Lý do ông Trump kêu gọi Ukraine thay tổng thống?

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Theo truyền thông quốc tế ngày 10/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Ukraine cần một lãnh đạo mới có thể đạt thỏa thuận với Nga. Ông cáo buộc Tổng thống Volodymyr Zelensky bỏ lỡ nhiều cơ hội chấm dứt chiến sự và gây khó khăn cho nông dân, người chăn nuôi Mỹ khi tiếp tục tấn công các cơ sở sản xuất diesel của Nga.

Phát biểu được đưa ra một ngày sau khi ông Trump công bố thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc cung cấp diesel cho Mỹ và thị trường thế giới. Ông Zelensky chỉ trích quyết định này là món quà dành cho Moskva, cho rằng cho phép Nga bán nhiên liệu sẽ bổ sung nguồn lực để nước này tiếp tục chiến tranh.

Giá diesel hiện là vấn đề cấp bách đối với Nhà Trắng. Giá dầu diesel ngày 9/10 tại Mỹ lên khoảng 6,28 USD/gallon, tăng khoảng 70% kể từ khi Mỹ và Israel mở cuộc chiến với Iran ngày 28/2. Đà tăng diễn ra trước cuộc bầu cử Quốc hội ngày 3/11, khi Đảng Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số mong manh.

Diesel phục vụ vận tải hàng hóa, sản xuất nông nghiệp và nhiều hoạt động công nghiệp. Các chuyên gia năng lượng nhận định giá nhiên liệu này tăng có thể đẩy chi phí qua nhiều khâu của chuỗi cung ứng. Tình trạng thiếu công suất lọc dầu khiến việc hạ giá khó hơn, ngay cả khi có thêm dầu thô.

Khảo sát AP-NORC thực hiện ngày 24-28/9 cho thấy 65% người trưởng thành Mỹ quy giá cả tăng cho chính sách của ông Trump. Có 69% đánh giá cách ông xử lý chi phí sinh hoạt kém hơn kỳ vọng, trong đó có 52% người thuộc Đảng Cộng hòa. Những kết quả này cho thấy sức ép về giá cả đã lan tới cả nhóm cử tri của Tổng thống.

Ông Klemens Fischer, giáo sư quan hệ quốc tế và địa chính trị tại Đại học Cologne (Đức) nhận định rằng ông Trump cần một cú hích chính trị mang tính biểu tượng trước bầu cử giữa kỳ. Theo ông, lô diesel 300.000 tấn ban đầu chỉ tương đương khoảng 14 giờ nhu cầu của Mỹ, nhưng giúp Tổng thống thể hiện với cử tri rằng ông đang hành động vì họ.

Trước đó, khi bình luận về tuyên bố ngừng tấn công hạ tầng năng lượng ngày 14/9, nhà nghiên cứu chính trị Volodymyr Fesenko, người đứng đầu Trung tâm Penta tại Ukraine, cho rằng ông Trump muốn tác động nhanh tới kỳ vọng thị trường. Ông Fesenko nhận định Tổng thống Mỹ hy vọng thông báo ngoại giao có thể kéo giá diesel xuống, qua đó cải thiện tình hình trong nước trước bầu cử.

Trong phát biểu ngày 10/10, Tổng thống Trump nói đã yêu cầu Ukraine tránh tấn công các cơ sở sản xuất diesel vì tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đang gây khó khăn. Việc Kiev tiếp tục tập kích khiến ông cáo buộc người đồng cấp Ukraine gây thêm vấn đề cho Mỹ và thế giới.

Điểm khác biệt nằm ở điều kiện giảm leo thang, trong đó Kiev muốn có sự đáp lại từ Moskva để bảo vệ hạ tầng của mình, còn ông Trump tập trung vào việc ngăn các cuộc tấn công ảnh hưởng tới nguồn cung diesel. Lời kêu gọi thay lãnh đạo Ukraine có thể được hiểu là một bước tăng sức ép nhằm buộc Kiev điều chỉnh chiến thuật.

Tuy nhiên, theo ông Daniel Sternoff, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách năng lượng toàn cầu của Đại học Columbia, dầu diesel Nga có thể làm dịu giá nhưng khó tạo mức giảm đáng kể khi nguồn cung Trung Đông vẫn thiếu hụt. Ông Clayton Seigle, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), cũng đánh giá tác động đến giá nhiên liệu ở Mỹ và châu Âu có thể nhỏ, song thỏa thuận giúp Moskva giảm sức ép về nguồn thu.

Ông Richard Nephew, cựu quan chức phụ trách chính sách trừng phạt của Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng quyết định này có thể tác động lớn đến hệ thống trừng phạt nói chung.

Tuyên bố của ông Trump cho thấy sức ép từ giá nhiên liệu và bầu cử giữa kỳ đang ảnh hưởng tới cách Washington xử lý quan hệ với Kiev. Với Ukraine, thách thức là duy trì sức ép quân sự đối với Nga, đồng thời ứng phó với những yêu cầu ngày càng gắn với ưu tiên kinh tế và chính trị trong nước của Mỹ.