Chiến sĩ trung kiên Trần Hữu Hỡi

Những tư liệu về liệt sĩ Trần Hữu Hỡi được ông Mai Văn Huy gìn giữ.

“Những năm đầu thế kỷ 20, khi kinh tế của hầu hết các gia đình đều trong tình trạng thiếu ăn thì cậu ruột tôi - Trần Hữu Hỡi vẫn được ông bà ngoại cho đi học khai tâm tại trường làng Hồ Nam, sau này lại lên học Trường Tiểu học Pháp - Việt Vĩnh Lộc, cách nhà gần 5km”, ông Mai Văn Huy, giới thiệu với chúng tôi.

Theo sách Những chiến sĩ cách mạng trung kiên (tập 2), có ghi: Tại Trường Tiểu học Pháp - Việt, Trần Hữu Hỡi được học với một số thầy giáo sớm có tinh thần yêu nước và cách mạng, có thầy được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, Tân Việt đảng... Trần Hữu Hỡi là một trong số ít học sinh sớm chịu ảnh hưởng về tư tưởng tiến bộ, tinh thần yêu nước của các thầy giáo ở Trường Tiểu học Pháp - Việt Vĩnh Lộc. Sau đó, ông được người bạn thân thiết là Đặng Văn Hỷ và đồng chí Lê Văn Thiệp - Tỉnh ủy viên khóa 1931-1934 dìu dắt, giúp đỡ trên con đường hoạt động cách mạng.

Sau khi học xong Trường Tiểu học Pháp - Việt, Trần Hữu Hỡi vừa dạy học, vừa bí mật làm công tác tuyên truyền, giác ngộ cách mạng trong các tầng lớp Nhân dân. Thời gian ông dạy học và hoạt động cách mạng bí mật lâu nhất là làng Hữu Chấp và làng Lợi Chấp (nay thuộc xã Vĩnh Lộc). Đặc biệt, cậu ruột của Trần Hữu Hỡi là thầy giáo Nguyễn Văn Phơn dạy chữ Hán - gia đình vợ thầy Phơn lại có một người làm lý trưởng làng Hữu Chấp, một người làm lý trưởng làng Lợi Chấp. Do mối quan hệ này mà ông Trần Hữu Hỡi dạy học và hoạt động cách mạng thuận lợi, không bị lý hương trong làng hạch sách, gây khó khăn.

Cuối năm 1935 đầu 1936, phong trào cách mạng ở Thanh Hóa từng bước phục hồi và phát triển. Nhằm tập hợp quần chúng đấu tranh với bọn hương lý, Trần Hữu Hỡi đã bí mật vận động một số người tập hợp lại thành tổ chức gọi là “dân hộ” chống lại bọn lý hương trong làng.

Thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy Thanh Hóa về việc thành lập Ủy ban vận động cách mạng các phủ huyện, tháng 7/1938, tại làng Phương Giai (tổng Cao Mật), đồng chí Lê Văn Thiệp đã tổ chức thành lập Ủy ban vận động cách mạng huyện Vĩnh Lộc gồm 10 người, trong đó có đồng chí Trần Hữu Hỡi. Đến năm 1939, đồng chí Đặng Văn Hỷ và đồng chí Hỡi thành lập đoàn thanh niên dân chủ tổng Hồ Nam.

Sau một thời gian tập trung lãnh đạo phong trào cách mạng tại huyện Vĩnh Lộc, đến tháng 9/1941, đồng chí Trần Hữu Hỡi được Huyện ủy Phản đế cứu quốc huyện Vĩnh Lộc lựa chọn tăng cường lên chiến khu tham gia đội du kích Ngọc Trạo.

Trong cuộc chiến đấu với địch tại chiến khu Ngọc Trạo ngày 19/10/1941, đồng chí Trần Hữu Hỡi bị bắt và đưa về lỵ sở Thạch Thành, sau đó giải đi nhà lao Thanh Hóa. Hơn 3 năm sống trong nhà tù đế quốc, bị nhiều trận đòn tra tấn hiểm độc của kẻ thù, nhưng đồng chí vẫn giữ vững khí tiết người cách mạng.

