Xung đột Iran: Chính quyền Mỹ bị bất ngờ, vội chuyển sang phương án B?

Vội vã di chuyển công dân Mỹ bị mắc kẹt

Sau khi xung đột Mỹ - Iran nổ ra (vào ngày 28/2/2026) và Iran phản pháo vào hàng loạt mục tiêu Mỹ ở các nước vùng Vịnh, đã xuất hiện một cuộc chạy đua bên trong chính quyền Tổng thống Mỹ Trump. Các quan chức phải làm việc cật lực để lập danh sách những người Mỹ đang bị mắc kẹt và tổ chức sơ tán họ khỏi khu vực.

Một cơ sở dầu tại UAE bốc cháy sau khi trúng hỏa lực Iran vào giữa tháng 3/2206, trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran. Ảnh: Reuters.

Phải hai ngày sau các cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao mới cảnh báo công dân Mỹ trên mạng xã hội X rằng “hãy rời đi ngay bây giờ” khỏi hơn chục quốc gia Trung Đông, dù rằng phần lớn các chuyến bay thuê bao đã bị đình chỉ. Sau đó, Bộ Ngoại giao Mỹ lập một lực lượng đặc nhiệm hoạt động 24/7 để hỗ trợ công dân Mỹ trong khu vực. Nhưng thông điệp ghi âm trên đường dây nóng ban đầu khuyên họ không nên trông cậy “vào chính phủ Mỹ để được hỗ trợ rời đi hoặc sơ tán vào thời điểm này”. Một đoạn ghi âm sau đó mới được cập nhật nội dung mới.

Các quan chức chính quyền Tổng thống Trump kể từ đó đã khẳng định rằng họ đã kiểm soát tình hình tốt hơn, và sau hơn hai chục chuyến bay thuê bao và sơ tán hàng nghìn người Mỹ, họ đang thu hẹp các lựa chọn do nhu cầu giảm.

Trước khi chiến tranh nổ ra, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng chọn không rút bớt nhân viên tại hầu hết các đại sứ quán trên khắp khu vực cho đến chiến tranh đã bắt đầu, bất chấp dự đoán rằng Iran sẽ trả đũa nhằm vào các cơ sở của Mỹ trong khu vực. Kể từ đó, Mỹ đã ra lệnh cho nhân viên không thuộc diện khẩn cấp rời khỏi hơn nửa tá quốc gia lân cận và tạm thời đóng cửa đại sứ quán của mình tại Kuwait.

Các bên bị cuốn nhanh vào cuộc chiến mới, Iran không đoái hoài đàm phán

Gần như không có dấu hiệu nào về những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột. Trong khi Pakistan gần đây cho biết họ muốn đóng vai trò cầu nối, Iran vẫn khẳng định không quan tâm đến đàm phán.

Đối với các đồng minh của Mỹ trong khu vực, nơi có nhiều cư dân nước ngoài, bao gồm cả công dân Mỹ, cuộc xung đột đã làm đảo lộn cuộc sống và gây xáo trộn các kế hoạch tương lai. Các trường đại học đã tạm ngừng giảng dạy, trong khi một số cơ sở giáo dục của Mỹ chuyển sinh viên và giảng viên đến khách sạn. Các công ty toàn cầu lớn đã chỉ đạo nhân viên làm việc tại nhà, và các trường học, bao gồm cả các trường của Mỹ, đã chuyển sang học từ xa.

Cuộc chiến đã làm giảm đáng kể cảm giác an ninh mà vốn từ lâu là điều đã thu hút người phương Tây đến các quốc gia như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Bahrain và Saudi Arabia. Ở một số nơi, người ta thất vọng vì Mỹ đã không chú ý đầy đủ đến những cảnh báo rằng một cuộc đối đầu quân sự với Iran có thể dẫn đến những hậu quả thảm khốc.

“Giờ đây, nhìn lên bản đồ khu vực, ta sẽ không thể tìm thấy một khu vực nào mà xung đột không leo thang”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar, Majed Al-Ansari, cho biết tuần này.

