Chính quyền địa phương 2 cấp đang đi đúng hướng

Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Đức Quang

Có một vạn đò 18 hộ dân, được lên bờ định cư ở thôn 4, Vụng Than, xã Phú Lộc, thành phố Huế từ năm 2006. Tuy nhiên ròng rã gần 20 năm, đến cuối năm 2025, 18 hộ dân này vẫn không có được “sổ đỏ” do bị vướng nhiều thứ. Trong đó có việc khu tái định cư Vụng Than vướng quy hoạch đất cây xanh, không phải đất xây dựng khu dân cư, khiến việc xác lập quyền sử dụng đất cho các hộ dân gặp nhiều khó khăn, kéo dài.

Khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, cấp ủy, chính quyền xã đã chủ động rà soát hồ sơ, phối hợp với các cơ quan chuyên môn, đề xuất các giải pháp tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch. Và chỉ sau mấy tháng - tháng 12/2025, UBND xã Phú Lộc đã tổ chức lễ trao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho 18 hộ dân nói trên. Như vậy là chính quyền địa phương 2 cấp, cụ thể là UBND xã Phú Lộc, chỉ trong vài tháng, đã xử lý rốt ráo một vụ việc khó khăn, phức tạp, kéo dài đến gần 20 năm mà chính quyền địa phương trước đây chưa giải quyết được.

Câu chuyện “sổ đỏ” của 18 hộ dân ở Vụng Than của Huế là một trong hàng triệu ví dụ trên khắp cả nước, minh họa sinh động cho tính ưu việt của chính quyền địa phương 2 cấp, đặc biệt là công tác cán bộ, sự gần dân, lắng nghe dân đúng nghĩa của cán bộ địa phương.

Mới đây, ngày 12/5, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNDP), Đại sứ quán Australia và Đại sứ quán Ireland tổ chức tọa đàm “Cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp”.

Tọa đàm có thể coi là sơ kết sớm một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Và nhiều số liệu khảo sát công bố tại tọa đàm cũng cho thấy người dân cả nước nhìn chung đánh giá rất tích cực mô hình chính quyền mới.

Các khảo sát cho thấy, người dân ủng hộ việc tinh gọn bộ máy và giảm cấp trung gian trong cung ứng dịch vụ công. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã giúp giảm khâu trung gian cấp huyện, cải thiện dịch vụ hành chính công, thuận lợi hơn trong liên hệ với chính quyền cũng như phản ánh kiến nghị. Đây là điều đáng ghi nhận bởi mục tiêu lớn nhất của cải cách lần này không chỉ là giảm đầu mối quản lý, mà là đưa chính quyền đến gần dân hơn, xử lý công việc nhanh hơn và tăng tính liên thông trong vận hành.

Thực tế cho thấy, ở nhiều nơi, cấp xã đang được trao quyền chủ động lớn hơn trong giải quyết công việc cho người dân. Một số thủ tục trước đây phải qua nhiều tầng nấc trung gian nay đã được xử lý trực tiếp tại cơ sở.

Tuy nhiên, bên cạnh những chuyển biến tích cực, thực tiễn vận hành cũng đang bộc lộ nhiều khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Một trong những vấn đề nổi bật là sự thiếu đồng bộ giữa tinh gọn bộ máy và cải cách quy trình xử lý công việc, dẫn đến người dân vẫn còn đi lại nhiều lần hoặc qua nhiều khâu trung gian để hoàn tất thủ tục hành chính, đặc biệt là lĩnh vực đất đai, khám, chữa bệnh.

Một khó khăn khác là áp lực ngày càng lớn đối với cấp xã. Tại tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng sau khi bỏ cấp huyện, cán bộ cơ sở đang phải xử lý khối lượng công việc lớn hơn và phức tạp hơn, trong khi điều kiện công tác, nhân lực và kỹ năng chưa thật sự theo kịp yêu cầu mới. Nếu không tiếp tục bổ sung nguồn lực và nâng cao năng lực đội ngũ, nguy cơ quá tải ở cấp gần dân nhất sẽ rất dễ xảy ra.

Dù vậy, điều tích cực là những khó khăn này đang được nhìn nhận khá thẳng thắn. Như PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh tại tọa đàm “Cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp”: Một hệ thống tốt không phải là hệ thống không bao giờ có vướng mắc, mà là hệ thống phát hiện sớm các vướng mắc, khắc phục kịp thời và không để người dân phải gánh chi phí của sự thiếu đồng bộ.

Bởi vậy, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định số 706/QĐ-TTg ban hành kế hoạch sơ kết một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp. Nội dung sơ kết trải rộng từ phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy, tài chính, hạ tầng số, dữ liệu dùng chung cho tới mức độ hài lòng của người dân trong tiếp cận dịch vụ công… là hết sức cần thiết.

Việc nhìn lại những mặt được và chưa được, từ tổ chức bộ máy, phân cấp, nhân sự đến hạ tầng số và mức độ hài lòng của người dân sẽ là cơ sở để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện mô hình này theo hướng hiệu quả và thực chất hơn.

Cuối cùng, thành công của cải cách không nằm ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối, mà ở chỗ người dân có thấy chính quyền gần hơn, thủ tục thuận lợi hơn và dịch vụ công tốt hơn hay không. Và đó mới là thước đo quan trọng nhất của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay.