Chiến sự kéo dài gây sức ép lên các gói hỗ trợ Ukraine của EU

Cờ Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông châu Âu, việc Nga gia tăng tập kích đang khiến EU phải nhìn nhận lại khả năng đáp ứng nhu cầu của Ukraine bằng các chương trình hỗ trợ hiện có. Các cuộc tấn công vừa gây thiệt hại kinh tế, vừa làm hao hụt năng lực phòng không, khiến Kiev phụ thuộc nhiều hơn vào những nhà tài trợ cũng đang chịu sức ép tài chính.

Một nguyên nhân quan trọng là chiến sự có thể kéo dài hơn dự tính. Khoản vay 90 tỷ euro được các lãnh đạo EU nhất trí năm 2025 nhằm đáp ứng khoảng hai phần ba nhu cầu của Ukraine trong hai năm 2026 và 2027, nhưng được xây dựng trên giả định chiến tranh kết thúc trong năm 2026. Việc Nga leo thang tấn công khiến giả định này khó còn phù hợp.

Một nhà ngoại giao châu Âu thừa nhận chiến tranh sẽ kéo dài hơn dự kiến và nhu cầu hỗ trợ tiếp tục phát sinh, trong khi chưa rõ cách đáp ứng. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì các chương trình mà EU đã cam kết.

Sức ép còn đến từ sự suy yếu của kinh tế Ukraine. Những ngày gần đây, các đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái sử dụng động cơ phản lực đã nhắm vào đường sắt, cầu, tàu hàng, nhà máy điện, trung tâm dữ liệu và kho hàng. Hoạt động sản xuất, kinh doanh bị gián đoạn, doanh nghiệp phải đóng cửa, chi phí tăng và lợi nhuận giảm.

Trong khi đó, việc Nga phong tỏa Biển Đen cản trở nông dân Ukraine xuất khẩu ngũ cốc, khiến nhà nước mất một nguồn thu quan trọng. Kiev vì thế vừa phải ứng phó với thiệt hại do chiến sự, vừa đối mặt với khả năng tự trang trải ngày càng hạn chế.

Bộ trưởng Tài chính Ukraine Sergii Marchenko cảnh báo ngân sách năm 2027 sẽ khó khăn nhất kể từ khi xung đột toàn diện bùng phát và kêu gọi các nhà tài trợ quốc tế bù đắp khoản thiếu hụt khoảng 70 tỷ euro. Con số này lớn hơn đáng kể so với 45 tỷ euro EU dự kiến cung cấp trong năm tới từ khoản vay đã thống nhất.

Ủy ban châu Âu chưa xác nhận mức thiếu hụt do Kiev đưa ra. Tuy nhiên, Ủy viên phụ trách kinh tế Valdis Dombrovskis thừa nhận Ukraine đang đối mặt với khoản thiếu hụt tài chính lớn và triển vọng năm 2027 khó khăn hơn.

Ở phía các nhà tài trợ, khả năng tăng hỗ trợ cũng bị hạn chế. Nợ công tăng, kinh tế trì trệ và sự phản đối của các lực lượng cực hữu khiến việc cam kết thêm nguồn lực cho Ukraine trở nên nhạy cảm. Các nước thành viên còn đang bất đồng gay gắt trong đàm phán ngân sách tiếp theo của EU, trong khi viện trợ từ Mỹ, từng là nguồn cung vũ khí chủ chốt, hoàn toàn vắng bóng.

Trong bối cảnh đó, các phương án huy động thêm tiền đều gặp trở ngại. Một nhóm nước EU muốn khôi phục thảo luận về việc sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa, cho rằng khoản vay 90 tỷ euro sẽ không đủ. Tuy nhiên, Bỉ, nơi lưu giữ phần lớn số tài sản này, phản đối, còn Pháp và Italy vẫn dè dặt.

Đề xuất cho Ukraine vay dựa trên tài sản Nga đã đổ vỡ tại hội nghị thượng đỉnh tháng 12/2025, khiến EU phải chuyển sang phương án vay 90 tỷ euro. Theo một nhà ngoại giao cấp cao, dù vẫn có nước quan tâm đến việc sử dụng tài sản Nga, hiện chưa có đề xuất mới đáng kể nào được đưa ra.

Tiếp tục vay chung, cách EU đã sử dụng để huy động khoản vay 90 tỷ euro, cũng khó nhận được sự ủng hộ về chính trị khi chi phí vay tăng cao. Tăng đóng góp song phương tuy dễ triển khai hơn, nhưng có nguy cơ dồn gánh nặng lên một số nước giàu như Đức, Hà Lan và các nước Bắc Âu.

Trước mắt, Ủy ban châu Âu cam kết đẩy nhanh giải ngân, với điều kiện Ukraine thực hiện các cải cách trong nước. Biện pháp này giúp đưa nguồn tiền đã cam kết tới Kiev sớm hơn, nhưng chưa giải quyết được câu hỏi về nguồn tài chính bổ sung nếu nhu cầu tiếp tục tăng.

EU chưa chính thức mở lại thảo luận về gói hỗ trợ mới. Dù vậy, các quan chức và nhà ngoại giao thừa nhận lãnh đạo khối sớm muộn sẽ phải xử lý vấn đề này. Brussels đồng thời đề nghị Anh, Canada và Nhật Bản tăng đóng góp, trong khi ông Dombrovskis khẳng định EU đang xem xét những khả năng khác để bảo đảm Ukraine có nguồn tài chính trong thời gian cần thiết.