Chiến lược để UAV Việt bay cao trong nền kinh tế tầm thấp

Một số địa phương đã có sandbox sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng phương tiện bay UAV (Ảnh: VGP/LS)

Hệ sinh thái đang trong giai đoạn hình thành

Cách đây không lâu, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND về việc cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV) trên địa bàn tỉnh. Chương trình thử nghiệm được triển khai tập trung vào bốn lĩnh vực gồm nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số. Đây là mô hình sandbox đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV được triển khai tại địa phương, góp phần đánh giá hiệu quả thực tiễn và hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong thời gian tới.

Trong khi đó, bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển hệ sinh thái UAV, từ hạ tầng công nghệ tiên tiến đến sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và trường đại học hàng đầu. Trong những năm gần đây, công nghệ UAV đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực tại TP. Hồ Chí Minh như logistics, quản lý đô thị, giám sát hạ tầng và nông nghiệp công nghệ cao. Đặc biệt, tuyến giao hàng bằng UAV vượt biển kết nối Cần Giờ với Vũng Tàu đã được triển khai thành công, mở ra triển vọng ứng dụng công nghệ bay không người lái trong logistics thông minh. Theo khảo sát của Sở Khoa học và Công nghệ, có 56 đơn vị trên địa bàn Thành phố đã bày tỏ nhu cầu ứng dụng UAV trong các lĩnh vực như bảo đảm an ninh trật tự, quản lý đất đai, quản lý xây dựng, phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và quan trắc môi trường.

Đại tá, PGS.TS Nguyễn Huy Hoàng, Học viện Kỹ thuật Quân sự cho biết, Việt Nam đang có cơ hội vàng khi thị trường phương tiện bay không người lái (UAV) khi sở hữu nguồn nhân lực tri thức cao, năng lực sản xuất từ các khu công nghiệp, cùng thế mạnh từ cơ khí chính xác, phần mềm, phần cứng đến AI, blockchain. Tất cả đều đã đạt được những yếu tố về chất lượng, hiệu quả và giá thành chấp nhận được. Bên cạnh đó, lớp tri thức trẻ của Việt Nam hiện nay đang được đào tạo theo các chương trình tiên tiến tại các trường đại học có uy tín trong nước cũng như các trường nổi tiếng ở nước ngoài, nhằm phục vụ cho nền kinh tế tầm thấp. Liên quan đến việc làm chủ các công nghệ lõi của lĩnh vực hàng không dân dụng, vũ trụ và phương tiện bay không người lái, hiện nay Việt Nam đang từng bước làm chủ và tiếp cận công nghệ của thế giới.

Mặc dù tiềm năng và cơ hội là rất lớn, nhưng việc phát triển hệ sinh thái UAV tại nhiều địa phương vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Hệ sinh thái này vẫn đang trong giai đoạn hình thành, chưa có nhiều mô hình ứng dụng được triển khai đồng bộ trên quy mô lớn. Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ vận hành UAV bao gồm các trung tâm điều hành, hạ tầng cất hạ cánh và quản lý vùng bay cần được đầu tư và hoàn thiện hơn nữa.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Lê Xuân Huy, Phó Tổng giám đốc Trung tâm vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chia sẻ, đặc thù của ngành công nghệ vệ tinh, công nghệ vũ trụ là mức độ trưởng thành công nghệ được chia thành 9 bậc TRL. Các thiết bị sử dụng cho vệ tinh thường ưu tiên những công nghệ có TRL cao, đã được kiểm chứng trong môi trường phù hợp, đặc biệt là những thiết bị đã có kinh nghiệm bay hoặc được kiểm chứng trên quỹ đạo. Vì vậy, để dự án phát triển bền vững, đơn vị ưu tiên sử dụng các thiết bị đã có mức độ trưởng thành công nghệ cao. Tuy nhiên, một số module vẫn bị hạn chế xuất khẩu hoặc chịu các quy định kiểm soát như ITAR, EAR do thị trường này tương đối đặc thù. Nhất là đối với các hệ thống vệ tinh có tính năng cao, việc tiếp cận một số linh kiện, cảm biến và công nghệ liên quan thường khó khăn hơn.

