Chính phủ Mỹ bị kiện vì áp thuế quan 50% lên Canada

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Getty Images

Trong đơn kiện được đệ trình ngày thứ Ba (20/10), Gellert Global đề nghị tòa án tuyên bố thuế quan này trái luật, ngăn chặn việc thực thi và buộc chính quyền Tổng thống Trump hoàn trả số thuế công ty đã nộp, kèm tiền lãi.

Đại diện pháp lý của công ty là Liberty Justice Center, tổ chức vận động từng thắng kiện tại Tòa án Tối cao Mỹ hồi đầu năm nay trong vụ kiện phản đối thuế quan đối ứng của ông Trump. Phán quyết đó là một trở ngại lớn đối với chương trình nghị sự thương mại của chính quyền ông Trump.

Biện pháp thuế quan mà Gellert Global khởi kiện bắt nguồn từ ba văn bản do ông Trump ký ngày 20/7, viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 để áp thuế quan 50% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Canada. Washington cho biết mức thuế quan này nhằm đáp trả điều mà chính quyền Mỹ cho là sự đối xử không công bằng của Ottawa với hàng hóa Mỹ trong các lĩnh vực ô tô, đồ uống có cồn và sữa.

Thuế quan trên bắt đầu có hiệu lực từ ngày 22/8, sau khi các cuộc đàm phán thương mại vào phút chót giữa quan chức hai nước tại Washington đổ vỡ. Canada sau đó đáp trả bằng cách áp thuế lên lượng hàng hóa Mỹ có giá trị tương đương, khiến quan hệ giữa hai nước láng giềng vốn là đồng minh lâu năm thêm căng thẳng.

Đến tháng 9, ông Trump tiếp tục siết các biện pháp thương mại với Canada, tuyên bố cấm nhập khẩu một số mặt hàng có tổng giá trị gần 1 tỷ USD, gồm đồ uống có cồn, sản phẩm sữa và xe máy từ Canada.

THẨM QUYỀN THUẾ QUAN CHƯA TỪNG QUA THỬ THÁCH PHÁP LÝ

Theo hãng tin CNBC, mức thuế quan 50% với hàng hóa Canada là lần đầu tiên Điều 338 được sử dụng để áp thuế quan trong 96 năm kể từ khi Đạo luật Thuế quan năm 1930 ra đời. Thẩm quyền áp thuế của tổng thống theo điều khoản này chưa từng được viện dẫn trong bất kỳ tranh chấp thương mại nào, cũng như chưa từng được tòa án xem xét.

Kể từ khi đạo luật trên được ban hành, Quốc hội Mỹ đã thông qua nhiều đạo luật thương mại mới. Một số đạo luật trao cho tổng thống quyền áp thuế quan, vốn được Hiến pháp giao cho Quốc hội. Tuy nhiên, quyền hạn này chỉ được sử dụng trong những trường hợp nhất định, như ứng phó với mối đe dọa an ninh quốc gia hoặc khủng hoảng tiền tệ. Chính phủ cũng phải tiến hành điều tra và hoàn tất các thủ tục khác trước khi áp thuế.

Trên cơ sở đó, Liberty Justice Center lập luận rằng các đạo luật ban hành sau đã thay thế thẩm quyền áp thuế theo Điều 338, khiến điều khoản này không còn hiệu lực. Đơn kiện gọi Điều 338 là “tàn tích của chính sách thuế quan dựa trên trả đũa” và cho rằng quy định này đã bị các đạo luật sau đó ngầm bãi bỏ.

“Vụ kiện này không nhắm vào cá nhân tổng thống, mà nhắm vào chức vụ tổng thống. Không tổng thống nào có quyền viện dẫn một đạo luật đã bị gác lại từ lâu để áp thuế quan hoặc lệnh cấm nhập khẩu trên diện rộng, mà không chịu những giới hạn Quốc hội đã đặt ra”, bà Sara Albrecht, người đứng đầu Liberty Justice Center, nhấn mạnh trong tuyên bố công bố vụ kiện của Gellert Global vào sáng thứ Ba.

Đây không phải lần đầu chính sách thuế quan của ông Trump vấp phải thách thức pháp lý. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm ngoái, ông đã tìm cách dựng một “bức tường” thuế quan để bảo hộ nền kinh tế Mỹ.

Ban đầu, ông viện dẫn một đạo luật năm 1977, tuyên bố tình trạng thâm hụt thương mại kéo dài của Mỹ là tình trạng khẩn cấp quốc gia. Trên cơ sở đó, ông áp thuế quan “đối ứng” ở mức hai chữ số đối với hàng hóa từ hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ.

