Chiêng Túp... Thắm tình hữu nghị Việt-Lào! - Bài 1: Chiêng Túp, cụm bản bên dòng Sê-Băng-Hiêng

Từ trung tâm xã Khe Sanh, chúng tôi di chuyển bằng xe máy đến Trạm kiểm soát Biên phòng cửa khẩu phụ Tà Rùng thuộc Đồn Biên phòng Hướng Lập để làm thủ tục xuất cảnh. Tiếp tục bám theo đường Hồ Chí Minh nhánh Tây rồi rẽ vào tuyến giao thông dài chừng 15km lô nhô đá sỏi trộn lẫn bùn đất đi các bản Sê Pua, Tà Leng, Cù Bai, Tà Răng. Tới Cù Bai, chạm mốc giới 584, chỉ cần bước thêm nửa bàn chân đã là nước bạn Lào.

Cụm bản bên dòng sông nghĩa tình

Lần đầu đến cụm bản Chiêng Túp, tôi không thể không kể về dòng sông Sê-Băng-Hiêng chất chứa đầy nghĩa tình giữa hai tỉnh Quảng Trị-Sạ-vẳn-na-khệt, giữa hai nước Việt Nam-Lào.

Nhìn trên bản đồ, sông Sê-Băng-Hiêng là con sông trái quy luật tự nhiên. Khi những dòng sông hầu hết chảy theo hướng từ Tây sang Đông thì Sê-Băng-Hiêng lại “quay đầu” bắt nguồn từ Đông sang Tây. Khởi thủy ở núi rừng Trường Sơn, chảy qua địa bàn xã Hướng Lập, “dạo chơi” giữa điệp trùng núi non, bản làng phía Việt Nam, đến bản Cù Bai, sông lưỡng lự uốn mình ôm lấy thôn bản như chào tạm biệt đất mẹ Việt Nam rồi mới ung dung, thư thái vòng sang đất Lào.

Trên hành trình Đông-Tây, Sê-Băng-Hiêng đón nhận, yêu thương, vỗ về, gắn kết biết bao nhiêu phận người, đời bản của đôi bờ lúc bồi, lúc lở cả phía Việt Nam lẫn phía Lào. Nên chi, các bản làng dọc sông Sê-Băng-Hiêng tuy thuộc hai quốc gia mà bình thường cứ kết đoàn, qua về cùng nhau, sống trọn nghĩa, trọn tình.

Một góc bản Na thuộc cụm bản Chiêng Túp - Ảnh: T.L

Đến mốc giới 584, bây giờ chúng tôi đã ở đất Lào. Đi thêm chừng 20km trên con đường cấp phối bên núi, bên quanh co theo dòng Sê-Băng-Hiêng là gặp bản Xúp Xa Lu, bản đầu tiên thuộc cụm bản Chiêng Túp.

Cụm bản Chiêng Túp cách trung tâm thị trấn của huyện Sê Pôn, tỉnh Sạ-vẳn-na-khệt theo tuyến đường phía Đông Xiềng Nứa khoảng 72km; diện tích tự nhiên 21.000ha, phần lớn là đồi núi và một phần nhỏ đồng bằng. Cụm bản gồm 6 bản, 14 làng, dân số trên 2.264 người. Vị trí địa lý, hệ thống giao thông đi lại cực kỳ cách trở nên đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn.

Để cụm bản Chiêng Túp đổi thay

Theo kết quả khảo sát của đoàn cán bộ hai tỉnh Quảng Trị, Sạ-vẳn-na-khệt, vào tháng 11/2024, trong số 21.000ha diện tích đất tự nhiên ở cụm bản Chiêng Túp, đất trồng trọt có 917ha (lúa rẫy gần 344ha; lúa vụ mùa 48ha; lúa vụ chiêm 40ha...), diện tích trồng đót 64ha, diện tích trồng bời lời 122ha, diện tích mới khai hoang trồng sắn 200ha, gần 100ha đất ruộng khai hoang mới. Năng suất cây lúa bình quân rất thấp, chỉ từ 2-2,5 tấn/ha. Diện tích chăn nuôi 6.300ha, chiếm 30% tổng diện tích tự nhiên trong vùng.

Tại các bản trung tâm Chiêng Túp có 1.040 con bò, 302 con trâu, 484 con lợn, 847 con dê, 3.295 con gà, 148 con vịt. Số lượng sinh sản mỗi loại vật nuôi trong một năm gồm: Trâu 26 con; bò 125 con; dê 797 con; lợn 869 con; gà 6.643 con; vịt 398 con...

Chuyển giao giống bò vàng Việt Nam giúp người dân cụm bản Chiêng Túp phát triển sinh kế - Ảnh: T.L

Công trình thủy lợi sông Xa Lu thiết kế tưới tiêu cho 80ha lúa hai vụ với vốn đầu tư 8 tỉ Kíp. Tuy nhiên, trên thực tế, hệ thống tưới tiêu chỉ mới bảo đảm cho khoảng 30ha lúa nước ở bản Xúp Xa Lu; 50ha lúa nước còn lại tại bản Na chưa có kinh phí để đầu tư. Khi công trình thủy lợi sông Xa Lu hoàn thiện tưới đủ 80ha lúa nước, cơ bản bảo đảm an ninh lương thực cho người dân cụm bản Chiêng Túp.

Đồng bào sinh sống tại cụm bản Chiêng Túp gồm các dân tộc Lào; phần lớn cư dân người Bru-Vân Kiều gốc gác ở huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cũ di cư sang. Ngôn ngữ sử dụng bằng tiếng Lào, tiếng Bru-Vân Kiều, chỉ một ít người nói được tiếng Việt. Với điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng khắc nghiệt; cơ sở hạ tầng chưa được đầu tư đồng bộ; tập quán canh tác lạc hậu theo lối “chặt, đốt, cốt, trỉa”... nên đời sống rất nghèo.

Bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở NN-MT Quảng Trị nhớ lại: Sau chuyến khảo sát thực tế tại cụm bản Chiêng Túp và trên cơ sở đề xuất của lãnh đạo tỉnh Sạ-vẳn-na-khệt, phía tỉnh Quảng Trị thống nhất những nội dung, công việc cụ thể nhằm giúp đồng bào cụm bản Chiêng Túp phát triển kinh tế-xã hội, ổn định cuộc sống như: Hỗ trợ xây dựng các mô hình trình diễn trồng lúa nước, ngô lai, ngô nếp, nuôi ngan, dê, bò... kết hợp với trồng cỏ phục vụ chăn nuôi. Cử đội ngũ cán bộ kỹ thuật sang “ba cùng” với người dân cụm bản Chiêng Túp để vừa chỉ đạo triển khai mô hình hiệu quả vừa trực tiếp đào tạo, chuyển giao khoa học, kỹ thuật cho cán bộ huyện Sê Pôn và tỉnh Sạ-vẳn-na-khệt trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi...

Vượt qua những thách thức, rào cản về điều kiện tự nhiên, phong tục tập quán và bất đồng ngôn ngữ..., đội ngũ cán bộ, chuyên gia tỉnh Quảng Trị tiên phong sang “ba cùng” với người dân cụm bản Chiêng Túp, viết nên nhiều câu chuyện cảm động về tình hữu nghị Việt-Lào bên dòng sông Sê-Băng-Hiêng.

Ngô Thanh Long

>>> Bài 2: Những ngày "vượt nắng, thắng mưa"