Chiến thuật mới của Nga khi tung ra tên lửa 'lai' mới khó lường

Hiện trường một vụ tấn công ở Kharkiv, Ukraine, ngày 7/3/2026, làm hư hại các tòa nhà dân cư, trường học và ô tô, khiến 11 người thiệt mạng. Ảnh: NurPhoto / Getty Images

Ngay cả khi Nga đang tăng mạnh sản xuất thiết bị bay không người lái, nước này vẫn tiếp tục phát triển các loại vũ khí sát thương hơn, bao gồm cả tên lửa. Mẫu mới nhất – tên lửa hành trình Izdeliye-30 – đã san phẳng một tòa nhà dân cư ở Kharkiv chỉ trong vài giây hồi đầu tháng 3, khiến 11 người thiệt mạng.

“Thật sai lầm nếu cho rằng tương lai chỉ thuộc về máy bay không người lái", ông Vladyslav Vlasiuk, ủy viên về trừng phạt của Tổng thống Ukraine, nhận định sau vụ tấn công.

Nga đang tìm cách chế tạo các loại vũ khí rẻ hơn nhưng có sức phá hủy tương đương. Izdeliye-30 là một ví dụ như vậy. Tên lửa này mang đầu đạn lớn hơn so với phiên bản tiền nhiệm Kh-101, đồng thời có thể được phóng từ cả máy bay ném bom chiến lược – như Tu-95MS và Tu-160 – lẫn máy bay chiến thuật như Su-34, Su-30SM và Su-35S.

Điều này giúp Nga có thêm nhiều phương án triển khai tấn công, đồng thời khiến Ukraine khó dự đoán và đánh chặn hơn.

Linh hoạt hơn trong cách triển khai

Khả năng phóng từ máy bay chiến thuật có thể làm thay đổi cục diện chiến trường. Trước thời điểm khai hỏa, gần như không thể biết liệu các máy bay này đang mang tên lửa tầm xa để tấn công sâu trong lãnh thổ hay chỉ mang vũ khí phục vụ chiến đấu tiền tuyến.

Đồ họa tên lửa Izdeliye30 của Nga. Ảnh: Kyiv Post

“Rõ ràng Nga đang mở rộng các nền tảng có thể mang loại vũ khí này", nhà sử học quân sự Andrii Kharuk nhận định. “Họ đang cố gắng thích ứng linh hoạt với điều kiện chiến tranh thay đổi".

Theo tình báo quân sự Ukraine (HUR), lần đầu tiên Izdeliye-30 được sử dụng là vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng quá trình phát triển đã bắt đầu từ cuối năm 2024, khi Nga gặp khó khăn trong việc tăng cường sử dụng tên lửa đạn đạo và cần một giải pháp thay thế.

Tên lửa này do Cục thiết kế Zvezda phát triển, thuộc Tập đoàn Tên lửa Chiến thuật Nga (KTRV), đơn vị đã bị Mỹ, EU và nhiều nước khác trừng phạt từ năm 2022.

Izdeliye-30 được giới chuyên gia gọi là “tên lửa lai” khi kết hợp nhiều công nghệ từ các dòng tên lửa trước đó, đồng thời có thể phóng từ cả máy bay chiến lược lẫn chiến thuật. Nó sử dụng hệ thống khí nén tương tự tên lửa chống hạm Kh-35U và cơ chế phóng giống các dòng Kh-101, Kh-55 và Kh-555.

Rẻ hơn nhưng sức công phá lớn hơn

Theo các đánh giá, Izdeliye-30 có sải cánh khoảng 3 mét, mang đầu đạn nặng tới 800 kg và có tầm bắn ít nhất 1.500 km. Tên lửa này còn được trang bị hệ thống định vị vệ tinh chống gây nhiễu “Kometa-M12” – vốn được Nga sử dụng trên các thiết bị bay không người lái tầm xa – cùng với nhiều linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ, Thụy Sĩ, hay Hà Lan...

Tên lửa hành trình Izdeliye-30 của Nga bị bắn rơi tại một địa điểm không xác định. Ảnh: militarnyi.com

Một số linh kiện trong tên lửa sử dụng trong vụ tấn công Kharkiv được sản xuất từ năm 2023, cho thấy chuỗi cung ứng quốc tế vẫn đóng vai trò trong quá trình phát triển vũ khí của Nga.

Theo các chuyên gia, Izdeliye-30 là phiên bản nâng cấp của Kh-101, có khả năng mang tải trọng gần gấp đôi (so với đầu đạn 400 kg của Kh-101), dù tầm bắn ngắn hơn.

“Nga từ lâu đã tìm cách giảm chi phí trong khi tăng sức công phá,” một chuyên gia cho biết.

Trong khi Kh-101 có tầm bắn hơn 2.500 km, trên thực tế thường chỉ được sử dụng ở khoảng cách ngắn hơn do chi phí cao. Việc tối ưu hóa chi phí là động lực chính thúc đẩy Nga phát triển dòng tên lửa mới này.

Thay đổi chiến thuật không kích

Trước đây, Kh-101 chủ yếu được phóng từ các máy bay ném bom chiến lược như Tu-95MS. Tuy nhiên, Nga đã chịu nhiều tổn thất đối với lực lượng không quân chiến lược – phần lớn được thừa hưởng từ thời Liên Xô.

Những máy bay này đòi hỏi chi phí bảo trì lớn, trong khi việc sản xuất mới gặp nhiều khó khăn. Tình hình càng trở nên phức tạp sau chiến dịch “Spiderweb” (Mạng nhện) năm 2025 của Ukraine, được cho là đã tấn công hơn 40 máy bay Nga và vô hiệu hóa khoảng 34% lực lượng máy bay mang tên lửa hành trình.

Do đó, Nga chuyển hướng sang tích hợp tên lửa với máy bay chiến thuật – loại dễ giấu kín hơn tại các căn cứ và khó bị theo dõi trước khi thực hiện nhiệm vụ tầm xa.

Trước Izdeliye-30, Nga cũng đã nâng cấp tên lửa Kh-59 thành Kh-69, có tầm bắn xa hơn và có thể phóng từ máy bay chiến thuật. Loại tên lửa này đã được sử dụng trong cuộc tấn công vào nhà máy điện Trypillia năm 2024, khiến nhiều khu vực mất điện.

Dù máy bay chiến thuật chỉ mang được một hoặc hai tên lửa, nhưng số lượng của chúng nhiều hơn đáng kể so với máy bay ném bom chiến lược, giúp Nga mở rộng quy mô tấn công.

Một tên lửa Kh-101 của Nga bị bắn hạ tại tỉnh Vinnytsia, Ukraine. Ảnh tư liệu: Không quân Ukraine/Wikimedia

Thách thức đối với phòng không Ukraine

Các chuyên gia cho rằng Izdeliye-30 không nhất thiết khó bị bắn hạ hơn các tên lửa hành trình khác. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Ukraine vẫn là đối phó với tên lửa đạn đạo – loại vũ khí nhanh hơn và khó đánh chặn hơn nhiều.

Dù vậy, sự xuất hiện của Izdeliye-30 cho thấy Nga đang chuyển sang chiến lược kết hợp: sử dụng cả thiết bị bay không người lái, tên lửa hành trình giá rẻ hơn và nền tảng phóng linh hoạt hơn.

Điều này không chỉ giúp Nga duy trì áp lực tấn công, mà còn khiến hệ thống phòng thủ của Ukraine phải đối mặt với một bài toán ngày càng phức tạp: không chỉ đánh chặn, mà còn phải đoán trước đòn đánh sẽ đến từ đâu.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo kyivindependent)