Lực lượng dân quân đáng gờm nhất Yemen vào cuộc, bộc lộ nghịch lý cốt lõi của cuộc chiến chống Houthi

Khói bốc lên sau các cuộc không kích xuống địa điểm ở thủ đô Sanaa, Yemen. Ảnh: THX/TTXVN phát

Sự kiện này đánh dấu sự trở lại của lực lượng dân quân đáng gờm nhất Yemen, đồng thời làm lộ rõ một trong những rạn nứt trong liên minh Arab.

Lực lượng Houthi đã chiếm quyền kiểm soát vùng duyên hải phía Tây Nam Yemen trong cuộc tấn công chớp nhoáng vào tháng trước. Tuy nhiên, đầu tuần này, lực lượng chính phủ Yemen với sự hỗ trợ từ chiến đấu cơ Saudi Arabia và thông tin tình báo Mỹ, đã phản công và đẩy lùi lực lượng Houthi dọc theo bờ biển.

Dù đã kiểm soát được khu vực ven biển, lực lượng chính phủ vẫn cần chiếm giữ các ngọn núi nhìn ra eo biển Bab el-Mandeb để đảm bảo an toàn cho vị trí này, nhưng đến nay Houthi vẫn ngăn cản họ làm điều đó. Các cuộc đụng độ đã nổ ra tại hai thị trấn nằm ở vùng ngoại ô Taiz, thành phố lớn thứ ba của Yemen.

Kết quả hiện tại là cuộc giao tranh dai dẳng và khốc liệt nhằm giành quyền kiểm soát các ngọn đồi, tuyến đường và đường tiếp tế. Theo truyền thông Anh, chiến dịch tấn công này do “Lữ đoàn Những người khổng lồ phương Nam” dẫn đầu. Lữ đoàn này là nhóm dân quân về danh nghĩa đang chiến đấu dưới quyền chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Điều này khiến họ trở thành đồng minh của Saudi Arabia trên phương diện chính thức.

Tuy nhiên, trên thực tế, “Lữ đoàn Những người khổng lồ phương Nam” là lực lượng thân Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Ước tính về quy mô của nhóm dao động từ 20.000 - 30.000 cho đến tận 70.000 tay súng. Họ được tổ chức thành hàng chục đơn vị, với các trại huấn luyện, bộ phận tình báo, trung tâm truyền thông và trang web riêng. Lực lượng này mang tên gọi “Alwiya al-Amaliqa” trong tiếng Arab, được thành lập vào năm 2015 giữa bối cảnh hỗn loạn của cuộc nội chiến Yemen.

Lực lượng dân quân này bắt nguồn từ tư tưởng Salafi là nhánh Hồi giáo Sunni có quan điểm bảo thủ và lối sống khổ hạnh. Những người theo trường phái Salafi coi các phong trào Hồi giáo dòng Shia, chẳng hạn như lực lượng Houthi, là những kẻ "dị giáo".

Sau khi liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu cùng các tay súng địa phương đánh bật lực lượng Houthi khỏi thành phố Aden ở miền Nam vào tháng 7/2015, UAE – quốc gia đảm nhận trách nhiệm quản lý miền Nam Yemen trong khuôn khổ liên quân – đã bắt tay vào việc xây dựng lực lượng thân mình. Họ tập hợp những tay súng theo dòng Salafi từ miền Nam; nhiều người trong số đó đã dày dạn kinh nghiệm trận mạc qua các cuộc đụng độ trước đó với Houthi tại tỉnh Saada ở miền Bắc.

“Lữ đoàn Những người khổng lồ phương Nam” chính thức ra mắt vào năm 2016 sau khi trải qua huấn luyện và nhận hỗ trợ vũ khí từ UAE. Đổi lại, UAE có được một lực lượng trung thành và thiện chiến để trấn giữ các tuyến đường tiếp cận eo biển Bab el-Mandeb cũng như nắm giữ đòn bẩy chi phối tương lai của miền Nam Yemen và các cảng biển tại đây; vốn từ lâu đã là trọng tâm trong tham vọng hàng hải của UAE.

“Lữ đoàn Những người khổng lồ phương Nam” đã tạo dựng danh tiếng tại khu vực Biển Đỏ. Vào đầu năm 2017, họ đóng vai trò chủ lực trong chiến dịch "Ngọn giáo Vàng", chiếm giữ cảng Mokha rồi càn quét dọc theo bờ biển qua Dhubab và eo biển Bab el-Mandeb để tiến về cửa ngõ Hodeidah, cảng biển chính của lực lượng Houthi trên Biển Đỏ. Hiệp định Stockholm tháng 12/2018 do Liên hợp quốc làm trung gian đã ngăn được đà tiến của họ.

Sự hậu thuẫn dành cho “Lữ đoàn Những người khổng lồ phương Nam” bộc lộ một nghịch lý cốt lõi trong cuộc chiến tại Yemen. Saudi Arabia và UAE đã cùng nhau tiến vào Yemen năm 2015, nhưng kể từ đó lại theo đuổi những mục tiêu và kế hoạch khác biệt, thậm chí đối lập nhau. Riyadh ủng hộ chính phủ đoàn kết, trong khi Abu Dhabi lại hậu thuẫn tài chính cho phe ly khai miền Nam – lực lượng muốn chia cắt Yemen.

Lo ngại trước mạng lưới dân quân thân UAE, Riyadh đã xây dựng lực lượng Salafi đối trọng của riêng mình mang tên "Lá chắn Tổ quốc" (Homeland Shield) từ năm 2022, đồng thời lôi kéo một số chỉ huy từ “Lữ đoàn Những người khổng lồ phương Nam” nhằm cân bằng ảnh hưởng với các nhóm được Abu Dhabi hậu thuẫn.