Tuy nhiên, vào tháng 2 vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế này, buộc chính quyền hoàn trả số tiền đã thu cho các nhà nhập khẩu. Theo CNBC, tổng số tiền thuế mà chính phủ liên bang đã thu và đang hoàn trả ước tính lên tới 166 tỷ USD.

Sau phán quyết trên, ông Trump tiếp tục tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác để áp thuế với hàng nhập khẩu. Hồi tháng 7, ông áp thuế quan 10-12,5% đối với hàng hóa từ hàng chục đối tác thương mại, với lý do các nước này chưa có đủ biện pháp ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Thuế quan mới này hiện cũng đang bị kiện tại tòa án.

Điều 338 là cơ sở pháp lý tiếp theo được ông Trump viện dẫn, lần này để áp thuế quan với hàng hóa từ Canada.

Ngoài vụ kiện mới nhất, Liberty Justice Center đang theo đuổi hai vụ kiện khác liên quan đến cơ sở pháp lý của các biện pháp áp thuế quan trên diện rộng do chính quyền Tổng thống Trump ban hành.

TRANH CÃI XOAY QUANH CÁO BUỘC PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ

Bên cạnh lập luận Điều 338 đã lỗi thời, đơn kiện của Gellert Global cho rằng ngay cả khi tòa án công nhận hiệu lực của quy định này, chính quyền ông Trump vẫn chưa đáp ứng các điều kiện mà đạo luật đặt ra khi áp thuế quan lên hàng hóa Canada.

Cụ thể, theo đơn kiện, Điều 338 chỉ cho phép áp thuế quan khi tổng thống xác định “trên cơ sở thực tế” rằng một quốc gia đang áp các khoản phí hoặc biện pháp hạn chế thương mại bất hợp lý một cách không bình đẳng với hàng hóa Mỹ, hoặc có quy định hải quan gây bất lợi không công bằng cho Mỹ. Kể cả khi đó, tổng thống cũng chỉ được áp mức thuế quan đủ để bù đắp gánh nặng hoặc bất lợi mà hàng hóa Mỹ phải chịu.

Đơn kiện cho rằng các hành động của Canada nêu trong tuyên bố của ông Trump không hề phân biệt đối xử với Mỹ. Trong đó, hai hành động là biện pháp Ottawa đáp trả chính các mức thuế quan của ông Trump, bao gồm thuế quan đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ. Đơn kiện nhấn mạnh trả đũa không đồng nghĩa với phân biệt đối xử.

Hành động còn lại liên quan đến các điều khoản về hạn ngạch sữa mà các bên đã đàm phán trong Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Theo đơn kiện, nhờ các điều khoản này, phô mai Mỹ tiếp cận thị trường Canada thuận lợi hơn so với phô mai của hầu hết các nước khác.

Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định sẽ kiên quyết bảo vệ các mức thuế quan áp lên hàng hóa Canada. Theo Nhà Trắng, Điều 338 là cơ sở pháp lý phù hợp để đáp trả các chính sách của Ottawa mà Washington cho là phân biệt đối xử với sữa, đồ uống có cồn và ô tô nhập khẩu từ Mỹ.

Về phía Gellert Global, đơn kiện cho biết công ty có doanh thu hơn 1,7 tỷ USD mỗi năm. Năm 2025, công ty nhập khẩu lượng phô mai Canada trị giá 71 triệu USD.

Trước đây, nhờ Hiệp định USMCA, Gellert không phải nộp thuế quan với phô mai nhập khẩu từ Canada. Tuy nhiên, mức thuế quan theo Điều 338 là biện pháp riêng do tổng thống ban hành và áp dụng cả với những mặt hàng vốn được miễn thuế theo hiệp định này.

Hiện tại, Gellert phải nộp thuế 50% trên trị giá khai báo nhập khẩu của phô mai Canada, ước tính khoảng 40 triệu USD mỗi năm. Công ty dự định tự gánh khoản thuế này đến hết năm nay, song cho rằng tình trạng hiện nay “không bền vững về lâu dài”.

Theo Gellert, nếu thuế quan 50% tiếp tục được duy trì, công ty sẽ buộc phải tăng giá bán, động thái có thể khiến doanh số sụt giảm, khách hàng chuyển sang sản phẩm khác và các nhà bán lẻ thu hẹp diện tích trưng bày sản phẩm của công ty. Chuỗi cung ứng cũng có nguy cơ gián đoạn nếu chi phí tăng buộc các nhà sản xuất phải thu hẹp quy mô hoặc đóng cửa.