Chính quyền địa phương 2 cấp: Gần dân hơn, Trách nhiệm lớn hơn

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với xây dựng chính quyền số đã tạo ra bước chuyển rõ nét. Ảnh: ST

Chính quyền cơ sở đang “gần dân” hơn

Khảo sát của Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI) cho thấy, trải nghiệm thực hiện thủ tục hành chính tại cấp xã sau chuyển đổi bước đầu được người dân đánh giá ở mức khá tích cực. Mức độ hài lòng với dịch vụ hành chính công cấp xã đạt 4,1/5 điểm; tỷ lệ người dân phải đi lại nhiều lần hoặc qua nhiều khâu trung gian chỉ còn hơn 11%. Theo đánh giá của người dân đã thực hiện thủ tục kể từ ngày 01/7/2025, tỷ lệ công chức giải quyết công việc đúng năng lực đạt khoảng 91%, trong khi tỷ lệ trả kết quả đúng hẹn đạt 94%.

Tại Quảng Trị, ngay từ ngày đầu vận hành mô hình mới, tỉnh đã hoàn thành việc bố trí Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cho toàn bộ 78 xã, phường, đặc khu, bảo đảm không xảy ra khoảng trống trong lãnh đạo, điều hành. Sau sắp xếp, gần 2.000 nhiệm vụ được phân cấp, chuyển giao giữa Trung ương với địa phương và giữa cấp tỉnh với cấp xã.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Trị Trần Vũ Khiêm đánh giá, bộ máy mới cơ bản vận hành ổn định, thông suốt; hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước từng bước được nâng lên. Hệ thống trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã được hình thành, giúp người dân giải quyết nhiều thủ tục ngay tại địa phương, giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại. Kết quả điều tra xã hội học tại Quảng Trị cho thấy mức độ hài lòng của người dân đối với cơ quan hành chính nhà nước đạt trung bình hơn 86%; nhiều địa phương đạt trên 90%.

Còn tại TP. Hồ Chí Minh, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với xây dựng chính quyền số đã tạo ra bước chuyển rõ nét. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến hiện đạt khoảng 76%; hơn 4,04 triệu hồ sơ được giải quyết trước hạn. Đặc biệt, Thành phố đã triển khai thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính đối với 100% thủ tục đủ điều kiện.

Hiện Thành phố đã cung cấp 1.636 thủ tục hành chính dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình, đạt hơn 80%. Tỷ lệ số hóa hồ sơ và cấp kết quả điện tử đạt trên 91%, tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu đạt hơn 92%. Theo Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp, mức độ hài lòng tại Thành phố đạt 99,44% vào cuối năm 2025 và đạt 100% trong những tháng đầu năm 2026.

Trong khi đó, Đà Nẵng “đi trước một bước”, thành lập các đoàn công tác trực tiếp làm việc tại cơ sở, điều động cán bộ tăng cường cho địa bàn khó khăn và triển khai phương châm “vừa làm, vừa hoàn thiện”. Điểm mới đáng chú ý là mô hình kết nghĩa giữa 60 xã, phường đồng bằng với 33 xã miền núi nhằm hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, điều hành. Thành phố cũng ban hành bộ tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất để giúp cán bộ cấp xã nhanh chóng tiếp cận công việc trong mô hình mới. Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Đà Nẵng Hồ Kỳ Minh cho rằng, cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số đã góp phần chuẩn hóa quy trình, giảm áp lực cho cơ sở và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Khi cấp xã trở thành “tuyến đầu”

Thực tiễn vận hành cũng cho thấy rõ hơn những áp lực mới ở cấp cơ sở. Tại Quảng Trị, sau khi bỏ cấp huyện và mở rộng thẩm quyền cho cấp xã, khối lượng công việc tăng mạnh. Bình quân mỗi công chức cấp xã hiện phải đảm nhận hơn 35 nhiệm vụ và kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực ngoài chuyên môn. Điều này làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tham mưu và tiến độ xử lý công việc. Ở nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa, bài toán nhân lực càng trở nên khó khăn hơn khi thiếu cán bộ có chuyên môn sâu về đất đai, xây dựng, tài chính và công nghệ thông tin.

Khảo sát của MDRI cũng cho thấy, dù phần lớn thủ tục hành chính đã được cải thiện, nhưng với những thủ tục phức tạp như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, người dân vẫn gặp nhiều trở ngại. Tỷ lệ người phải “qua nhiều cửa, gặp nhiều người” khi làm thủ tục đất đai vẫn ở mức hơn 26%, tỷ lệ nhận kết quả đúng hẹn chỉ đạt 71%.

Không chỉ áp lực về nhân lực, hạ tầng công nghệ thông tin tại nhiều địa phương cũng chưa đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình mới. Kinh phí đầu tư cho số hóa tài liệu và xây dựng hạ tầng số còn hạn chế. Thêm vào đó, dữ liệu giữa các Bộ, ngành với địa phương vẫn chưa kết nối đồng bộ. Cán bộ cấp xã phải đăng nhập và xử lý hồ sơ trên nhiều hệ thống khác nhau, làm tăng áp lực công việc và kéo dài thời gian giải quyết thủ tục.

Theo PGS,TS. Lê Minh Thông - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, điểm nghẽn cốt lõi hiện nay là phân cấp, phân quyền chưa đi trọn gói. Nhiều nhiệm vụ đã được chuyển giao cho địa phương nhưng chưa đồng thời chuyển giao đầy đủ nguồn lực tài chính, dữ liệu, công cụ thực thi, nhân lực và trách nhiệm giải trình tương xứng.

Hoàn thiện mô hình “gần dân”

Giai đoạn 2026-2030, nhiều địa phương xác định tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả hơn. Quảng Trị đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã; đẩy mạnh đào tạo, luân chuyển, sàng lọc cán bộ gắn với chuyển đổi số; ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Đà Nẵng tiếp tục triển khai mô hình theo tinh thần “6 rõ”, lấy kết quả làm thước đo; tăng cường kiểm tra, luân chuyển cán bộ không đáp ứng yêu cầu và phát huy vai trò nêu gương của lãnh đạo cấp xã.

Ở tầm vĩ mô, nhiều ý kiến cho rằng, điều quan trọng nhất hiện nay là phải thực hiện phân quyền thực chất đi kèm đầy đủ nguồn lực tài chính, dữ liệu, nhân lực và cơ chế giám sát, giải trình.

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết nhấn mạnh, phân cấp phải đi liền với phân bổ nguồn lực phù hợp, tuyệt đối không cào bằng. “Giao quyền tới đâu phải bảo đảm nguồn lực tới đó, phân cấp tới đâu thì kiểm soát chặt chẽ tới đó” - ông nói.

Một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã cho thấy hướng đi là đúng. Nhưng để mô hình này vận hành hiệu quả và bền vững, điều cần lúc này không chỉ là trao thêm quyền cho cơ sở mà còn phải trao đủ nguồn lực, công cụ để cấp xã thực sự trở thành “tuyến đầu” đủ năng lực của nền quản trị hiện đại./.