Tìm chiến lược chung phát triển toàn diện

Dù đã có thiết bị trong tay nhưng để vận hành hiệu quả thì cần dữ liệu thực tế và phù hợp. Ông Lê Xuân Huy cho biết, để có được dữ liệu thực tế từ vệ tinh thì khó hơn rất nhiều. Hiện nay, đơn vị đã tham gia phát triển ba vệ tinh, nhưng lượng dữ liệu trên quỹ đạo thu được từ những vệ tinh do Việt Nam tự phát triển vẫn còn ít. Chỉ khi tự phát triển vệ tinh, chúng ta mới có thể chủ động lựa chọn những thông số cần thiết và so sánh giữa kết quả mô phỏng với thực tế.

Để có sự phát triển tổng thể cho lĩnh vực này, xây dựng chiến lược tạo lộ trình chung là ưu tiên hàng đầu. Từ nghiên cứu trong nước và quốc tế, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam khẳng định, thế giới hiện không còn coi kinh tế không gian vũ trụ hay kinh tế tầm thấp là những lĩnh vực mang tính thử nghiệm. Các lĩnh vực này đang chuyển sang giai đoạn phát triển thực tế và trở thành những ngành kinh tế mới. Khi đã bước vào giai đoạn phát triển thực tế thì cần phải có chiến lược.

Hiện nay, Việt Nam chưa có một chiến lược tổng thể cho lĩnh vực này, nhưng đã có những chính sách và định hướng nằm ở từng mảnh ghép khác nhau. Năm 2021, chúng ta có Quyết định số 169/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Ban hành Chiến lược phát triển và ứng dụng khoa học và công nghệ vũ trụ đến năm 2030. Đây là một định hướng quan trọng nhưng chưa phải là một chiến lược tổng thể. Đối với UAV, sản phẩm này đã được đưa vào danh mục 35 sản phẩm công nghệ chiến lược. Đây cũng mới là một chính sách riêng đối với một nhóm sản phẩm, chưa hình thành thành chiến lược phát triển toàn ngành.

Dẫn chứng trên thế giới, nhiều quốc gia đã đi trước trong việc xây dựng chiến lược. Năm 2024, Trung Quốc xác định kinh tế tầm thấp là một động lực tăng trưởng mới. Đến nay, Trung Quốc đã thành lập cơ quan chuyên trách về phát triển kinh tế tầm thấp, cho thấy tốc độ xúc tiến rất nhanh. Tại Anh, quốc gia này cũng đã có chiến lược phát triển không gian vũ trụ và đang tiếp tục tăng mạnh đầu tư, chính sách cho lĩnh vực này. Điều đó cho thấy sự thay đổi trong tư duy chiến lược nhằm tạo ra một không gian phát triển mới. “Vì vậy, Việt Nam cần có chiến lược ngay từ thời điểm này, nếu không sẽ có nguy cơ chậm chân”,

Nhìn nhận về thực tế triển khai, GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng một số địa phương đã có các mô hình sandbox, song vẫn còn rời rạc, chưa trở thành một tổng thể. Theo ông, nếu xây dựng một chiến lược thực sự thì phải trả lời được câu hỏi phát triển toàn bộ ngành, lĩnh vực này như thế nào và hướng đi dài hạn ra sao. "Việt Nam đã có những mảnh ghép ban đầu, nhưng các mảnh ghép vẫn còn phân tán. Tôi rất kỳ vọng Việt Nam sẽ sớm xây dựng được một chiến lược tổng thể, từ phát triển công nghệ, phát triển thị trường đến ứng dụng trong các ngành, lĩnh vực, qua đó tạo nền tảng cho kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp phát triển trong thời gian tới", GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.