Gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực từ đất đai

Toàn cảnh Hội trường Diên Hồng.

Đoàn chủ tọa tại phiên họp.

Thu hồi đất phải gắn với tổ chức lại không gian phát triển

Tán thành với sự cần thiết sửa đổi Đất đai năm 2024, đại biểu Lê Văn Thế, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình đã cho ý kiến cụ thể vào hai vấn đề nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc thực tiễn và tạo nền tảng quản trị đất đai ổn định, minh bạch.

Đại biểu Lê Văn Thế, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận tại Hội trường.

Về thu hồi đất, đại biểu đề nghị cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển. Khi Nhà nước đầu tư tuyến đường hoặc công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ diện tích cho công trình. Nếu chỉ thu hồi phần đất nằm trong ranh giới dự án, sau khi công trình hoàn thành có thể hình thành những phần đất nhỏ, méo, khó tiếp cận; đất sản xuất bị chia cắt, không còn hiệu quả. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị giải phóng mặt bằng không chỉ nhằm lấy đủ đất cho công trình mà phải đồng thời tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian hình thành sau dự án.

Đề cập khoản 6 Điều 42 của dự thảo Luật có quy định “Khi người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất thì cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi và thực hiện bồi thường, hỗ trợ”, đại biểu Lê Văn Thế cho rằng quy định này thể hiện sự tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Tuy nhiên, trong cùng một dự án có thể phát sinh tình huống những phần đất còn lại có những thửa đất nhỏ, méo hoặc không còn khả năng sử dụng hiệu quả. Trong khi đó, có người đề nghị thu hồi, có người không đề nghị thu hồi. Nếu chỉ xử lý theo nhu cầu của từng hộ thì bài toán không gian của cả dự án vẫn có thể bị bỏ ngỏ.

Theo đại biểu, Luật cần bổ sung tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nếu phần đất vẫn có thể tiếp tục sử dụng thì phải tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Nhưng nếu phần đất thu hồi để chỉnh trang, tổ chức lại một không gian rộng hơn thì phải căn cứ pháp lý độc lập, phù hợp quy hoạch, có dự án, phạm vi và phương án rõ ràng. Không thể chỉ dựa vào nhu cầu của từng hộ để giải quyết một vấn đề mang tính tổng thể.

Đối với nội dung xây dựng và quản trị cơ sở dữ liệu đất đai, đại biểu Lê Văn Thế đồng tình với định hướng xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai thống nhất, dùng chung. Tuy nhiên, theo đại biểu, dữ liệu đất đai không chỉ là tọa độ thửa đất hay bản số hóa giấy chứng nhận mà còn bao gồm thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giá đất, biến động quyền sử dụng đất và nhiều lớp dữ liệu khác. Mỗi thay đổi về người sử dụng đất, ranh giới, mục đích sử dụng, giá đất, đặc biệt là thông tin quy hoạch, đều có thể tác động trực tiếp đến quyền và giá trị tài sản của người dân, doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra không chỉ là dữ liệu ban đầu có chính xác hay không mà trong suốt vòng đời dữ liệu, mỗi lần thay đổi đều phải có căn cứ và truy được trách nhiệm.

Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 79 nguyên tắc: Việc tạo lập, cập nhật, chỉnh sửa, phê duyệt và khai thác dữ liệu đất đai phải xác định được chủ thể thực hiện; mọi thao tác làm thay đổi dữ liệu phải được ghi nhận, lưu giữ lịch sử để phục vụ kiểm tra, giám sát, truy vết và xác định trách nhiệm. Đối với dữ liệu có nhiều lần thay đổi, phải quản lý được lịch sử và phiên bản dữ liệu tương ứng.

Đồng thời, dữ liệu đất đai phải được bảo vệ trước nguy cơ truy cập, can thiệp hoặc sửa đổi trái phép; hệ thống phải có khả năng phát hiện, ngăn chặn, cảnh báo và truy vết hành vi xâm nhập, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, nhất là đối với dữ liệu liên quan đến quốc phòng, an ninh và các địa bàn trọng yếu.

Hoàn thiện cơ chế quản lý đất hình thành từ lấn biển

Đại biểu Trần Thế Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình phát biểu thảo luận tại Hội trường.

