Những điểm sáng trong bảo tồn và phát triển văn hóa ở Đắk Lắk

Ở buôn Sut M’đưng, xã Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk những năm gần đây, tiếng chiêng lại vang lên đều đặn trong các buổi sinh hoạt cộng đồng. Tranh thủ thời gian nông nhàn, đội văn nghệ dân gian của buôn duy trì tập luyện, khi thì đánh chiêng, khi thì thổi sáo, hát kể sử thi. Không chỉ biểu diễn cho bà con trong buôn, trong xã, những tiết mục này còn được trình diễn cho khách du lịch, hay biểu diễn trên sân khấu các cuộc thi.

Âm thanh cồng chiêng và các phong tục truyền thống dần trở lại trong đời sống các buôn làng

Theo bà H Riết Êban, Trưởng buôn Sut M’đưng, không chỉ là âm thanh của lễ hội, cồng chiêng giờ đây trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ trong buôn. “Tinh thần của các bác nghệ nhân và các em thì càng ngày càng tích cực hơn. Ban tự quản buôn cũng như là đội nghệ nhân thì cũng cố gắng hỗ trợ lẫn nhau để cho các em thấy được niềm vui khi thực hành tập đánh chiêng, tạo ra không khí vui tươi, lành mạnh để cho các em dễ tiếp thu hơn”.

Cùng với buôn Sut M’đưng, nhiều buôn làng ở Đắk Lắk đang từng bước khôi phục không gian văn hóa truyền thống, từ diễn tấu cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc, đến phục hồi lễ hội và các hoạt động cộng đồng. Toàn tỉnh duy trì nhiều mô hình sinh hoạt văn hóa dân gian ở cơ sở, với hàng trăm lượt nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống trực tiếp tham gia truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Tại xã Ea Súp (thuộc huyện biên giới Ea Sup trước đây), câu lạc bộ cồng chiêng buôn Ea Súp được thành lập đã hơn 10 năm. Từ chỗ chỉ có gần chục thành viên ban đầu, đến nay câu lạc bộ đã thu hút đông đảo người dân tham gia, trong đó có nhiều thanh thiếu niên.

Các mô hình sinh hoạt văn nghệ dân gian được khôi phục và trở thành điểm nhấn trong quảng bá du lịch

Nghệ nhân Niê Khăm Ta, Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết, cùng với sự quan tâm của các cấp, ngành, hoạt động truyền dạy ngày càng được duy trì nền nếp. “Từ năm 2024, được Sở Văn hóa cũng như Phòng Văn hóa và chính quyền địa phương quan tâm mở lớp truyền dạy cho các em nhỏ. Hiện nay, trong câu lạc bộ đã kết nạp thêm những thành viên đó. Số lượng thành viên đã phát triển lên 46, trong đó, người lớn tuổi nhất sinh năm 1949 và người nhỏ tuổi nhất sinh năm 2015. Đặc biệt là đã có một đội chiêng nhí riêng cho câu lạc bộ, luôn duy trì tổ chức các hoạt động cổng chiêng, văn hóa”.

Trong năm 2025, tỉnh Đắk Lắk đã hoàn thiện và trình xét tặng 46 hồ sơ danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, qua đó khẳng định vai trò của lực lượng nòng cốt trong gìn giữ văn hóa truyền thống. Tỉnh cũng đã tổ chức thành công nhiều sự kiện văn hóa lớn như: Liên hoan văn hóa cồng chiêng và nhạc cụ truyền thống các dân tộc; Tuần “Đại đoàn kết các dân tộc - di sản văn hóa Việt Nam”; Ngày hội văn hóa dân tộc Mường lần thứ I,…Tổ chức phục dựng và tái hiện các nghi lễ trong lễ hội Cầu ngư, lễ lên nhà mới của người Ê Đê, lễ mừng thọ của người M’nông,…

Những lớp tập huấn, truyền dạy về cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc tạo cơ hội và điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận gần hơn với di sản của dân tộc mình

Ông Nguyễn Lê Vũ, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho rằng, cách làm này giúp văn hóa được bảo tồn ngay trong không gian sống, trong sinh hoạt thường nhật của người dân. Đồng thời mở ra hướng đi mới để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.

“Cũng duy trì hoạt động này như một sinh hoạt định kỳ hàng năm để các nghệ nhân, các thế hệ kế cận có thể giao lưu, trao đổi, cũng như truyền dạy những di sản của thế hệ cha ông trước, truyền lại cho thế hệ sau này. Tái hiện lại cả không gian văn hóa cồng chiêng để cho các đội thực hành, trình diễn được các nghi thức, tập tục cũng như các hoạt động sinh hoạt cồng chiêng trong chính cộng đồng mà các nghệ nhân sinh sống”, ông Nguyễn Lê Vũ cho biết.

Từ những sinh hoạt văn hóa ở buôn làng, văn hóa được gìn giữ và trao truyền cho thế hệ trẻ

Từ những hoạt động ấy, ngọn lửa văn hóa được tiếp tục nhen nhóm tới các thế hệ kế cận, các em nhỏ ở các buôn làng. Trong đội chiêng của buôn Blôk (xã Quảng Phú), em Y Rô Lăng Kriêng, 11 tuổi là một trong những thành viên nhỏ tuổi nhất. Sau giờ học, em lại theo các nghệ nhân tập đàn, tập chiêng. Với em, âm thanh nhạc cụ dân tộc đã trở thành niềm yêu thích từ rất sớm. “Bố dạy con đánh đàn T’rưng, đánh nhạc cụ, chiêng tre. Con yêu thích đàn T’rưng hòa tấu. Con muốn trở thành nghệ nhân đàn T’rưng cho nên là con tập luyện sau giờ học và cố gắng tập luyện với các anh”.

Từ những hoạt động ở buôn làng, văn hóa được gìn giữ và trao truyền một cách tự nhiên cho thế hệ trẻ. Với sự níu giữ từ cộng đồng, lớp trẻ tìm thấy niềm tự hào trong di sản truyền thống và tiếp tục lan tỏa những giá trị văn hóa hóa. Đây chính là nền tảng để văn hóa các dân tộc ở Đắk Lắk được bảo tồn và phát triển bền vững.

H Xíu/VOV-Tây Nguyên