Chính phủ đề xuất kết thúc dự án đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe

Tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình số 770/TTr-CP ngày 30/9/2026 tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 ngày 29/11/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe.

Chính phủ đề xuất kết thúc dự án đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe.

Cơ bản nối thông từ Pác Bó đến Đất Mũi

Theo Tờ trình, đường Hồ Chí Minh bắt đầu tại Pác Bó (Cao Bằng), kết thúc tại Đất Mũi (Cà Mau), dài 3.183 km, gồm tuyến chính dài 2.499 km và nhánh phía Tây dài 684 km. Mặt cắt ngang được quy hoạch theo từng đoạn, quy mô từ 2 đến 6 làn xe.

Thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày tại kỳ họp.

Nghị quyết số 66/2013/QH13 đặt mục tiêu đến năm 2020 hoàn thành các dự án thành phần để nối thông toàn tuyến với quy mô 2 làn xe; sau năm 2020 nâng cấp các đoạn theo tiêu chuẩn đường cao tốc. Nghị quyết số 63/2022/QH15 và Nghị quyết số 265/2025/QH15 sau đó điều chỉnh mốc: Đến hết năm 2026 cơ bản nối thông đường Hồ Chí Minh trên cơ sở sử dụng Quốc lộ 32 và Quốc lộ 21; từng bước nâng cấp theo Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Dự án được đầu tư nhằm tạo sự liên thông ở khu vực phía Tây Tổ quốc; hình thành trục dọc xuyên Việt thứ hai, giảm tải cho Quốc lộ 1; khai thác tiềm năng phía Tây, góp phần xóa đói giảm nghèo; bảo đảm phòng thủ biên giới, an ninh, quốc phòng và giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau.

Theo Tờ trình, đoạn Chợ Chu - Ngã ba Trung Sơn đạt khoảng 99% sản lượng, dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác ngày 30/9/2026. Đoạn Chơn Thành - Đức Hòa đạt khoảng 96%, dự kiến thông xe kỹ thuật tháng 9/2026 và đưa vào khai thác trong năm 2026. Đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận đạt khoảng 73%. Do bàn giao mặt bằng chậm và khan hiếm vật liệu, đoạn này dự kiến cơ bản thông tuyến trong năm 2026, đưa vào khai thác quý I/2027.

Để bảo đảm mốc tiến độ, Bộ Xây dựng ban hành Công điện số 25/CĐ-BXD ngày 10/7/2026 và Công điện số 37/CĐ-BXD ngày 15/8/2026. Các công điện yêu cầu lập tiến độ chi tiết theo tuần cho từng nhà thầu, tổ chức tăng ca, tăng kíp; điều chuyển khối lượng hoặc chấm dứt hợp đồng với nhà thầu chậm trễ; tăng tải để rút ngắn thời gian chờ lún; phối hợp với tỉnh An Giang hỗ trợ nguồn đá còn thiếu. Từ tháng 8/2026, dự án có nhiều chuyển biến tích cực. Khoảng 8 km đã dỡ tải trong tháng 8 và tháng 9 để hoàn thiện nền, móng và mặt đường. Nguồn vật liệu đá còn thiếu cơ bản đã được định hướng.

Song song với nối thông tuyến 2 làn xe, Chính phủ đã và đang đầu tư hơn 770 km đường cao tốc trên tuyến. Trong đó có khoảng 482 km đi trùng cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Diễn Châu (Nghệ An) đến Túy Loan (Đà Nẵng), khoảng 295 km cao tốc Bắc - Nam phía Tây và các tuyến cao tốc qua vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Tây Nguyên. Các tuyến nhánh kết nối cửa khẩu Sóc Giang (Cao Bằng), Lao Bảo (Quảng Trị), Bờ Y (Quảng Ngãi) cũng được đầu tư.

Theo Tờ trình, dự án đã trở thành mạch máu giao thông phía Tây, gắn kết ba miền Bắc - Trung - Nam, giảm tải hiệu quả cho Quốc lộ 1, góp phần hoàn thành mục tiêu 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030.

Ủy ban thẩm tra đề nghị thống nhất số liệu

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết. Nghị quyết tạo căn cứ pháp lý chuyển sang giai đoạn nâng cấp, mở rộng theo quy hoạch. Hồ sơ bảo đảm đúng thẩm quyền và cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra.

Theo Ủy ban, dự án đã hoàn thành 2.488/2.744 km; đang thi công 3 dự án dài 168,5 km; tận dụng Quốc lộ 32 và Quốc lộ 21 dài 87,5 km; đã và đang nâng cấp 777,5 km đạt chuẩn cao tốc. Công trình đã phá vỡ thế độc đạo, gắn với 8 làng thanh niên lập nghiệp và kết nối các cửa khẩu quốc tế Sóc Giang, Lao Bảo, Bờ Y, Hoa Lư.

Tuy nhiên, tiến độ nối thông chậm khoảng 6 năm so với mục tiêu năm 2020. Báo cáo số 769/BC-CP chưa lượng hóa chi phí phát sinh do chậm tiến độ, chưa cá thể hóa trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Ủy ban đề nghị kiểm soát chặt chẽ quan trắc lún, tuyệt đối không vì áp lực tiến độ mà dỡ tải sớm khi chưa đạt độ cố kết thiết kế.

Về dự thảo Nghị quyết, Ủy ban đề nghị rút gọn tên gọi, lược bỏ khoản 2 Điều 1; bổ sung nhiệm vụ hoàn thiện 3 đoạn đang thi công và quyết toán chi phí giải phóng mặt bằng còn chậm tại Thái Nguyên, Phú Thọ, Đồng Nai, Đồng Tháp. Đoạn Cổ Tiết - Yên Bài có vốn sơ bộ 17.489 tỷ đồng cho 30,5 km, suất đầu tư 573 tỷ đồng/km, gấp 1,6 lần đoạn Yên Bài - Chợ Bến, và mới ở bước trình báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư. Ủy ban đề nghị làm rõ thứ tự ưu tiên với 7 đoạn dự kiến đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 (101.332 tỷ đồng) và 3 đoạn nghiên cứu thêm (114.483 tỷ đồng).

Ủy ban cũng đề nghị làm rõ phương án xử lý 3 dự án BOT sụt giảm doanh thu và đề xuất chuyển dự án thành phần 1 cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành (25.893 tỷ đồng) từ BOT sang BT, bảo đảm đúng thẩm quyền của Quốc hội. Nghị quyết cần khẳng định việc kết thúc dự án quy mô 02 làn xe không làm chấm dứt nghĩa vụ giải quyết quyền lợi hợp pháp của người dân. Chính phủ cần báo cáo Quốc hội kết quả nối thông, quyết toán và xử lý BOT tại kỳ họp cuối năm 2027; Hội đồng Dân tộc được bổ sung vào chủ thể giám sát.