Tham gia thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đại biểu Trần Thế Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình đã tập trung góp ý về hoạt động lấn biển và quản lý, sử dụng đất hình thành từ lấn biển.

Đại biểu dẫn chứng Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Nghị quyết số 21-NQ/TW đặt yêu cầu quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển như một nguồn lực phát triển mới; hồ sơ chính sách của dự án Luật cũng xác định cần bổ sung chế độ sử dụng đất hình thành từ hoạt động lấn biển. Theo đại biểu, Luật không chỉ cần quy định việc lấn biển được thực hiện như thế nào, mà còn phải quản lý được không gian trước khi lấn biển, các tác động phát sinh và quỹ đất sau khi hình thành.

Từ cách tiếp cận đó, đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ quy hoạch và cơ chế kiểm soát không gian lấn biển. Tại Điều 32 của Dự thảo đã xác định diện tích, ranh giới, vị trí khu vực lấn biển trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh. Điểm c khoản 2 Điều 84 quy định hoạt động lấn biển phải phù hợp với quy hoạch ngành quốc gia có liên quan, quy hoạch tỉnh hoặc quy hoạch đô thị và nông thôn. Trong khi đó, Quy hoạch không gian biển quốc gia là một loại quy hoạch cấp quốc gia riêng, không phải quy hoạch ngành quốc gia. Pháp luật về quy hoạch hiện hành cũng xác định quy hoạch ngành phải phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia. Đại biểu đề nghị bổ sung Quy hoạch không gian biển quốc gia tại điểm c khoản 2 Điều 84, để khu vực lấn biển được xem xét trong tổng thể quản lý, sử dụng không gian biển. Nếu Dự thảo không quy định trực tiếp thì cần dẫn chiếu rõ sang pháp luật chuyên ngành, tránh tạo khoảng trống pháp lý và không làm giảm yêu cầu kiểm soát hiện hành.

Một nội dung được đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân chịu tác động trực tiếp từ hoạt động lấn biển. Theo đại biểu, tại điểm d khoản 2 Điều 84 đã quy định cân bằng lợi ích các bên và bảo đảm quyền tiếp cận biển của cộng đồng. Tuy nhiên, khu vực dự kiến lấn biển có thể đang có hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản hoặc những hoạt động sản xuất hợp pháp, ổn định khác. Trong khi đó, Chương VI của Dự thảo chủ yếu điều chỉnh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Vì vậy, cần làm rõ trường hợp không thu hồi quyền sử dụng đất nhưng hoạt động lấn biển lại tác động trực tiếp đến sản xuất và sinh kế hợp pháp. Đại biểu đề nghị: Đối với quyền, tài sản và lợi ích hợp pháp đã được xác lập thì được bảo đảm theo pháp luật; đối với hoạt động sản xuất, nuôi trồng, khai thác thủy sản hợp pháp, ổn định bị tác động trực tiếp nhưng không thuộc trường hợp thu hồi quyền sử dụng đất, cần có cơ chế hỗ trợ phục hồi hoặc chuyển đổi sinh kế phù hợp.

Về nội dung quản lý, sử dụng và giá trị của quỹ đất sau khi hình thành từ lấn biển, đại biểu Trần Thế Anh đề nghị dự thảo tiếp tục bảo đảm cơ chế quản lý đối với đất hình thành từ hoạt động lấn biển sử dụng vốn ngân sách nhà nước, đồng thời làm rõ nguyên tắc quản lý đối với quỹ đất hình thành từ các nguồn vốn khác. Theo đại biểu, sau khi hoàn thành lấn biển, không chỉ hình thành một công trình mà còn hình thành một quỹ đất mới có giá trị kinh tế rất lớn. Vì vậy, chi phí hợp lý, hợp pháp và phần giá trị do nhà đầu tư tạo ra cần được ghi nhận; đồng thời, phần giá trị tăng thêm không do đầu tư của người sử dụng đất tạo ra phải được Nhà nước quản lý, điều tiết công khai, minh bạch, vừa tạo động lực đầu tư, vừa phòng ngừa thất thoát nguồn lực.

Sau thảo luận tại Hội trường, Quốc hội biểu quyết thông qua việc bổ sung Chương trình kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; nghe tờ trình, báo cáo về 3 nội dung: cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị; dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp; việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.