không gian số, đồng thời tìm hướng phát triển sinh kế ngay tại quê hương. Công nghệ số không chỉ mở rộng cơ hội quảng bá văn hóa mà còn tạo thêm động lực phát triển kinh tế ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Từ chiếc điện thoại cũ đưa văn hóa bản làng lên không gian số

Sinh năm 1993, Lò Văn Như, người dân tộc Thái ở bản Ngàm, xã Sơn Điện, từng rời quê đi làm thuê sau khi học hết trung học phổ thông. Trở về bản, anh bắt đầu một hành trình mới từ công cụ rất đỗi quen thuộc: chiếc điện thoại thông minh.

Cuối năm 2021, bằng chiếc điện thoại Samsung cũ, Như ghi lại hoạt động đánh bắt cá tập thể trên sông Luồng, một nét sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của người dân bản Ngàm. Theo tập quán, bà con cùng khoanh vùng, bảo vệ một đoạn sông để cá tự nhiên sinh trưởng, chỉ tổ chức đánh bắt vào những dịp sinh hoạt chung của bản.

Video mang tên “Ngày hội bắt cá” ban đầu được thực hiện với mục đích lưu giữ kỷ niệm. Không ngờ, khi đăng tải lên mạng xã hội, những hình ảnh sinh động về đời sống cộng đồng đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem.

Từ dấu ấn đầu tiên, Như tự tìm hiểu kỹ thuật quay phim, dựng video, biên tập nội dung và xây dựng kênh AE Vùng Cao. Những câu chuyện đời thường về lao động sản xuất, đám cưới truyền thống, phong tục ăn trầu, nghề đan lát, dệt thổ cẩm và các hoạt động cộng đồng lần lượt được anh ghi lại, giới thiệu đến công chúng.

Thông qua các nền tảng số, những giá trị văn hóa vốn chủ yếu được lưu truyền trong phạm vi bản làng có thêm cơ hội tiếp cận đông đảo người xem. Không chỉ quảng bá hình ảnh vùng cao, các video còn góp phần lưu giữ tư liệu về phong tục, tập quán và nghề thủ công truyền thống, trong đó có những giá trị đang đứng trước nguy cơ mai một.

Thế rồi khi bản Ngàm phát triển du lịch cộng đồng, những nội dung này cũng trở thành một kênh giới thiệu hữu ích, giúp du khách tìm hiểu trước về đời sống, phong tục và nét đẹp văn hóa của đồng bào, qua đó tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.

Câu chuyện của Lò Văn Như cho thấy chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp hay nguồn đầu tư lớn. Một thiết bị phổ thông, cùng tinh thần chủ động học hỏi và sáng tạo, cũng có thể trở thành công cụ để người dân giới thiệu những giá trị đặc trưng của quê hương.

Từ quảng bá văn hóa đến tạo dựng sinh kế

Không dừng lại ở việc giới thiệu văn hóa bản làng, Như từng bước tận dụng kinh nghiệm sáng tạo nội dung để kết nối thị trường, tìm kiếm cơ hội phát triển kinh tế.

Sau khi video về hoạt động bắt cá tập thể được nhiều người quan tâm, một số người xem đã liên hệ hỏi mua cá. Nhận thấy nhu cầu này, Như trao đổi với ban quản lý bản về việc tổ chức bán sản phẩm, góp thêm nguồn thu cho quỹ chung. Ban quản lý bản trực tiếp tổ chức, quản lý nguồn thu, còn anh hỗ trợ giới thiệu và kết nối người mua.

Từ kinh nghiệm sử dụng mạng xã hội, Như tiếp tục tìm hướng sinh kế mới thông qua chế tác các sản phẩm từ đá cuội ven sông Luồng.

Anh tự tìm hiểu kỹ thuật, đầu tư máy móc, học cách gia công và sáng tạo những sản phẩm thủ công từ nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Quá trình chế tác, từ những viên đá thô đến thành phẩm hoàn chỉnh, được anh ghi lại thành video và giới thiệu trên trang Facebook cá nhân Koach Kaka.

Việc kết hợp sản xuất nội dung với quảng bá sản phẩm giúp Như tiếp cận khách hàng, nhận đơn đặt hàng mà không bị giới hạn bởi phạm vi địa lý. Hoạt động chế tác đá và kinh doanh trực tuyến hiện trở thành nguồn thu nhập chủ yếu của anh.

Từ một người lao động từng phải đi làm thuê xa quê, Như đã từng bước tạo dựng công việc tại địa phương bằng cách kết hợp nguồn lực bản địa với kỹ năng công nghệ số. Chiếc điện thoại không chỉ là phương tiện ghi lại đời sống bản làng mà còn trở thành công cụ kết nối sản phẩm với thị trường.

Đáng chú ý, Như còn chủ động chia sẻ kinh nghiệm quay, dựng video, giới thiệu sản phẩm và kinh doanh trực tuyến cho những thanh niên khác trong bản. Những kỹ năng được tích lũy từ thực tế của anh có thể trở thành gợi ý để người trẻ địa phương tiếp cận công nghệ, tìm kiếm việc làm và phát triển kinh tế ngay trên quê hương.

