Chiến dịch 500 ngày đêm ở Quân khu 2: Hành trình của trái tim và trách nhiệm

Không quản hiểm nguy, gian khó, họ miệt mài lần theo từng dấu tích chiến tranh, mong sớm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt mà còn là hành trình của nghĩa tình, trách nhiệm và lòng biết ơn sâu nặng đối với những người đã hiến dâng cuộc đời mình cho Tổ quốc.

Những điểm cao thấm đẫm máu xương bộ đội

Một ngày cuối tháng 5, chúng tôi có mặt tại điểm cao 350B, thuộc thôn Đồng Quang, xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Giữa núi rừng trùng điệp, cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Lào Cai đang khẩn trương khoanh vùng, mở rộng phạm vi khai quật với quyết tâm không bỏ sót bất cứ dấu tích nào của các liệt sĩ.

Ðội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang tìm kiếm được 4 hài cốt liệt sĩ tại điểm cao A5, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang ngày 7-5-2026. Ảnh: CẨM LÊ

Dõi theo từng động tác của bộ đội tại hiện trường, cựu chiến binh Hoàng Xuân Dục, trú tại thôn An Thành, xã Bát Xát không giấu được xúc động. Hơn 40 năm trước, ông cùng đồng đội thuộc Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 192, Sư đoàn 355 chiến đấu kiên cường bảo vệ biên cương Tổ quốc. Những người đồng đội năm xưa của ông vẫn còn nằm lại đâu đó giữa núi rừng Hoàng Liên. Bởi vậy, nhiều ngày liền, người cựu chiến binh ấy không chỉ cung cấp thông tin mà còn trực tiếp cùng bộ đội phát quang cây rừng, tìm kiếm dấu tích đồng đội.

Theo Đại tá Nguyễn Đức Cương, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Lào Cai, ngay sau khi tiếp nhận nguồn tin do cựu chiến binh Hoàng Xuân Dục cung cấp ngày 28-4, Đảng ủy, Bộ CHQS tỉnh đã chỉ đạo Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cơ động đến hiện trường, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và nhân chứng xác định khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ.

Ðội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Lào Cai tìm kiếm được 8 hài cốt liệt sĩ tại điểm cao 350B, xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai cuối tháng 5-2026. Ảnh: TƯ ĐOAN

Đó là khu vực rừng rậm, không có đường giao thông, địa hình đặc biệt hiểm trở. Để tiếp cận hiện trường, cán bộ, chiến sĩ phải phát quang cây cối, mở lối đi, tạo mặt bằng rồi tiến hành đào bới thủ công trên diện tích hơn 1ha. Thời tiết nắng nóng kéo dài khiến công việc vốn đã nặng nhọc càng thêm vất vả. Song với trách nhiệm và tình cảm thiêng liêng dành cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc, từng mét vuông đất đều được khai quật cẩn trọng, từng di vật được nâng niu, xem xét kỹ lưỡng.

Những nỗ lực ấy đã mang lại kết quả bước đầu đầy ý nghĩa. Đến hết ngày 30-5, lực lượng quy tập đã tìm kiếm được 12 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 4 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Dù chưa xác định được danh tính nhưng việc tìm thấy các anh là thêm một bước tiến trên hành trình đưa những người lính năm xưa trở về với đồng đội, gia đình và quê hương.

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Lào Cai cất bốc hài cốt liệt sĩ tại điểm cao 350B, thôn Đồng Quang, xã Bát Xát (Lào Cai).

Đồng chí Vũ Thị Hiền Hạnh, Phó chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo tỉnh Lào Cai về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ khẳng định, địa phương xác định đây là nhiệm vụ chính trị thiêng liêng, thể hiện tình cảm, trách nhiệm và sự tri ân thiết thực đối với những người con ưu tú đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Ban chỉ đạo tỉnh đang tập trung mọi nguồn lực, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị; đồng thời chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, phương tiện, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ.

Chạy đua với thời gian

Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm, công tác lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN đang được triển khai khẩn trương trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Theo Thiếu tướng Đặng Quốc Đồng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lào Cai, toàn tỉnh hiện có 32 nghĩa trang liệt sĩ với 4.787 phần mộ. Qua rà soát, có 1.262 mộ chưa có thông tin cần lấy mẫu giám định ADN.

Đây là nhiệm vụ hết sức khó khăn bởi nhiều nghĩa trang đã được nâng cấp qua nhiều lần, kết cấu mộ phức tạp; hài cốt liệt sĩ sau nhiều năm bị phân hủy nên việc lựa chọn mẫu đủ điều kiện giám định gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, trang thiết bị chuyên dụng chưa đồng bộ; hồ sơ lưu trữ ở một số nơi chưa đầy đủ; thời tiết diễn biến thất thường; nhiều cán bộ lần đầu tham gia nhiệm vụ nên kinh nghiệm còn hạn chế.

Thực hành lấy mẫu sinh phẩm để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bảo Thắng (Lào Cai).

