Chính phủ yêu cầu cảnh báo sớm rủi ro với nhóm hàng xuất siêu lớn
Chính phủ yêu cầu theo dõi, cảnh báo sớm rủi ro với các nhóm hàng xuất khẩu lớn, đồng thời kiểm soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp và nguy cơ dư thừa công suất.

Chính phủ yêu cầu triển khai 7 nhóm giải pháp chủ đạo để nâng cao hiệu quả quản trị xuất siêu và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế. Ảnh: Quỳnh Danh.
Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ký Nghị quyết số 403/NQ-CP ngày 21/11/2026 ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026-2030.
Theo kế hoạch, Chính phủ đặt mục tiêu quản trị xuất siêu trong quan hệ thương mại song phương theo hướng chủ động, bền vững, hài hòa giữa mở rộng xuất khẩu và tăng cường năng lực nhập khẩu phục vụ sản xuất.
Đồng thời, việc quản trị xuất siêu phải gắn với nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu; phòng tránh nguy cơ dư thừa công suất, ngăn chặn hành vi lẩn tránh, chuyển tải bất hợp pháp và gian lận xuất xứ hàng hóa.
Chính phủ cũng yêu cầu theo dõi, đánh giá và cảnh báo sớm đối với quy mô, cơ cấu và mức độ tập trung của xuất siêu, đặc biệt ở những nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có kim ngạch hoặc mức thặng dư lớn.
Các cơ quan chức năng cần chủ động nhận diện những yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro về rào cản thương mại, gian lận xuất xứ, phụ thuộc đầu vào nhập khẩu, dư thừa công suất hoặc sử dụng lao động cưỡng bức.
Tập trung kiểm soát 7 nhóm giải pháp
Để nâng cao hiệu quả quản trị xuất siêu và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế, Chính phủ yêu cầu triển khai 7 nhóm giải pháp chủ đạo.
Trước hết là hoàn thiện thể chế về quản trị xuất siêu, xuất xứ hàng hóa và phòng ngừa lẩn tránh thương mại. Các quy định liên quan đến xuất xứ hàng hóa, chứng nhận xuất xứ (C/O), tự chứng nhận xuất xứ và hậu kiểm sẽ được rà soát, hoàn thiện.
Cơ quan chức năng cũng cần tăng cường kiểm tra, xác minh đối với các mặt hàng, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng có rủi ro cao; xây dựng cơ chế cảnh báo sớm với những nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn, nguy cơ bị áp dụng rào cản thương mại hoặc có dấu hiệu lẩn tránh, chuyển tải bất hợp pháp.
Nhóm giải pháp thứ hai là tăng cường quản trị xuất siêu dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro. Chính phủ yêu cầu kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu về hải quan, thuế, đầu tư, xuất nhập khẩu, doanh nghiệp và sản xuất.
Cơ sở dữ liệu về xuất xứ, chuỗi cung ứng, doanh nghiệp và các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn sẽ được xây dựng để phục vụ công tác theo dõi, phân tích, nhận diện và kiểm soát rủi ro.
Song song đó là củng cố chuỗi cung ứng, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nhập khẩu phục vụ sản xuất, bằng cách giảm phụ thuộc vào một số nguồn cung nhập khẩu có mức độ tập trung hoặc rủi ro cao, đa dạng hóa thị trường, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước.
Việc khuyến khích nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu, công nghệ và các đầu vào cần thiết phục vụ sản xuất cũng được đặt ra nhằm tạo nền tảng cho hoạt động xuất khẩu bền vững.
Ngoài ra, Chính phủ yêu cầu quản lý quy hoạch, đầu tư và công suất theo tín hiệu thị trường; rà soát các chính sách ưu đãi, hỗ trợ và tín dụng có khả năng tạo ra dư thừa công suất hoặc phát sinh rủi ro về trợ cấp.
Hai nhóm giải pháp còn lại tập trung hoàn thiện cơ chế kiểm soát hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức và tăng cường phối hợp, năng lực thực thi giữa các bộ, ngành, địa phương.
Bộ Công Thương chủ trì xây dựng cơ chế cảnh báo sớm
Để triển khai kế hoạch, Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì theo dõi, phân tích và đánh giá định kỳ quy mô, cơ cấu, mức độ tập trung của xuất siêu theo ngành hàng, sản phẩm, thị trường và khu vực doanh nghiệp.
Cơ quan này có trách nhiệm xác định các nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn, những thị trường có mức độ tập trung cao và các nhóm hàng có nguy cơ phát sinh rủi ro thương mại.
Đặc biệt, Bộ Công Thương sẽ chủ trì xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và báo cáo định kỳ về các nhóm hàng, thị trường và doanh nghiệp có mức độ tập trung xuất khẩu cao. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan quản lý chủ động điều chỉnh chính sách phát triển sản xuất, thị trường và chuỗi cung ứng.
Trong khi đó, Bộ Tài chính được giao phối hợp rà soát, phân tích số liệu xuất khẩu, nhập khẩu, hải quan và đầu tư; xác định những nhóm hàng có thặng dư thương mại lớn cũng như các doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu của từng nhóm hàng.
Cơ quan này đồng thời đánh giá cơ cấu nguồn gốc vốn và mức độ đóng góp của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào hoạt động xuất khẩu. Bộ Tài chính cũng được giao nghiên cứu cơ chế, chính sách điều tiết dòng vốn đầu tư vào các dự án FDI ngay từ khâu đăng ký đầu tư, khuyến khích những dự án có thị trường mục tiêu phù hợp với định hướng đa dạng hóa thị trường.
Đối với việc kiểm soát gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, Bộ Công Thương có nhiệm vụ hoàn thiện quy định về xuất xứ hàng hóa, chứng nhận C/O và hậu kiểm; theo dõi, cập nhật, cảnh báo những mặt hàng xuất khẩu có nguy cơ bị điều tra hoặc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.
Bộ Tài chính có trách nhiệm tăng cường kiểm tra, xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ gian lận. Bộ Công an phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra, xác minh và xử lý những dấu hiệu vi phạm theo quy định.
Thông qua kế hoạch này, Chính phủ hướng đến việc quản trị xuất siêu gắn với đa dạng hóa thị trường và nguồn cung, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng trong nước và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, qua đó bảo vệ uy tín và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