Tuy nhiên, hành trình đưa sản phẩm vùng cao lên thị trường số vẫn còn không ít trở ngại. Dù từng có khách hàng ở nước ngoài quan tâm đến các sản phẩm chế tác đá, Như chưa biết cách tổ chức vận chuyển. Với sản phẩm cá của bản, việc bảo quản và giao hàng cũng gặp nhiều khó khăn.

Thực tế này cho thấy, khả năng quảng bá trên mạng xã hội mới chỉ là một khâu trong quá trình phát triển sinh kế số. Để sản phẩm thực sự đến được với thị trường, người dân còn cần được hỗ trợ về xây dựng thương hiệu, kỹ năng kinh doanh, kết nối tiêu thụ, logistics và tổ chức sản xuất phù hợp.

Phát huy vai trò khoa học, công nghệ trong thực hiện Chương trình 1719

Từ thực tiễn bản Ngàm có thể thấy những hướng đi cụ thể để khai thác tiềm năng địa phương, phát triển sinh kế và bảo tồn bản sắc văn hóa. Đây cũng là những mục tiêu quan trọng được đặt ra trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I từ năm 2021 đến năm 2025, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021.

Chương trình hướng tới khai thác tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, phát triển sản xuất, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số.

Đáng chú ý, Dự án 6 tập trung bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Việc ứng dụng công nghệ số để ghi lại phong tục, nghề truyền thống, quảng bá hình ảnh bản làng và kết nối du khách là một hướng tiếp cận thiết thực, góp phần gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế.

Cùng với đó, việc nâng cao năng lực tiếp cận công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng cơ hội sinh kế có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thực tiễn cho thấy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có thể hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, quảng bá nông sản và sản phẩm thủ công, kết nối cung cầu, phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc biệt, đổi mới sáng tạo không chỉ thể hiện ở việc phát triển những công nghệ mới mà còn nằm trong cách người dân vận dụng công nghệ sẵn có để giải quyết những vấn đề của cuộc sống. Việc Lò Văn Như sử dụng điện thoại để sản xuất nội dung số, giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm khách hàng là một ví dụ gần gũi về khả năng đó.

Từ góc độ phát triển kinh tế - xã hội, những mô hình như vậy gợi mở yêu cầu phổ cập kỹ năng số cho đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là thanh niên; hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương, khai thác các nền tảng thương mại điện tử và kết nối sản phẩm với thị trường tiêu thụ.

Để chuyển đổi số thực sự tạo sinh kế bền vững

Giai đoạn I (2021-2025) của Chương trình 1719 đã đặt nền tảng cho việc phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong giai đoạn tiếp theo, việc phát huy hiệu quả các mục tiêu của Chương trình cần tiếp tục gắn với nhu cầu thực tế và khả năng tham gia của người dân, trong đó thanh niên là lực lượng có nhiều tiềm năng tiếp cận, ứng dụng công nghệ và tạo ra những cách làm mới.

Từ câu chuyện ở bản Ngàm, những hỗ trợ thiết thực có thể bắt đầu từ việc trang bị kỹ năng sử dụng thiết bị số, kiến thức kinh doanh trên mạng xã hội, phương pháp xây dựng nội dung quảng bá du lịch, đến cách kết nối sản phẩm truyền thống với khách hàng. Bên cạnh đó, cần quan tâm đầu tư hạ tầng kết nối, hỗ trợ vận chuyển, bảo quản hàng hóa và xây dựng các kênh tiêu thụ ổn định.

Để nhân rộng những cách làm hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và cộng đồng địa phương trong đào tạo kỹ năng số, chuyển giao công nghệ phù hợp, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Quan trọng hơn, các chính sách hỗ trợ cần xuất phát từ đặc điểm, lợi thế và nhu cầu của từng địa bàn, tránh áp dụng những mô hình thiếu phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong quá trình đó, người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần được khuyến khích trở thành chủ thể của chuyển đổi số, thay vì chỉ là đối tượng tiếp nhận công nghệ. Khi được trang bị kỹ năng và có điều kiện tiếp cận thị trường, họ hoàn toàn có thể chủ động khai thác nguồn lực bản địa, phát triển kinh tế và gìn giữ những giá trị văn hóa của cộng đồng.

Từ chiếc điện thoại Samsung cũ, Lò Văn Như đã mở ra một hướng đi mới cho chính mình: đưa văn hóa bản làng lên không gian số, kết nối sản phẩm với khách hàng và tạo dựng công việc ngay trên quê hương. Hành trình ấy cho thấy giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm ở những nền tảng hay thiết bị hiện đại, mà còn ở khả năng khơi dậy sự chủ động, sáng tạo của mỗi người dân.

Khi người trẻ vùng cao biết sử dụng công nghệ để kể câu chuyện quê hương, đưa sản phẩm địa phương đến với thị trường và tạo dựng sinh kế, chuyển đổi số sẽ không còn là khái niệm xa xôi. Đó chính là con đường để bản sắc văn hóa được tiếp nối, nguồn lực bản địa được phát huy và những cơ hội phát triển mới được hình thành ngay từ mỗi bản làng.

Uyên Na

Nguồn Pháp Luật VN: https://baophapluat.vn/chiec-dien-thoai-mo-loi-sinh-ke-so-de-thoat-ngheo-o-ban-vung-cao.html