Sự leo thang đó thể hiện rõ trên nhiều mặt trận. Israel đã tận dụng thời cơ để thực hiện kế hoạch tấn công mới chống lại Hezbollah, nhóm du kích ở Lebanon và liên minh với Iran. Ngày 2/3, chưa đầy 48 giờ sau khi Israel và Mỹ phát động các cuộc tấn công phối hợp vào Iran, Hezbollah đã trả đũa bằng cách bắn 6 quả rocket vào miền Bắc Israel - cơ hội mà chính phủ Israel đã chờ đợi. “Đối mặt với cơ hội được tạo ra khi Hezbollah chọn cách khai chiến trước, chúng ta phải sử dụng thời điểm này để hoàn thành những gì chúng ta chưa hoàn thành”, một quan chức quân sự Israel nói với CNN.

Cái giá mà người dân Lebanon phải trả khi bị cuốn vào cuộc chiến trái với ý muốn của họ là vô cùng lớn. Chính quyền nước này cho biết khoảng 800 người đã thiệt mạng và hàng trăm nghìn người phải di dời chỗ ở.

Nội bộ Mỹ rối ren, chán chường và mất niềm tin sâu sắc

Trên đồi Capitol, các nhà lập pháp Mỹ thuộc cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đã chất vấn các quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Trump trong các cuộc họp bí mật về mục tiêu và thời gian biểu của cuộc chiến, cũng như các kế hoạch dài hạn để quản lý các tác động dây chuyền khác nhau trên toàn thế giới.

Theo một số nhà lập pháp có mặt, họ nhận được rất ít thông tin cụ thể. Trong một cuộc họp báo bốn ngày sau khi chiến tranh bắt đầu, Ngoại trưởng Marco Rubio, cùng với một số quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc, đã nói với các thành viên tập trung trong một hội trường rộng lớn tại điện Capitol rằng ông không thể dự đoán cuộc chiến sẽ kéo dài bao lâu.

Theo một người tham dự, Ngoại trưởng Rubio nói rằng ông “sẽ không thể đưa ra một mốc thời gian” cho chiến dịch, mặc dù chính ông Trump đã tuyên bố từ Nhà Trắng vài giờ trước đó rằng nó sẽ kéo dài từ 4 - 5 tuần. Trong cuộc họp báo kéo dài nhiều giờ đó, ông Rubio đã bị các nghị sĩ đảng Dân chủ, và thậm chí cả một số nghị sĩ đảng Cộng hòa, chất vấn về các bước tiếp theo và kế hoạch dài hạn. Nhiều người đã ra về trong thất vọng. “Tôi rất lo ngại về những điều mình đã nghe, không chỉ là sự thiếu rõ ràng mà còn là việc không hề biết thành công là gì”, Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal, một đảng viên Dân chủ thuộc Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, nói với CNN. “Điều khiến tôi ngày càng lo lắng là Iran có thể không muốn chấm dứt chiến tranh khi chúng ta làm vậy”.

Thêm vào đó, các nhà lập pháp đã thúc ép tìm câu trả lời về vụ tập kích một trường nữ sinh ở Iran khiến ít nhất 168 trẻ em thiệt mạng.

Ngay cả nhóm nhỏ các đảng viên Dân chủ ủng hộ Israel, những người từng ủng hộ cuộc chiến, giờ đây cũng đang dao động. Họ nói rằng mình đã mất niềm tin vào Nhà Trắng kể từ những ngày đầu của cuộc xung đột.

“Tôi đã nói với họ tuần trước rằng ‘Các ông bà phải vạch ra nhiệm vụ của mình’”, một thành viên cho biết, yêu cầu giấu tên để thảo luận riêng tư. “Họ đang rất phân tán. Họ phải chấn chỉnh lại mọi thứ”. Các nghị sĩ đảng Cộng hòa trong Quốc hội phần lớn đã nhường quyền quyết định cho Tổng thống Trump và đội ngũ của ông trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, bác bỏ nỗ lực chính thức nhằm hạn chế quyền lực của ông, đặt niềm tin vào mô tả của các quan chức về chiến dịch này là có giới hạn và ngắn. Nhưng ngay cả những người này cũng đã bộc lộ tín hiệu rằng sự kiên nhẫn của họ có thể sắp cạn kiệt khi cuộc chiến kéo dài, còn cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang xích lại gần.

