Chính sách giá điện phải gắn với an sinh xã hội

Bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật

Qua nghiên cứu Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực và Báo cáo tiếp thu, giải trình, ĐBQH, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật lần này.

Theo đại biểu, việc sửa đổi Luật nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, tháo gỡ những điểm nghẽn trong đầu tư, phát triển nguồn điện, lưới điện, tạo điều kiện huy động các nguồn lực xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

ĐBQH, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu đánh giá cao sự chuẩn bị của Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo, đặc biệt là việc nghiêm túc tiếp thu, giải trình các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và các ĐBQH. Tuy nhiên, đây là dự án Luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, hoạt động đầu tư, kinh doanh và đời sống Nhân dân. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo trên một số nội dung.

Về phạm vi sửa đổi, bổ sung Luật và bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cho biết, Luật Điện lực số 61/2024/QH15 mới có hiệu lực từ ngày 1/2/2025, đến nay chưa đầy hai năm đã tiếp tục được đề xuất sửa đổi với phạm vi tương đối lớn. Theo Báo cáo tiếp thu, giải trình, cơ quan thẩm tra đã đặt vấn đề về việc dự thảo có nội dung sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ liên quan đến 49 trong tổng số 81 điều của Luật Điện lực; đồng thời đề nghị làm rõ sự phù hợp với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về trường hợp phải ban hành văn bản thay thế.

Bên cạnh đó, đại biểu ghi nhận giải trình của Chính phủ về việc phân biệt sửa đổi nội dung với thay thế, bãi bỏ hoặc chỉnh lý kỹ thuật. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát thực chất từng nội dung sửa đổi, bởi có những quy định tuy chỉ thay đổi một số từ ngữ nhưng lại làm thay đổi nội hàm chính sách.

Theo đó, chỉ nên sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã được nhận diện rõ từ thực tiễn, có đầy đủ cơ sở pháp lý và đánh giá tác động. Cần hạn chế việc sửa đổi mang tính tình thế, tránh tình trạng pháp luật thường xuyên thay đổi, ảnh hưởng đến tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường đầu tư, nhất là trong lĩnh vực điện lực có quy mô vốn lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Về đơn giản hóa thủ tục đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư dự án điện lực, tại khoản 7 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi Điều 13 Luật Điện lực, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đồng tình với chủ trương đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, khắc phục tình trạng chậm tiến độ đầu tư nguồn điện và lưới điện.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần hết sức thận trọng khi mở rộng cơ chế không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư từ một số dự án lưới điện sang các dự án điện lực khác. Việc một dự án đã nằm trong quy hoạch không đồng nghĩa với việc tất cả vấn đề về đất đai, môi trường, tài nguyên, quốc phòng, an ninh và quyền lợi của người dân đã được xem xét, giải quyết đầy đủ. Mặt khác, việc bỏ một thủ tục hành chính phải đi đôi với thiết lập cơ chế kiểm soát tương ứng, tránh tình trạng giảm thủ tục nhưng lại làm giảm trách nhiệm quản lý nhà nước.

Từ đó, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục làm rõ phạm vi, điều kiện, tiêu chí áp dụng cơ chế này, đặc biệt đối với các dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều đất đai, tài nguyên hoặc có tác động đáng kể đến môi trường và đời sống dân cư. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc chấp thuận nhà đầu tư, kiểm tra năng lực tài chính, năng lực thực hiện dự án, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tiêu cực và lợi ích nhóm.

Hoàn thiện cơ chế giá điện theo nguyên tắc thị trường

Về chính sách giá điện và bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện, ĐBQH, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm nhấn mạnh đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm, bởi giá điện không chỉ tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng triệu hộ gia đình. Do đó, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện theo nguyên tắc thị trường, từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng. Đại biểu cho rằng đây là định hướng cần thiết nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường điện.

Quang cảnh thảo luận Tổ 1 (Hà Nội). Ảnh: Văn Tuyến

Tuy nhiên, điện năng là hàng hóa đặc biệt, đồng thời là nhu cầu thiết yếu của người dân. Vì vậy, việc vận hành giá điện theo cơ chế thị trường phải gắn với trách nhiệm bảo đảm an sinh xã hội. Vì vậy, Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm lưu ý cần làm rõ hơn lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, đánh giá đầy đủ tác động đến các nhóm khách hàng, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có thu nhập thấp và các doanh nghiệp sản xuất. Đồng thời, cần quy định chặt chẽ cơ chế công khai, minh bạch các yếu tố cấu thành giá điện; tăng cường kiểm tra, giám sát độc lập đối với chi phí sản xuất, truyền tải và phân phối điện.

Đại biểu đồng tình với định hướng tách chính sách hỗ trợ tiền điện khỏi cơ chế giá điện. Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ cần được thực hiện kịp thời, đúng đối tượng và có nguồn lực thực hiện rõ ràng. Theo ĐBQH Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, nguyên tắc xuyên suốt phải là bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp điện lực, nhà đầu tư và người sử dụng điện; không để toàn bộ rủi ro, chi phí bất hợp lý cuối cùng chuyển sang người dân.

Phát triển năng lượng tái tạo gắn với bảo vệ chủ quyền biển, đảo

Về phát triển năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi và huy động nguồn lực xã hội, ĐBQH, Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm cơ bản tán thành việc bổ sung, hoàn thiện cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới, nhất là điện gió ngoài khơi, cũng như cơ chế thu hút đầu tư tư nhân vào hệ thống truyền tải điện. Đây là những định hướng quan trọng để đa dạng hóa nguồn cung, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, đối với điện gió ngoài khơi, tại các quy định sửa đổi Điều 26 và Điều 27, đại biểu lưu ý cần tiếp tục làm rõ cơ chế khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư, quản lý và sử dụng dữ liệu khảo sát, trách nhiệm của các chủ thể có liên quan. Đặc biệt, cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý năng lượng, tài nguyên, môi trường, quốc phòng và an ninh; bảo đảm việc phát triển điện gió ngoài khơi gắn với bảo vệ chủ quyền biển, đảo.

Đối với việc huy động nguồn lực tư nhân đầu tư lưới điện truyền tải, đại biểu cho rằng cần quy định rõ nguyên tắc xác định giá dịch vụ, thu hồi vốn và phân chia rủi ro. Các quy định cần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư nhưng không tạo ra cơ chế bảo đảm lợi nhuận bằng mọi giá hoặc làm phát sinh nghĩa vụ tài chính thiếu minh bạch cho Nhà nước và người sử dụng điện.

Từ những nội dung trên, ĐBQH, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn trong đầu tư, phát triển điện lực; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực. Đồng thời, cần đặc biệt chú trọng tính công khai, minh bạch trong lựa chọn nhà đầu tư, cơ chế giá điện, phân bổ chi phí và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Theo đại biểu, mục tiêu cuối cùng của việc sửa đổi Luật không chỉ là tạo thuận lợi cho đầu tư, phát triển ngành điện mà quan trọng hơn là xây dựng được một hệ thống điện an toàn, ổn định, hiệu quả, có giá thành hợp lý, phục vụ tốt nhất cho sự phát triển của đất nước và đời sống Nhân dân.