Chợ 4.0 - Bước chuyển trong phương thức thanh toán

BIDV Chi nhánh Tiền Giang phối hợp với UBND phường Đạo Thạnh ra quân phát triển dịch vụ thanh toán QR dành cho khách hàng tiểu thương trên địa bàn phường Đạo Thạnh.

TỪNG BƯỚC HÌNH THÀNH CHỢ 4.0

Nhiều năm qua, hình ảnh quen thuộc tại các chợ truyền thống là những xấp tiền lẻ, những lần người bán tất bật tìm tiền thối lại cho khách hay cảnh người mua phải mang theo tiền mặt khi đi chợ. Thế nhưng, cùng với quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, hình ảnh ấy đang dần thay đổi. Thay cho câu hỏi “Có tiền lẻ không?”, ngày càng nhiều tiểu thương chủ động giới thiệu với khách hàng: “Quét mã QR cũng được!”.

Sự thay đổi này không diễn ra một cách tự nhiên, mà là kết quả của quá trình phối hợp giữa ngành Ngân hàng, chính quyền địa phương cùng các sở, ngành trong việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt đến gần hơn với người dân.

Trên địa bàn tỉnh, mô hình “Chợ 4.0” được triển khai tại nhiều chợ truyền thống như: Chợ Thạnh Trị, Chợ Vòng Nhỏ, Chợ Tân Long, Chợ Vĩnh Bình, Chợ Phú Thọ, Chợ Nông sản Cái Tàu Hạ, Chợ Hòa Long… Không chỉ dừng lại ở các chợ, mô hình còn được mở rộng đến các cửa hàng kinh doanh, góp phần tạo nên những điểm mua bán hiện đại.

Điểm khác biệt của mô hình không nằm ở việc thay đổi cách buôn bán truyền thống, mà ở việc bổ sung thêm một phương thức thanh toán mới. Các ngân hàng thương mại trực tiếp hỗ trợ tiểu thương mở tài khoản, tạo mã QR, hướng dẫn sử dụng các ứng dụng ngân hàng điện tử; đồng thời, tuyên truyền, hướng dẫn người dân làm quen với việc chuyển khoản, quét mã thanh toán khi mua hàng.

Đối với nhiều tiểu thương, ban đầu việc sử dụng thanh toán điện tử còn khá mới mẻ. Không ít người e ngại vì chưa quen thao tác trên điện thoại hoặc lo lắng về tính an toàn. Tuy nhiên, sau thời gian được hướng dẫn, phần lớn đã nhận thấy những tiện ích rõ rệt. Người bán không còn mất thời gian kiểm đếm nhiều tiền mặt, giảm nguy cơ nhận tiền giả hoặc nhầm lẫn trong quá trình giao dịch; người mua cũng không cần mang theo nhiều tiền mặt khi đi chợ.

Những giao dịch chỉ vài chục nghìn đồng cho bó rau, ký cá hay trái cây nay cũng có thể được thanh toán bằng vài thao tác quét mã QR. Chính những thay đổi nhỏ ấy đang góp phần hình thành thói quen tiêu dùng số trong đời sống hằng ngày.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi số chỉ thật sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thuận tiện và sẵn sàng thay đổi thói quen. “Chợ 4.0” vì thế trở thành một trong những mô hình gần gũi nhất để đưa chuyển đổi số đi vào cuộc sống, bởi chợ truyền thống vốn là nơi diễn ra hàng nghìn giao dịch nhỏ mỗi ngày.

Lãnh đạo phường An Bình tặng bảng mã QR cho các hộ tiểu thương tại Lễ ra mắt mô hình Chợ 4.0 thanh toán không dùng tiền mặt. Ảnh: DƯƠNG ÚT - QUỐC TÍN

LAN TỎA THANH TOÁN KHÔNG TIỀN MẶT VÀO MỌI LĨNH VỰC ĐỜI SỐNG

Nếu “Chợ 4.0” được xem là hình ảnh trực quan nhất của chuyển đổi số trong hoạt động thương mại thì phía sau đó là cả một hệ thống hạ tầng thanh toán điện tử đang được đầu tư đồng bộ trên địa bàn tỉnh.

