Chính quyền địa phương hai cấp, một nhịp vận hành (kỳ 2): Thước đo hiệu quả từ cơ sở

Lãnh đạo xã Điềm Thụy trao đổi, vận động nhân dân bàn giao mặt bằng thực hiện Dự án Khu công nghiệp Yên Bình 2. Ảnh T.L

Bám việc, sát dân

Với anh Nguyễn Minh Hoàng, chuyên viên Phòng Xây dựng - Nông nghiệp và Môi trường, UBND phường Bách Quang, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ không phải là công việc chỉ xử lý trên bàn giấy. Trong những ngày làm việc, anh xuống tận nơi, gặp người dân, kiểm tra, đối chiếu từng nội dung kê khai, kiểm đếm để bảo đảm hồ sơ sát với thực tế. Cuối tuần, anh Hoàng dành thêm thời gian để nắm bắt tình hình các hộ còn chưa đồng thuận, chia sẻ, thuyết phục họ.

Anh Nguyễn Minh Hoàng chia sẻ: Nếu so với bình quân hằng năm, khối lượng công việc trong 9 tháng qua tại phường Bách Quang đã bằng nhiều năm trước cộng lại. Công việc nhiều hơn, nhưng đổi lại, cán bộ ở cơ sở có quyền chủ động hơn. Khi phát sinh khó khăn, vướng mắc, cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc nên việc xử lý cũng nhanh hơn.

Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền mạnh hơn, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ cấp xã cũng thay đổi. Không còn khoảng cách của một quy trình phải qua nhiều tầng nấc, cán bộ trực tiếp giải quyết công việc phải nắm địa bàn, hiểu hồ sơ và có khả năng phối hợp với các bộ phận liên quan để xử lý những vấn đề phát sinh.

Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) của tỉnh Thái Nguyên đạt 92,54% trong năm 2025, xếp thứ 6/34 tỉnh, thành phố. Trong ảnh: Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại phường Phan Đình Phùng.

Theo ông Nguyễn Tuấn Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nội vụ: Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phần lớn nhiệm vụ của cấp huyện được chuyển xuống cấp xã. Tuy nhiên, lực lượng cán bộ, công chức ở một số địa phương chưa đồng đều; một số nơi còn thiếu nhân lực ở những lĩnh vực chuyên sâu như tài chính, địa chính, chuyển đổi số. Đây là khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ để cấp xã có đủ năng lực thực hiện khối lượng nhiệm vụ mới.

Bài toán nhân lực sau sắp xếp không chỉ là bổ sung người, mà còn là tổ chức lại cách làm, tăng khả năng phối hợp và nâng chất lượng đội ngũ. Ở xã La Bằng, thời gian qua, người dân đã cảm nhận sự thay đổi ấy qua những hoạt động thường nhật.

Bà Triệu Văn Lưu, người dân xã La Bằng nói: “Tôi thấy từ khi sáp nhập, tuy trụ sở xã xa hơn nhưng cán bộ lại gần dân hơn. Nhiều lần cán bộ xuống tận xóm để hỗ trợ chúng tôi, từ cách nộp hồ sơ thủ tục hành chính qua điện thoại đến hướng dẫn lao động, sản xuất, chăn nuôi để phát triển kinh tế”.

Theo ông Hoàng Hải An, Chủ tịch UBND xã La Bằng: Tại địa phương, các công việc liên quan đến phục vụ người dân, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp được thực hiện thông suốt, không để xảy ra tồn đọng, ách tắc đến mức người dân hoặc doanh nghiệp phải kiến nghị. Qua các đợt khảo sát, hầu hết người dân, doanh nghiệp hài lòng và đánh giá cao thái độ phục vụ của bộ máy chính quyền.

Tạo đồng thuận từ sự minh bạch

Nếu việc giải quyết thủ tục hành chính đặt ra yêu cầu về năng lực vận hành, thì công tác giải phóng mặt bằng là phép thử rõ nét đối với khả năng tổ chức thực hiện và tạo đồng thuận của chính quyền cơ sở.

Là địa phương có tốc độ phát triển nhanh, sau sáp nhập, phường Bách Quang tập trung triển khai nhiều dự án, với yêu cầu giải phóng mặt bằng lớn. Cùng với việc bảo đảm đúng quy định, chính quyền phường xác định vận động, thuyết phục người dân là khâu quan trọng; cán bộ trực tiếp xuống từng hộ, lắng nghe tâm tư, giải thích chính sách và cùng người dân tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình bàn giao mặt bằng.

Ông Trần Quốc Tuấn, người dân phường Bách Quang, bộc bạch: Gia đình tôi gắn bó với mảnh đất này hơn 60 năm nên khi phải rời đi để nhường đất phục vụ xây dựng khu công nghiệp, tôi cũng có băn khoăn. Nhưng khi được cán bộ phường vận động, tôi nghĩ, muốn địa phương phát triển thì phải có công trường, có nhà máy, xí nghiệp. Vì vậy, gia đình tôi xác định phải chấp hành, vì sự phát triển chung.

Năm 2025, chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính của Thái Nguyên đạt 84,64%, xếp thứ 6/34 tỉnh, thành phố. Trong ảnh: Trung tâm Hành chính công của tỉnh.

Sự đồng thuận đó không tự nhiên có. Phía sau mỗi diện tích đất được bàn giao là những cuộc gặp gỡ, đối thoại, giải thích và xử lý từng trường hợp cụ thể. Với những dự án tác động trực tiếp đến đất đai, tài sản và cuộc sống của người dân, chính quyền càng phải làm rõ chủ trương, công khai thông tin và bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người dân.

