Chính quyền địa phương 2 cấp: Vừa vận hành, vừa hoàn thiện

Việc giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho cấp cơ sở không chỉ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp mà còn tạo động lực thúc đẩy cải cách hành chính, chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nhằm bảo đảm mô hình hoạt động đồng bộ, hiệu quả và phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm tâm phục vụ hành chính công phường Hoàn Kiếm, số 126 phố Hàng Trống, Hà Nội. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN.

Chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị, kiến tạo phát triển

Mục tiêu lớn nhất của việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là xây dựng nền hành chính hiện đại, gần dân, sát dân và phục vụ người dân tốt hơn. Khi giảm bớt một cấp trung gian trong quản lý, nhiều thủ tục hành chính được rút ngắn thời gian xử lý, giảm khâu phối hợp, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, các xã, phường được trao thêm quyền hạn và trách nhiệm đã chủ động hơn trong xử lý công việc, giải quyết nhiều vấn đề ngay từ cơ sở, góp phần giảm áp lực cho cấp thành phố. Đồng thời, vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cơ sở được nâng lên rõ rệt khi thẩm quyền và trách nhiệm được phân định cụ thể hơn, tạo cơ sở để đánh giá hiệu quả công việc một cách minh bạch, thực chất. Các xã, phường được trao thêm quyền hạn và trách nhiệm đã linh hoạt xử lý nhiều vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở, giảm áp lực cho cấp thành phố. Đặc biệt, mô hình mới đã góp phần nâng cao vai trò của người đứng đầu chính quyền cơ sở. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Phó Bí thư, Chủ tịch UBND phường Hoàng Mai (Hà Nội) Nguyễn Lê Hiến cho biết, sau gần 1 năm chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành của Đảng ủy, chính quyền phường Hoàng Mai có bước chuyển biến sâu sắc, mạnh mẽ từ tư duy "quản lý hành chính" mang tính thụ động sang "quản trị, kiến tạo phát triển" chủ động, lấy tiến độ, hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện. Trong quá trình điều hành, việc giao nhiệm vụ được thực hiện nghiêm túc theo nguyên tắc “6 rõ” gồm: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả, rõ thẩm quyền; gắn trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao, qua đó từng bước khắc phục tình trạng chồng chéo, né tránh trách nhiệm, nâng cao tính chủ động trong xử lý công việc của các cơ quan, đơn vị.

Các nhiệm vụ trọng tâm, nhiệm vụ phát sinh, nhiệm vụ khó, phức tạp đều được phân công cụ thể đến từng cơ quan, đơn vị, cá nhân phụ trách. Điển hình như trong công tác giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền phường đã trực tiếp chỉ đạo, phân công rõ trách nhiệm từng cơ quan, đơn vị, cá nhân phụ trách; tăng cường đối thoại, tuyên truyền, vận động nhân dân nhằm tạo sự đồng thuận trong quá trình giải phóng mặt bằng đối với 11 dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật, trường học, góp phần bảo đảm tiến độ các dự án, hạn chế tối đa việc phải tổ chức cưỡng chế.

Ở góc độ người dân cảm nhận rõ nhất những thay đổi tích cực sau gần 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông Đỗ Thanh Bình, trú tại phường Đông Ngạc (Hà Nội) chia sẻ, hệ thống dịch vụ công trực tuyến được khai thác hiệu quả hơn. Người dân có thể nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ xử lý và nhận kết quả qua môi trường mạng mà không phải mất nhiều thời gian đến cơ quan hành chính. Đặc biệt, nhiều phản ánh về hạ tầng giao thông, vệ sinh môi trường, trật tự đô thị hay các vấn đề dân sinh khác được tiếp nhận và xử lý nhanh chóng thông qua các ứng dụng số. Khoảng cách giữa chính quyền và người dân được rút ngắn đáng kể, tạo nên sự tương tác thường xuyên, minh bạch và hiệu quả hơn.

Tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Thủ đô cũng đặt ra nhiều yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện. Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho biết, thực tế tại Hà Nội cho thấy, có nhiều xã, phường quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh, khối lượng công việc nhiều, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, dân cư, an sinh xã hội và cải cách hành chính. Trong khi đó, cơ cấu phòng chuyên môn ở cấp xã hiện còn mỏng; nhiều lĩnh vực chuyên sâu được tích hợp trong cùng một phòng chuyên môn, dẫn tới áp lực công việc lớn và khó chuyên sâu nghiệp vụ. Từ thực tiễn đó, Hà Nội đã đề nghị trung ương nghiên cứu cho phép địa phương chủ động hơn trong việc tổ chức bộ máy và số lượng cơ quan chuyên môn phù hợp với quy mô dân số, đặc điểm kinh tế, xã hội và yêu cầu quản trị của từng địa bàn; bảo đảm nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo bà Phùng Thị Hồng Hà, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chỉ phát huy hiệu quả khi việc phân cấp, ủy quyền được thực hiện đồng bộ với nguồn lực, nhân lực, dữ liệu và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp. Qua thực tiễn cho thấy, có nơi được giao thêm nhiệm vụ nhưng năng lực đáp ứng chưa theo kịp; ngược lại cũng có địa phương đủ điều kiện nhưng chưa mạnh dạn giao quyền. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới tiến độ, chất lượng giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Hà Nội đề nghị trung ương tiếp tục rà soát các quy định pháp luật chuyên ngành còn thiết kế theo mô hình cũ; đồng thời đánh giá thường xuyên hiệu quả phân cấp, điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp để bảo đảm phân cấp thực chất, hiệu quả và rõ trách nhiệm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo các chuyên gia, thực tiễn luôn vận động và đặt ra những yêu cầu mới. Điều quan trọng nhất của mọi cuộc cải cách bộ máy không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối hay sắp xếp lại bao nhiêu đơn vị hành chính, mà ở chỗ người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi như thế nào. Vì vậy, quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cần được thực hiện theo hướng vừa làm vừa đánh giá, tổng kết và điều chỉnh. Những vướng mắc từ cơ sở cần được ghi nhận kịp thời để có giải pháp phù hợp, tránh tình trạng quy định đi trước nhưng thực tiễn chưa theo kịp hoặc ngược lại.

Đối với Hà Nội, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khối lượng công việc rất lớn như triển khai Luật Thủ đô, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, cải tạo chung cư cũ, phát triển nhà ở xã hội, xây dựng đô thị xanh và thông minh. Những nhiệm vụ đó đòi hỏi một bộ máy hành chính thực sự tinh gọn, linh hoạt và có khả năng phản ứng nhanh trước yêu cầu của thực tiễn.

Có thể khẳng định, chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sự thay đổi về mặt tổ chức mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị, từ quản lý sang phục vụ, từ hành chính truyền thống sang hành chính số, từ xử lý công việc theo quy trình sang tạo ra giá trị phục vụ người dân. Việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tăng cường ứng dụng công nghệ và lắng nghe ý kiến từ cơ sở sẽ là những yếu tố quyết định để mô hình này vận hành ngày càng hiệu quả, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại.