Hoàn thiện cơ chế điện xanh, nâng sức cạnh tranh của nền công nghiệp

Chiều 20/10, thảo luận tại tổ về dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực, ông Nguyễn Thế Duy - Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex đánh giá cao các quy định về năng lượng tái tạo, thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Theo ông Nguyễn Thế Duy, hoàn thiện hành lang pháp lý cho các lĩnh vực này sẽ góp phần huy động nguồn lực xã hội đầu tư hạ tầng năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp.

Hoàn thiện hạ tầng điện xanh tại các khu công nghiệp

Góp ý Điều 4 và Điều 20 của dự thảo, ông Nguyễn Thế Duy đồng tình với việc bổ sung các khái niệm về hệ thống lưu trữ điện, chứng chỉ năng lượng tái tạo, giá công suất, nguồn điện hỗn hợp và thị trường REC.

Những quy định này tạo nền tảng để chuyển từ tư duy đầu tư riêng lẻ các nguồn phát điện sang phát triển hệ sinh thái năng lượng xanh, kết nối nguồn điện tái tạo với hệ thống lưu trữ và thị trường giao dịch chứng chỉ.

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp tại các khu công nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, ông Nguyễn Thế Duy đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp hoặc tổ chức đủ điều kiện làm đầu mối, đại diện tổng hợp giao dịch REC cho các doanh nghiệp.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế công nhận và liên thông với các hệ thống chứng chỉ quốc tế, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, ngăn ngừa việc ghi nhận trùng lặp đối với cùng một đơn vị điện năng tái tạo; đồng thời phân định rõ mối quan hệ giữa chứng chỉ năng lượng tái tạo và tín chỉ carbon.

Ông Nguyễn Thế Duy - Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex phát biểu ý kiến.

Đối với hạ tầng lưới điện, ông Nguyễn Thế Duy đề nghị làm rõ cơ chế thu hồi chi phí đầu tư lưới điện phân phối do khu vực ngoài nhà nước xây dựng tại khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao và khu công nghệ số tập trung.

Theo ông, các nhà đầu tư bỏ vốn xây dựng lưới điện trung áp, hạ áp cần được bảo đảm cơ chế thu hồi vốn cùng mức lợi nhuận hợp lý, trên cơ sở công khai, minh bạch. Đây là điều kiện quan trọng để thu hút thêm nguồn lực xã hội phát triển lưới điện hiện đại, lưới điện thông minh và nâng cao độ tin cậy cung cấp điện cho hoạt động sản xuất.

Ông Nguyễn Thế Duy cũng lưu ý yêu cầu đầu tư hệ thống cấp điện có dự phòng, tổ chức cấp điện mạch vòng và đáp ứng tiêu chí N-1, nhằm duy trì cung cấp điện khi một phần tử trong hệ thống xảy ra sự cố.

Những khoản đầu tư phục vụ dự phòng, bảo đảm an toàn vận hành cần được tính đến trong cơ chế kinh tế của lưới điện phân phối, kể cả trường hợp hạ tầng được xây dựng trước để sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư trong tương lai.

Gỡ vướng thủ tục, ổn định cơ chế mua bán điện

Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện gắn với phụ tải trong các khu, cụm công nghiệp, ông Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo đó, với nguồn điện lắp đặt trên mái nhà, công trình hoặc diện tích đất doanh nghiệp đã có quyền sử dụng hợp pháp, không cần Nhà nước giao thêm đất, cho thuê thêm đất và không làm thay đổi mục đích sử dụng đất, việc quản lý nên chủ yếu thực hiện thông qua thông báo, đăng ký và hậu kiểm phù hợp với quy mô.

Đại biểu Nguyễn Thế Duy cho biết, từ thực tế tại các khu công nghiệp của Becamex, một số dự án điện mặt trời mái nhà có công suất trên 1MW vẫn phải thực hiện riêng thủ tục xin chấp thuận chủ trương đầu tư, dù đã được bố trí trong quy hoạch khu công nghiệp và nhà máy. Ông đề nghị rà soát, xử lý những điểm chồng chéo để rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Ông Nguyễn Thế Duy: Hoàn thiện cơ chế điện xanh, nâng sức cạnh tranh của nền công nghiệp.

Với hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), ông Nguyễn Thế Duy cho rằng cần xác lập rõ cơ chế kinh tế ngay trong quá trình hoàn thiện luật. Hệ thống này có thể cung cấp nhiều dịch vụ cho lưới điện như giảm công suất đỉnh, điều chỉnh phụ tải, điều hòa tần số, hỗ trợ điện áp và nâng cao độ ổn định vận hành.

Do đó, ông đề nghị luật giao Chính phủ quy định cụ thể cơ chế giá công suất, giá hoặc phương thức thanh toán cho các dịch vụ mà hệ thống lưu trữ cung cấp, áp dụng đối với cả hệ thống độc lập và hệ thống được đầu tư trong khu công nghiệp.

Theo ông Nguyễn Thế Duy, khi nguồn thu từ BESS được xác định rõ ràng, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng mới có cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế, quyết định đầu tư và bố trí nguồn vốn. Quy định này càng có ý nghĩa trong bối cảnh triển khai cơ chế giá điện hai thành phần, tính đến cả công suất và điện năng tiêu thụ.

Về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), ông Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục luật hóa, bảo đảm tính ổn định lâu dài đối với các cơ chế đã được Quốc hội cho phép tại Nghị quyết 253/2025/QH15.

Trong đó, cần quy định rõ quyền tham gia của đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm công nghiệp; quyền sử dụng lưới điện phân phối do khu vực ngoài nhà nước đầu tư; đồng thời xác lập nguyên tắc tính chi phí sử dụng lưới điện nội bộ theo hướng hợp lý, minh bạch.

“Điện xanh không chỉ là vấn đề của ngành điện mà đã trở thành một cấu phần của hạ tầng công nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia”, ông Nguyễn Thế Duy nhấn mạnh.

Theo ông, khi doanh nghiệp trong khu công nghiệp có thể tiếp cận thuận lợi nguồn điện tái tạo, hệ thống lưu trữ, cơ chế DPPA và chứng chỉ REC với chi phí minh bạch, Việt Nam sẽ gia tăng lợi thế trong thu hút các ngành sản xuất công nghệ cao, bán dẫn và các chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải.