Chính phủ trình Quốc hội cơ chế xây dựng khu đô thị lấn biển tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo trước Quốc hội (Ảnh: Quang Vinh)

Ngày 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.

Tờ trình của Chính phủ cho thấy, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ Ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, trong đó xác định: "Xây dựng cơ chế, chính sách vượt trội, có năng lực cạnh tranh quốc tế cao để phát triển các khu kinh tế đặc biệt, khu thương mại tự do, khu kinh tế tự do và các cụm công nghiệp - dịch vụ - đô thị biển trở thành động lực tăng trưởng quan trọng; hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh của quốc gia và khu vực. Phát triển hệ thống đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có bản sắc, ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng; trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế, văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Gắn phát triển đô thị biển với tổ chức lại không gian phát triển vùng ven biển, các mạng lưới đô thị quốc gia".

Lấn biển là một trong các phương thức khai thác không gian biển, cần được thể chế hóa cụ thể, đồng bộ với nguyên tắc bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái biển mà Nghị quyết đã xác định.

Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” xác định yêu cầu đẩy mạnh xây dựng đồng bộ thể chế kiến tạo phát triển, tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các điểm nghẽn; huy động, khơi thông và giải phóng nhanh mọi nguồn lực cho phát triển.

Việc xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án khu đô thị lấn biển là một giải pháp cụ thể nhằm huy động nguồn lực ngoài ngân sách, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng trong thời gian tới.

Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan xác định yêu cầu quản lý, khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian lấn biển tại các địa phương như một nguồn lực phát triển mới, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn, bền vững; đồng thời yêu cầu xây dựng các quy định pháp luật đối với đất hình thành từ hoạt động lấn biển. Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị và Kết luận số 79-KL/TW ngày 13/5/2024 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng trở thành đô thị biển quốc tế; Thông báo số 165-TB/VPTW ngày 08/4/2025 và Thông báo số 45-TB/VPTW ngày 4/5/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về ý kiến kết luận của Tổng Bí thư yêu cầu tập trung vào các động lực mới, trong đó có dự án lấn biển vịnh Đà Nẵng.

Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển, 21 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển, là quốc gia có tiềm năng lớn về không gian biển. Tuy nhiên, quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp, trong khi nhu cầu mở rộng không gian đô thị, phát triển dịch vụ, du lịch, tài chính gắn với biển ngày càng gia tăng. Việc khai thác không gian biển để tạo lập quỹ đất mới là hướng đi khách quan, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 20-NQ/TW về phát triển hệ thống đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, gắn phát triển đô thị biển với tổ chức lại không gian phát triển vùng ven biển và mạng lưới đô thị quốc gia.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới theo Kết luận số 18-KL/TW, Việt Nam cần hình thành các cực tăng trưởng mới có khả năng dẫn dắt, tạo động lực phát triển vùng và quốc gia; đồng thời phải huy động được nguồn lực rất lớn ngoài ngân sách nhà nước.

Thực tiễn nghiên cứu tại thành phố Đà Nẵng cho thấy sau khi hợp nhất địa giới hành chính, Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025- 2030 đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GRDP giai đoạn 2026 - 2030 đạt bình quân từ 11%/năm trở lên, GRDP bình quân đầu người đạt 8.500 USD, thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tăng tối thiểu 10%/năm. Tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 750 nghìn tỷ đồng, tăng bình quân 14 - 15%/năm, trong đó khả năng cân đối của ngân sách thành phố chỉ đáp ứng khoảng 20 - 22%; phần còn lại phải huy động từ khu vực ngoài nhà nước.

Trên cơ sở đó, thành phố đã nghiên cứu, đề xuất xây dựng Khu đô thị lấn biển Đà Nẵng với các đảo nhân tạo, gồm các khu chức năng chính: nhà ở, du lịch quốc tế, thương mại tự do và đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính quốc tế, giải trí và hệ thống hạ tầng đồng bộ; định hướng trở thành khu đô thị - dịch vụ biển đa chức năng, tích hợp các không gian kinh tế chiến lược, bảo đảm phát triển xanh, thông minh, sinh thái, bền vững, gắn với quốc phòng, an ninh trên biển.

Chính phủ khẳng định, việc xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án đầu tư xây dựng khu đô thị lấn biển là yêu cầu khách quan, phù hợp với chủ trương của Đảng, xu thế phát triển quốc tế và yêu cầu thực tiễn của đất nước trong giai đoạn mới; qua đó tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định để hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển, huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh.

Báo cáo ý kiến thẩm tra nội dung cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị, ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Uỷ ban này nhận thấy, nội dung Chính phủ đề xuất thực chất là cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại hình đô thị mới, có yêu cầu đặc thù về quản trị đô thị. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo xác định rõ mục đích tích hợp các cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển vào dự thảo Luật.

Nếu mục đích chỉ hướng đến việc quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án xây dựng khu đô thị lấn biển thì phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo Luật hiện nay đã đủ để bao quát nội dung Chính phủ đề nghị bổ sung. Do đó, đề nghị cân nhắc phương án diễn đạt nội dung tích hợp vào Điều 1 cho phù hợp, tránh việc hiểu nhầm khu đô thị lấn biển là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền.

Bên cạnh đó, đề nghị xác định rõ có áp dụng chính sách này đối với hoạt động lấn biển từ đất liền hay không, đồng thời làm rõ phạm vi áp dụng chính sách này với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất tương tự tại các địa phương khác, kể cả các dự án đang thực hiện; đánh giá đầy đủ tác động về năng lực, nguồn lực bảo đảm, sinh thái, môi trường, quốc phòng, an ninh, đối ngoại khi áp dụng trên phạm vi cả nước.

Trước đó, với đa số phiếu tán thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua việc bổ sung Chương trình kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Theo đó, Quốc hội thống nhất bổ sung vào chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất 3 nội dung gồm: cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị; dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp; việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.