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bảo Thắng, nơi có 165 ngôi mộ chưa có thông tin cần lấy mẫu ADN trong đợt 1, không khí làm việc khẩn trương nhưng hết sức trang nghiêm. Một tổ công tác liên ngành cùng 4 tổ lấy mẫu chuyên trách được thành lập và trực tiếp làm việc tại thực địa.

Dưới cái nắng gay gắt của mùa hè vùng cao, những cán bộ, chiến sĩ, y, bác sĩ pháp y vẫn kiên trì thực hiện từng công đoạn với sự cẩn trọng cao nhất. Quy trình lấy mẫu được thực hiện nghiêm ngặt theo nguyên tắc “một hài cốt, một thời điểm”, bảo đảm chính xác tuyệt đối. Đây là nhiệm vụ mới nên đơn vị đã tổ chức tập huấn, làm thử theo đúng quy trình, thường xuyên rút kinh nghiệm, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Đồng chí Trần Văn Thủy, kỹ thuật viên giải phẫu thuộc Trung tâm Pháp y tỉnh Lào Cai chia sẻ, mỗi chiếc răng, mỗi mẩu xương được lựa chọn đều có thể trở thành căn cứ quan trọng phục vụ giám định ADN. Vì vậy, toàn bộ quy trình từ lấy mẫu, vệ sinh, niêm phong đến bàn giao đều được thực hiện hết sức chặt chẽ.

Để hỗ trợ đoàn công tác, cấp ủy, chính quyền địa phương đã huy động lực lượng Quân đội, Công an, dân quân và các lực lượng chuyên trách tham gia bảo đảm điều kiện làm việc, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để nhân dân hiểu rõ ý nghĩa nhân văn của nhiệm vụ.

Khắc ghi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Không chỉ tại Lào Cai, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được triển khai đồng bộ trên toàn địa bàn Quân khu 2. Theo Thiếu tướng Trần Văn Bắc, Ủy viên Trung ương Đảng, Tư lệnh Quân khu 2, ngay sau khi chiến dịch được phát động, Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo Bộ CHQS các tỉnh triển khai đồng bộ những nội dung tập huấn, tiếp nhận phần mềm quản lý, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu và đồng bộ hóa thông tin phục vụ nhiệm vụ.

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Lào Cai cất bốc hài cốt liệt sĩ tại điểm cao 350B, thôn Đồng Quang, xã Bát Xát (Lào Cai).

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Quân khu xác định là đẩy nhanh tiến độ rà phá bom, mìn, vật nổ tại các địa bàn trọng điểm nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm, quy tập. Theo kế hoạch, năm 2026 sẽ hoàn thành rà phá 4.460ha tại Tuyên Quang và 2.700ha tại Lào Cai; năm 2027, tiếp tục triển khai tại Lai Châu với diện tích 2.910ha và Điện Biên 1.670ha.

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Thái, Phó chính ủy, Trưởng ban Chỉ đạo Quân khu 2 chia sẻ, Quân khu đã xây dựng kế hoạch phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, kết hợp tìm kiếm theo thông tin với tìm kiếm thực địa trên toàn bộ diện tích vùng lõi. Mục tiêu đặt ra là trước tháng 7-2027, hoàn thành chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập 820 hài cốt liệt sĩ. Riêng năm 2026, toàn Quân khu phấn đấu tìm kiếm, quy tập 700 hài cốt liệt sĩ; 6 tháng đầu năm 2027 tiếp tục tìm kiếm hơn 120 hài cốt liệt sĩ.

Thực hành lấy mẫu sinh phẩm để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bảo Thắng (Lào Cai).

Song song với đó, nhiệm vụ lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN được xác định là khâu đột phá. Toàn Quân khu phấn đấu đến hết tháng 5-2027 lấy hơn 11.000 mẫu hài cốt liệt sĩ tại 171 nghĩa trang, bảo đảm việc lấy mẫu, niêm phong, vận chuyển, bảo quản và bàn giao được thực hiện chặt chẽ, chính xác, tuyệt đối an toàn. Mục tiêu cuối cùng là 100% mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin đủ điều kiện đều được lấy mẫu; 100% mẫu được niêm phong, bảo quản, bàn giao đúng quy trình; toàn bộ hồ sơ, dữ liệu được số hóa, cập nhật đầy đủ; cán bộ tham gia nhiệm vụ được tập huấn, bồi dưỡng và thực hiện đúng chức trách được giao.

Giữa núi rừng Hoàng Liên, hành trình đi tìm đồng đội của cán bộ, chiến sĩ LLVT Quân khu 2 đang được thực hiện. Mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một niềm hy vọng được thắp lên cho thân nhân liệt sĩ. Mỗi mẫu ADN được lấy là thêm một cơ hội để xác định được tên cho những người đã anh dũng ngã xuống vì nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc thân yêu. Đằng sau những con số, chỉ tiêu và kế hoạch là biết bao mồ hôi, công sức, trách nhiệm và nghĩa tình của những người chiến sĩ thời bình. Đó cũng là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là lời tri ân sâu nặng của các thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương cho Tổ quốc, để hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ về với quê hương, gia đình ngày một gần hơn.