Ông Nguyễn Văn Hiển, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Bách Quang, cho biết: Đảng ủy phường ra nghị quyết, chỉ đạo UBND phường thực hiện nguyên tắc công khai, minh bạch, dân chủ xuyên suốt quá trình triển khai dự án, từ chủ trương đầu tư, quy hoạch đến phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tổ chức thực hiện.

Thông tin được cung cấp đầy đủ, kịp thời để người dân biết, giám sát và tham gia ý kiến. Khi người dân hiểu rõ chủ trương và thấy quyền lợi hợp pháp, chính đáng của mình được bảo đảm, sự đồng thuận sẽ được hình thành. Cách làm này cho thấy khi chính quyền cơ sở sâu sát, minh bạch và quyết liệt trong tổ chức thực hiện, những nguồn lực cho phát triển sẽ được khơi thông.

Tại Bách Quang, hiệu quả của cách làm được thể hiện bằng những con số cụ thể. Trong 9 tháng năm 2026, UBND phường đã ban hành 344 quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, với diện tích 183,7ha của 1.205 hộ dân, tổng giá trị hơn 1.002 tỷ đồng. Riêng khu số 1 của Khu công nghiệp Sông Công II, 138,14ha trong tổng số 170ha đã được giải phóng mặt bằng, bàn giao để phục vụ xây dựng.

Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân, phường Bách Quang đã cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng Dự án Khu công nghiệp Sông Công II, giai đoạn 2.

Với chủ đầu tư, việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cũng tạo ra giá trị trực tiếp. Ông Hoàng Văn Thiện, Tổ trưởng tổ đền bù, Công ty Cổ phần Viglacera Thái Nguyên, cho hay: Với khối lượng công việc và diện tích tương tự, theo kinh nghiệm của chúng tôi, thông thường phải mất ít nhất 9-10 tháng. Tuy nhiên, với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thời gian thực hiện được đánh giá sơ bộ đã tiết kiệm khoảng 3 tháng. Nguyên nhân chủ yếu là thời gian và quy trình thẩm định được rút ngắn, quyết định được ban hành sớm hơn, từ đó việc chi trả và tạo đồng thuận với người dân cũng thuận lợi hơn.

Những đánh giá này cho thấy khi quy trình được tổ chức lại theo hướng rõ đầu mối, sát cơ sở và tăng trách nhiệm của cấp thực hiện, hiệu quả không chỉ nằm trong bộ máy hành chính. Tác động ấy được thể hiện qua tiến độ dự án, môi trường đầu tư và đời sống của người dân.

Rút ngắn quy trình, tăng hiệu quả

Một chính quyền kiến tạo không phải là khái niệm xa rời đời sống, mà được nhận diện qua cách cán bộ xử lý một hồ sơ, cách chính quyền đối thoại với một hộ dân hay khả năng tháo gỡ một vướng mắc đang cản trở dự án.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt cấp xã vào vị trí trực tiếp hơn trong tổ chức thực hiện. Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển xuống, khoảng cách giữa quyết định quản lý và đời sống thực tế được rút ngắn. Đây vừa là cơ hội để phát huy tính chủ động của cơ sở, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực cán bộ, cơ chế phối hợp và trách nhiệm giải trình.

Quyền chủ động chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng trách nhiệm. Khi được giao thêm nhiệm vụ, cấp xã phải có đủ nhân lực, thông tin và điều kiện để thực hiện. Mỗi cán bộ cũng phải chủ động hơn trong xử lý công việc, kịp thời tháo gỡ những vấn đề phát sinh trên cơ sở quy định của pháp luật.

Với người dân, điều quan trọng là công việc được giải quyết đúng hạn, quyền lợi được bảo đảm và những kiến nghị chính đáng được lắng nghe. Xây dựng chính quyền hiệu quả vì thế phải bắt đầu từ mối quan hệ trực tiếp với người dân và doanh nghiệp. Ở cơ sở, điều đó được thể hiện qua những việc cụ thể như thủ tục rõ ràng, thông tin đầy đủ, thời gian xử lý được rút ngắn và cán bộ sát việc, có trách nhiệm với từng hồ sơ, từng vụ việc.

Lãnh đạo xã Dân Tiến đi cơ sở kiểm tra tình hình phát triển nông nghiệp tại địa phương.

Nhìn rộng ra toàn tỉnh, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được đo bằng chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Những nỗ lực của bộ máy mới được phản ánh qua các chỉ số đánh giá.

Theo công bố của Bộ Nội vụ ngày 11/5/2026, Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính (SIPAS) năm 2025 của Thái Nguyên đạt 84,64%, xếp thứ 6/34 tỉnh, thành phố; Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) đạt 92,54%, cũng xếp thứ 6/34. Trong 9 tháng năm 2026, tỉnh đã kiểm tra công vụ, cải cách hành chính tại trên 30 đơn vị, địa phương; các đơn vị tự kiểm tra tại hơn 150 cơ quan, đơn vị trực thuộc.

Những con số ấy cho thấy hoạt động của bộ máy chính quyền hai cấp đang từng bước được chuyển thành chất lượng phục vụ và trải nghiệm thực tế. Một thủ tục được giải quyết nhanh hơn, một vướng mắc được tháo gỡ kịp thời hay một doanh nghiệp giảm được thời gian chờ đợi, đó đều là những thước đo cụ thể về hiệu quả của bộ máy mới.

Khi những thay đổi ấy được duy trì và lan tỏa ở cơ sở, mô hình chính quyền hai cấp sẽ được nhìn nhận không chỉ qua cách tổ chức bộ máy, mà qua giá trị thực tế tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của địa phương.