Ông Trump vẫn chưa muốn chấm dứt cuộc chiến vì “chưa thắng đủ”

Ngoại trưởng Mỹ Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth đã tìm cách thúc đẩy một loạt mục tiêu rõ ràng và thực tế hơn cho cuộc xung đột: Loại bỏ khả năng của Iran phát triển và phóng tên lửa đạn đạo, tiêu diệt hải quân của nước này và xóa sổ khả năng phát triển vũ khí hạt nhân. Thư ký báo chí Nhà Trắng Leavitt nói rằng chính quyền vẫn ước tính cuộc chiến sẽ kéo dài từ 4 - 6 tuần.

Nhưng ông Trump đã nhiều lần mâu thuẫn với họ khi bị chất vấn, làm dấy lên câu hỏi liệu bất kỳ phụ tá hàng đầu nào của ông có thực sự nắm rõ diễn biến của những tuần tới hay không.

Tổng thống Trump đã nhiều lần gợi ý rằng ông muốn đóng vai trò trực tiếp trong việc lựa chọn lãnh đạo của Iran, từ chối loại trừ khả năng đưa lục quân vào nước này và đưa ra các mốc thời gian mâu thuẫn nhau về việc kết thúc chiến tranh.

“Chúng ta đã thắng theo nhiều cách rồi”, ông Trump nói với các hạ nghị sĩ Cộng hòa trong một cuộc họp kín của họ ở Florida. “Nhưng chúng ta chưa thắng đủ. Chúng ta tiến lên phía trước với quyết tâm hơn bao giờ hết để đạt được chiến thắng cuối cùng, chấm dứt mối nguy hiểm kéo dài này một lần và mãi mãi”.

Con đường dẫn đến “chiến thắng cuối cùng”, bất kể ông Trump định nghĩa nó như thế nào, có lẽ không đối mặt với mối đe dọa nào cấp bách hơn cuộc khủng hoảng ngày càng trầm trọng ở eo biển Hormuz, theo những người quen thuộc với các cuộc thảo luận nội bộ và các chuyên gia chính sách đối ngoại và năng lượng bên ngoài.

Tuyến đường thủy hẹp ngoài khơi bờ biển phía Nam Iran là đường dẫn cho khoảng 20% lượng dầu khí của thế giới, biến nó thành điểm nghẽn kinh tế quan trọng trong khu vực. Nguy cơ gián đoạn vận chuyển hàng hóa qua eo biển từ lâu đã được coi là một trong những rủi ro lớn nhất gắn liền với bất kỳ cuộc chiến nào liên quan đến Iran, với lo ngại việc đóng cửa kéo dài có thể làm tăng giá năng lượng và đẩy nền kinh tế toàn cầu vào tình trạng suy thoái.

“Yếu tố then chốt nhất quán trong tất cả các chính quyền là Mỹ sẽ can thiệp để đảm bảo dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz”, Gregory Brew, một nhà phân tích cấp cao chuyên về dầu khí tại công ty rủi ro chính trị Eurasia Group, cho biết. Ông gọi việc bảo vệ eo biển là “một trong những nguyên tắc chiến lược cốt lõi của chính sách Mỹ ở Trung Đông”.

Những người quen thuộc với các cuộc thảo luận nội bộ cho biết, trong giai đoạn chuẩn bị cho chiến tranh, các quan chức của chính quyền Tổng thống Trump đã cân nhắc khả năng Iran sẽ chặn đứng hoàn toàn giao thông qua tuyến đường thủy này, nhưng đã đánh giá thấp ý chí của Tehran trong thực hiện điều đó. Một số người cảm thấy an tâm trước quyết định của Iran trước đây là không làm gián đoạn các chuyến hàng dầu mỏ sau vụ ném bom các địa điểm hạt nhân của nước này năm ngoái (2025), tin rằng việc phong tỏa eo biển Hormuz sẽ gây tổn thất lớn cho chính chế độ này đến mức họ sẽ không thực hiện một bước đi tàn phá như vậy. Nhưng thực tế đã chứng minh rằng nhận định của những người đó là sai.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch