Chính sách đã có, vì sao doanh nghiệp vẫn không biết bắt đầu từ đâu?

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng trao giấy chứng nhận cho các doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Ảnh: Xuân Hải

Mỗi doanh nghiệp một điểm nghẽn

Là doanh nghiệp chuyên nghiên cứu, thiết kế và sản xuất các dòng xe chuyên dùng phục vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, môi trường và an ninh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Hiệp Hòa Đào Mạnh Hùng cho biết, doanh nghiệp đang thiếu thị trường đầu ra; hạ tầng kiểm thử phương tiện chuyên dùng có chi phí cao, trong khi thời gian cấp phép thương mại hóa còn kéo dài. Doanh nghiệp đề nghị, với những sản phẩm đã hoàn thiện và đạt kiểm định, Nhà nước có cơ chế ưu tiên mua sắm công; đồng thời hỗ trợ hạ tầng kiểm nghiệm, chứng nhận sản phẩm.

Với Công ty TNHH Cơ điện Đo lường và Tự động hóa DKNEC, bài toán lại nằm ở nguồn vốn cho các dự án năng lượng xanh, năng lượng số - những lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn và thời gian thu hồi dài. Doanh nghiệp cũng đặt vấn đề về cơ chế thử nghiệm, đặt hàng, mua sắm công đối với sản phẩm khoa học và công nghệ trong nước và nhu cầu kết nối với các tập đoàn, tổng công ty, ban quản lý dự án lớn.

Trong khi đó, Công ty cổ phần Công nghệ Bảo trì và Nâng cấp Đường bộ Việt Nam gặp khó trong việc hạch toán doanh thu của sản phẩm hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ để hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp; các quy định ưu đãi trong đấu thầu đối với sản phẩm khoa học và công nghệ cũng chưa được áp dụng đồng bộ.

Ông Lê Mạnh Tuấn, Giám đốc Công ty Công nghệ Long Phương chuyên cung cấp các thiết bị y tế nêu các điểm nghẽn của doanh nghiệp. Ảnh: Xuân Hải

Mỗi doanh nghiệp một câu chuyện, một điểm nghẽn. Nhưng phía sau những kiến nghị cụ thể ấy là một câu hỏi chung: Chính sách đã có, vì sao doanh nghiệp vẫn chưa biết bắt đầu từ đâu?

Theo số liệu được Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang dẫn từ Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025 của VCCI, 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, 52,2% khó khăn về vốn. Chỉ 3,9% doanh nghiệp sẵn sàng dành từ 3% doanh thu trở lên cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hoặc hợp tác bên ngoài; tỷ lệ doanh nghiệp hợp tác với trường đại học cũng chỉ ở mức 1,4%.

Những con số này cho thấy, với doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, khoảng cách từ một chính sách đến một cơ hội thực tế vẫn còn khá xa.

Tài sản của doanh nghiệp công nghệ phần lớn nằm ở tri thức, công nghệ và con người. Đây là những nguồn lực khó dùng làm tài sản thế chấp, đồng thời doanh nghiệp cũng khó chứng minh năng lực bằng lịch sử hợp đồng như các mô hình kinh doanh truyền thống.

Vì thế, vấn đề không đơn giản là doanh nghiệp “chưa biết chính sách”. Quan trọng hơn là cách chính sách được tổ chức và đưa đến doanh nghiệp như thế nào để doanh nghiệp biết mình thuộc nhóm nào, có thể sử dụng công cụ gì và phải bắt đầu từ đâu.

Phiên tọa đàm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Ảnh: Xuân Hải

Không để doanh nghiệp tự tìm đường

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng, điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở khoảng cách từ chính sách đến thực thi. Công tác truyền thông chính sách còn yếu; quan trọng hơn là phải làm sao để doanh nghiệp thấy chính sách đến với mình, có thể hấp thụ được và biết tìm đến cơ quan nào để được hướng dẫn, giải quyết.

Từ cách nhìn đó, Hà Nội đặt vấn đề thay đổi cách tổ chức thực hiện. Thay vì để doanh nghiệp tự đọc, tự hiểu rồi tự ghép các nghị quyết, chính sách với nhu cầu của mình, cơ quan quản lý cần tổ chức thành những “luồng” cụ thể.

Doanh nghiệp phải biết mình đang ở đâu, cần công cụ nào, ai hướng dẫn, hồ sơ gồm những gì, thời gian xử lý ra sao và kết quả cuối cùng là gì.

Ông Vũ Tiến Anh, Giám đốc Công ty Công nghệ xử lý nước TA giới thiệu công nghệ MET đến khách hàng. Ảnh: Xuân Hải

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng định hướng, Sở Khoa học và Công nghệ cần tổ chức chính sách thành những “luồng” thực hiện theo từng nhóm nhu cầu: Nhiệm vụ khoa học, công nghệ; đổi mới công nghệ và nghiên cứu, phát triển; khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; thử nghiệm có kiểm soát; thương mại hóa và giao dịch công nghệ; vốn và đầu tư.

Cách tiếp cận này được đặt trong chính vòng đời của một sản phẩm công nghệ. Từ nghiên cứu, hoàn thiện, chuyển giao đến phòng thí nghiệm, thiết bị, thử nghiệm, chứng nhận; từ thử nghiệm có kiểm soát đến hoàn thiện sản phẩm, bảo hộ sở hữu trí tuệ, đặt hàng, giao nhiệm vụ, mua sắm và đưa vào sử dụng; sau đó là định giá, chuyển giao công nghệ, tiếp cận các quỹ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và vốn đầu tư.

Như vậy, điều cần thay đổi không phải là doanh nghiệp phải biết thêm bao nhiêu văn bản, mà là con đường đi qua các chính sách phải rõ hơn. “Chính sách phải chủ động tìm đến đúng đối tượng”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh và cho rằng, không nên giải quyết vấn đề chỉ bằng việc tổ chức thêm các cuộc hội thảo hay đối thoại, mà phải giải quyết từng vướng mắc cụ thể của doanh nghiệp.

Thống nhất với đề xuất thành lập Cổng kiến nghị của doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp công nghệ số, cùng tổ liên ngành để xử lý, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng định hướng kết nối với các cơ quan thuế, bảo hiểm, hải quan và các sở, ngành của thành phố để việc xử lý được thực hiện trực tuyến, minh bạch và rõ trách nhiệm hơn.

Khi doanh nghiệp không còn phải tự lần tìm trong hệ thống chính sách để biết mình được hưởng gì; khi một vướng mắc có địa chỉ tiếp nhận, người chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý; khi sự hỗ trợ cuối cùng tạo ra sản phẩm, thị trường, doanh thu và nguồn vốn mới, lúc đó chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống.

Đó cũng là thước đo mà Hà Nội đang đặt ra sau cuộc đối thoại: Không chỉ đếm số chính sách được ban hành hay số cuộc đối thoại được tổ chức, mà phải nhìn vào việc doanh nghiệp đã đi được đến đâu từ những chính sách ấy.