Chiến sự Trung Đông khó gây khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Tàu thuyền đậu ngoài khơi Fujairah, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất, trong bối cảnh Iran hạn chế hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, ngày 3/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Theo kênh truyền hình France24 (Pháp) ngày 19/3, căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt sau khi Iran tiến hành phong tỏa eo biển Hormuz, đang làm dấy lên lo ngại về những tác động sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia và tổ chức quốc tế, tình hình hiện nay chưa đủ cơ sở để dẫn tới một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu quy mô lớn.

Diễn biến mới bắt nguồn từ chiến dịch quân sự mang tên “Epic Fury” (Cơn thịnh nộ dữ dội) do Mỹ và Israel triển khai nhằm vào Iran ngày 28/2, kéo theo phản ứng đáp trả từ Tehran, trong đó có việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với thế giới. Đây là điểm trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, cùng nhiều loại nguyên liệu quan trọng khác.

Chỉ trong vòng hai tuần, thị trường năng lượng toàn cầu đã chứng kiến biến động mạnh. Giá dầu Brent tăng từ khoảng 72 USD/thùng ngày 27/2 lên hơn 119 USD/thùng vào ngày 19/3. Đồng thời, giá nhiều loại hàng hóa như phân bón, nhôm, lưu huỳnh và heli cũng tăng đáng kể. Tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz hiện chưa có dấu hiệu sớm được khắc phục, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump chưa tìm được sự đồng thuận quốc tế để bảo đảm an ninh tuyến hàng hải này.

Ông François-Xavier Chauchat, thành viên Ủy ban đầu tư, nhà kinh tế và chiến lược gia tại Công ty quản lý tài sản Dorval Asset Management, cho biết với việc khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu bị ảnh hưởng, thị trường đã phải đối mặt với cú sốc đáng kể. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các nguồn dự trữ công và tư, trong đó có khoảng 400 triệu thùng dầu do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự kiến tung ra thị trường, cùng với các tuyến vận chuyển thay thế, giúp giảm mức thiếu hụt thực tế xuống khoảng 8 triệu thùng/ngày.

Dù giá dầu đã có dấu hiệu chững lại quanh ngưỡng 100 USD/thùng trong những ngày gần đây, ông Philippe Waechter, nhà kinh tế trưởng tại Công ty quản lý tài sản Ostrum Asset Management, cảnh báo nếu mức giá này duy trì trong thời gian dài, điều đó sẽ phản ánh tình trạng thiếu hụt nguồn cung, từ đó gây bất lợi cho người tiêu dùng và doanh nghiệp tại châu Âu, Mỹ cũng như nhiều quốc gia châu Á.

Đánh giá về nguy cơ khủng hoảng kinh tế toàn cầu, ông François-Xavier Chauchat cho rằng kịch bản hiện nay chưa đủ để dẫn tới một cuộc khủng hoảng quy mô lớn. Theo các mô hình kinh tế, nếu giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng và nguồn cung thiếu hụt khoảng 8 triệu thùng/ngày trong vòng 3 tháng, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm, xuống dưới ngưỡng 3%.

Ông Chauchat nhấn mạnh mức tăng trưởng khoảng 3% được xem là “ngưỡng chuẩn” của kinh tế toàn cầu. Nếu giảm xuống khoảng 2,5%, nền kinh tế thế giới có thể bắt đầu ghi nhận tình trạng gia tăng thất nghiệp, từ đó hình thành các dấu hiệu của khủng hoảng. Tuy nhiên, với dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2025 ở mức 3,2% do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa ra, ngay cả khi chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng hiện nay, tăng trưởng vẫn có khả năng duy trì trên mức 2,5%.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng mức độ phụ thuộc của nền kinh tế toàn cầu vào dầu mỏ hiện đã giảm đáng kể so với trước đây. Tỷ trọng dầu mỏ trong tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp toàn cầu đã giảm từ 46% trong thập niên 1970 xuống còn khoảng 31% hiện nay, góp phần hạn chế tác động tiêu cực của các cú sốc năng lượng.

Ông François-Xavier Chauchat cho biết thêm, phản ứng của thị trường tài chính quốc tế cho thấy tâm lý nhà đầu tư vẫn tương đối ổn định. Lãi suất không tăng mạnh, thị trường chứng khoán không sụt giảm sâu, cho thấy thanh khoản toàn cầu vẫn được duy trì và chưa xuất hiện dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng tài chính như năm 2008.

Cùng quan điểm, ông Philippe Aghion, nhà kinh tế đoạt giải Nobel, nhận định xung đột kéo dài có thể làm suy giảm tăng trưởng toàn cầu, song khó dẫn tới một cuộc sụp đổ kinh tế tương tự khủng hoảng tài chính năm 2008, thời điểm giá dầu từng vượt 140 USD/thùng. Ông cho rằng bối cảnh hiện nay không hội tụ các yếu tố gây đổ vỡ hệ thống tài chính.

So sánh với giai đoạn lạm phát cao năm 2022, các chuyên gia nhận định tình hình hiện nay cũng có nhiều khác biệt. Ông François-Xavier Chauchat cho rằng năm 2022, kinh tế toàn cầu đang trong giai đoạn phục hồi mạnh sau đại dịch COVID-19, thị trường lao động căng thẳng và tiền lương tăng nhanh, tạo điều kiện cho lạm phát bùng phát. Trong khi đó, hiện nay thị trường lao động đã “hạ nhiệt” và tốc độ tăng lương chậm lại.

Ông Philippe Waechter cũng nhấn mạnh một cú sốc năng lượng đơn lẻ không đủ để gây ra lạm phát diện rộng, nếu không đi kèm với các yếu tố khác như giá lương thực tăng mạnh hay tình trạng thiếu hụt hàng tồn kho.

Mặc dù vậy, các chuyên gia cảnh báo nền kinh tế toàn cầu vẫn đang ở trạng thái nhạy cảm. Nếu tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài quá 3 tháng và giá dầu Brent tiến sát mức 150 USD/thùng, những tác động tiêu cực có thể gia tăng mạnh, làm thay đổi đáng kể triển vọng kinh tế thế giới trong thời gian tới.

Hữu Chiến (P/v TTXVN tại Pháp)