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), đồng chí được ra tù, trở về địa phương tiếp tục hoạt động. “Các sự kiện có cậu tôi là Trần Hữu Hỡi tham gia như tổ chức cuộc họp ở nhà thờ họ Nguyễn (Đức) cùng ông Nguyễn Văn Huy (Huây) tuyên truyền hoạt động của Việt Minh, vạch mặt bọn Đại Việt làm tay sai với sự tham gia của gần 50 người; diễn thuyết tại cuộc mít tinh ở chợ Bồng được tổ chức vào ngày 19/6/1945 với sự tham gia của 500 tự vệ... vẫn được người dân nhắc mãi. Với vai trò của cậu mà làng Hồ Nam đã có 135 người tham gia tổ chức Việt Minh và được chia thành 9 nhóm”, ông Mai Văn Huy cho biết thêm.

Sau hội nghị mở rộng tại Mao Xá (Thiệu Toán), Ủy ban khởi nghĩa huyện Vĩnh Lộc được thành lập, ông Trần Hữu Hỡi được phân công lãnh đạo khởi nghĩa cướp chính quyền ở các xã miền xuôi của huyện Vĩnh Lộc.

Làng Hà Lương, nơi đồng chí Trần Hữu Hỡi có quãng thời gian dài hoạt động cách mạng.

Đến tháng 5/1946, Tỉnh ủy Thanh Hóa quyết định công nhận Chi bộ đảng huyện Vĩnh Lộc và chỉ định 5 đồng chí trong Ban Chấp hành lâm thời, phân công đồng chí Đặng Văn Hỷ làm Bí thư. Từ tháng 9/1946 đến tháng 6/1947, đồng chí Trần Hữu Hỡi thay đồng chí Đặng Văn Hỷ giữ chức Bí thư Huyện ủy Vĩnh Lộc Sau đó, tháng 7/1947 đến tháng 12/1948, đồng chí được điều lên làm công tác thường trực mặt trận Việt Minh và có thời gian là cán bộ tăng cường huyện Nông Cống.

Đầu năm 1949, đồng chí được điều vào quân đội làm Tham mưu trưởng Mặt trận miền Tây Thanh Hóa. Trong trận chiến đấu ở Cổ Lũng, đồng chí bị thương phải đưa về Bệnh viện Cầu Vàng (nay là Bệnh viện Đa khoa Thọ Xuân) để cứu chữa. Do vết thương quá nặng, tháng 1/1950, đồng chí qua đời khi mới tròn 30 tuổi.

Là người thờ cúng liệt sĩ Trần Hữu Hỡi, ông Mai Văn Huy giữ gìn từng trang tài liệu. Mở cuốn Lịch sử Đảng bộ huyện Vĩnh Lộc (1930-2010), Lịch sử xã Vĩnh Khang, Bản thành tích của làng Hữu Chấp đề nghị Chính phủ tặng Bằng có công với nước; Lịch sử làng Vĩnh Chấp... trang nào có dòng chữ Trần Hữu Hỡi cũng được ông Huy gạch chân nét mực rõ ràng. Ngoài ra, trong những trang viết tay, từng nếp gấp ông Huy cũng cố gắng giữ nguyên... Ông Mai Văn Huy nói: "Hy sinh khi vừa 30 tuổi, nhưng cậu tôi đã làm được biết bao nhiêu việc cho làng, cho nước. Tôi tự hào với truyền thống gia đình mình!".

Những câu chuyện về liệt sĩ Trần Hữu Hỡi được ông Mai Văn Huy kể lại một lần nữa nhắc nhớ chúng tôi về giai đoạn khó khăn và gian khổ của cách mạng Việt Nam. Ghi nhận công lao của ông, năm 2006, Thủ tướng Chính phủ đã ký tặng Bằng Tổ quốc ghi công cho liệt sĩ Trần Hữu Hỡi và sau này, ngay tại làng Hà Lương (nay là khu phố Hà Lương, xã Vĩnh Lộc) có một con đường mang tên ông: đường Trần Hữu Hỡi.

(Bài viết có sử dụng tư liệu của tác giả Lê Khắc Tuế trong sách Những chiến sĩ cách mạng trung kiên, tập 2, NXB Thanh Hóa, 2017).

Bài và ảnh: Kiều Huyền