Những năm gần đây, các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ, mở rộng mạng lưới cung ứng dịch vụ, phát triển các nền tảng thanh toán hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp. Đến nay, toàn tỉnh có mạng lưới ngân hàng phủ rộng với hàng trăm phòng giao dịch, hàng trăm máy ATM, hàng nghìn máy POS cùng hơn 4,4 triệu mã QR thanh toán đang hoạt động, tạo điều kiện để các giao dịch điện tử diễn ra nhanh chóng, thuận tiện và an toàn.

Nhờ đó, thanh toán không dùng tiền mặt trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021 - 2025 ghi nhận mức tăng trưởng bình quân 58,5% về số lượng giao dịch và 39,5% về giá trị. Riêng thanh toán qua thiết bị di động tăng trưởng mạnh nhất với mức tăng trên 78% về số lượng giao dịch. Đây là những con số cho thấy xu hướng thanh toán số đang dần trở thành lựa chọn quen thuộc của người dân.

Cùng với việc đầu tư hạ tầng, tỉnh cũng từng bước mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt sang nhiều lĩnh vực thiết yếu. Tất cả cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn đều đã triển khai các hình thức thanh toán điện tử; toàn bộ các cơ sở giáo dục thực hiện thu học phí không dùng tiền mặt; 100% cơ quan hành chính nhà nước thực hiện thu phí, lệ phí không dùng tiền mặt tại Bộ phận Một cửa. Các lĩnh vực như thuế, bảo hiểm xã hội, điện, nước, dịch vụ công trực tuyến cũng đang được đẩy mạnh thanh toán điện tử, góp phần xây dựng hệ sinh thái thanh toán số đồng bộ.

Đồng thời, việc ứng dụng dữ liệu dân cư, xác thực sinh trắc học trong hoạt động ngân hàng đã nâng cao mức độ an toàn, giảm thiểu rủi ro trong giao dịch và tạo thuận lợi cho người dân khi mở tài khoản hoặc sử dụng các dịch vụ ngân hàng số.

Song song đó, các mô hình “Tuyến đường không dùng tiền mặt” cũng được triển khai tại nhiều địa phương như phường Mỹ Tho, phường Thới Sơn, xã Phú Hựu, phường Mỹ Phước Tây, phường Cao Lãnh, phường Cai Lậy, phường Gò Công, phường Sa Đéc... Qua thời gian triển khai, trên 70% đến 85% cơ sở kinh doanh trên các tuyến đường đã chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt; tỷ lệ giao dịch điện tử đối với nhiều ngành hàng đạt từ 40% đến 60%.

Người dân sử dụng điện thoại thông minh để thanh toán không dùng tiền mặt khi tiêu dùng. Ảnh: TRỌNG HIẾU

Để tiếp tục nhân rộng những kết quả đạt được, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh Khu vực 13 đề nghị UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp chủ động phối hợp triển khai thêm nhiều mô hình phù hợp với điều kiện thực tế như chợ không tiền mặt, tuyến đường không tiền mặt, điểm du lịch không tiền mặt, xã không tiền mặt cũng như thanh toán điện tử trong giáo dục, y tế và chi trả an sinh xã hội.

Từ đầu năm 2026 đến nay, tỉnh Đồng Tháp đã có 20 chi nhánh ngân hàng phối hợp với 50 UBND xã, phường triển khai 70 mô hình chợ và tuyến đường không dùng tiền mặt. Những con số này cho thấy sự vào cuộc đồng bộ của ngành Ngân hàng và chính quyền địa phương trong việc đưa thanh toán số đến gần hơn với người dân.

Nhìn chung, mục tiêu của thanh toán không dùng tiền mặt không đơn thuần là thay thế tiền mặt bằng điện thoại hay mã QR. Điều quan trọng hơn là góp phần hình thành một phương thức giao dịch văn minh, minh bạch và an toàn, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và xã hội số.