Chờ đợi kết quả từ cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung Quốc

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến thăm cấp Nhà nước bàn thảo nhiều vấn đề lớn quan hệ song phương và quốc tế

Mỹ và Trung Quốc đều cần hợp tác với nhau

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm nay (13-5) bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài 3 ngày đến Trung Quốc theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một Tổng thống Mỹ tới Trung Quốc trong 9 năm qua sau chuyến thăm năm 2017 của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên, và diễn ra vào thời điểm then chốt đối với mối quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh cả quan hệ song phương Mỹ - Trung Quốc đang ở mức thấp cũng như tình hình thế giới diễn biến phức tạp, bất định dưới bóng u ám của xung đột tại châu Âu và Trung Đông cũng như chiến tranh thương mại từ chính sách thuế đối ứng của Tổng thống Donald Trump. Là hai cường quốc hàng đầu thế giới, cũng là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, chiếm tới 42% tổng GDP cả thế giới, mọi biến động trong quan hệ song phương Mỹ - Trung đều tác động trực tiếp tới tình hình thế giới và thương mại, đầu tư, giá năng lượng, công nghệ và tâm lý thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, hiện Mỹ lẫn Trung Quốc đều đang có nhu cầu phải ổn định quan hệ. Sau nhiều năm căng thẳng thương mại leo thang, cả hai bên đều đã thấy rõ cái giá phải trả cho đối đầu kéo dài. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Donald Trump, chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã khiến kim ngạch thương mại song phương sụt giảm đáng kể, dòng vốn đầu tư hai chiều lao dốc và chuỗi cung ứng toàn cầu rơi vào tình trạng bất ổn.

Đối với Mỹ, chính sách thuế quan giúp tạo ra sức ép lên Trung Quốc nhưng đồng thời cũng khiến giá nguyên liệu và hàng nhập khẩu tăng mạnh, đẩy lạm phát leo thang. Nhiều doanh nghiệp Mỹ gặp khó khăn vì chi phí sản xuất tăng, còn người tiêu dùng phải gánh giá cả cao hơn. Trong khi đó, Trung Quốc cũng chịu tổn thất không nhỏ khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ suy giảm, tăng trưởng kinh tế chậm lại và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tăng cao. Những khó khăn kinh tế nội tại khiến cả hai bên đều hiểu rằng một cuộc đối đầu không giới hạn sẽ chỉ dẫn tới tình trạng “lưỡng bại câu thương”.

Một nội dung được quan tâm đặc biệt là thương mại và đầu tư. Phía Mỹ được cho là sẽ thúc đẩy điều mà giới phân tích gọi là “5 chữ B”, gồm việc Trung Quốc tăng mua máy bay Boeing, thịt bò và đậu nành Mỹ, đồng thời thiết lập hội đồng thương mại và hội đồng đầu tư song phương. Đây là những lĩnh vực mà ông Donald Trump có thể nhanh chóng chuyển hóa thành thành tựu chính trị trong nước, nhất là khi ông luôn theo đuổi cách tiếp cận mang tính giao dịch và thực dụng.

Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh tập trung vào “3 chữ T”: Thuế quan, công nghệ và Đài Loan. Trung Quốc muốn Mỹ nới lỏng các biện pháp hạn chế công nghệ, đặc biệt là kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn tiên tiến. Đây là vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với tham vọng công nghệ của Bắc Kinh trong lĩnh vực AI và công nghiệp bán dẫn. Ngoài ra, Trung Quốc cũng muốn Washington duy trì cam kết với chính sách “Một Trung Quốc”, hạn chế các động thái mà Bắc Kinh cho là làm gia tăng xu hướng độc lập tại Đài Loan.

Mỹ - Trung Quốc kiểm soát cạnh tranh thế nào?

Giới chuyên gia cho rằng, khó có thể kỳ vọng Trung Quốc và Mỹ sẽ đạt được một “thỏa thuận lớn” trong chuyến thăm của ông Donald Trump có khả năng giải quyết toàn diện những khác biệt chiến lược. Bản chất cạnh tranh Mỹ - Trung hiện nay không còn chỉ là thương mại, mà đã mở rộng sang công nghệ, quân sự, địa chính trị và ảnh hưởng toàn cầu. Vì vậy, mục tiêu thực tế hơn của hội nghị lần này có lẽ là xây dựng các “lan can an toàn” nhằm ngăn căng thẳng hai nước vượt khỏi tầm kiểm soát.

Khái niệm “lan can an toàn” đang trở thành từ khóa quan trọng trong quan hệ Mỹ - Trung. Điều này phản ánh thực tế rằng Washington và Bắc Kinh không còn kỳ vọng giảm cạnh tranh, mà tập trung vào việc quản lý cạnh tranh. Hai bên có thể không tin tưởng nhau, nhưng đều hiểu rằng một cuộc khủng hoảng quân sự hay kinh tế giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới sẽ tạo ra hậu quả không thể lường hết. Vì thế, duy trì đối thoại, thiết lập cơ chế liên lạc khẩn cấp và xác định những giới hạn hành động được xem là cách tiếp cận thực tế hơn trong bối cảnh hiện nay.

Một chủ đề khác không thể bỏ qua là tình hình Trung Đông và Iran. Cuộc chiến liên quan tới Iran cùng nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu. Mỹ muốn Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng của mình với Tehran để thúc đẩy ổn định khu vực và bảo đảm lưu thông hàng hải. Tuy nhiên, Bắc Kinh sẽ rất thận trọng. Trung Quốc không muốn bị kéo sâu vào cạnh tranh địa chính trị tại Trung Đông, đồng thời cũng không muốn phá vỡ quan hệ chiến lược với Iran. Vì vậy, khả năng cao Bắc Kinh sẽ tiếp tục đóng vai trò “người thúc đẩy đối thoại” thay vì can dự sâu vào giải pháp chính trị hoặc quân sự.

Dõi theo chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump, điều quan trọng nhất với thế giới là không phải Mỹ và Trung Quốc trở thành đối tác thân thiết, mà là hai bên có thể kiểm soát cạnh tranh ở mức độ nào. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào hai cường quốc này, một trạng thái đối đầu cực đoan sẽ kéo theo nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, khủng hoảng năng lượng và suy giảm tăng trưởng trên diện rộng.

Các quốc gia đang phát triển, trong đó có nhiều nước châu Á, đặc biệt quan tâm tới khả năng duy trì ổn định giữa Washington và Bắc Kinh. Một môi trường quốc tế ít biến động hơn sẽ giúp các nền kinh tế này có thêm dư địa để hoạch định chính sách, thu hút đầu tư và bảo đảm an ninh kinh tế. Ngược lại, nếu cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục leo thang mất kiểm soát, phần còn lại của thế giới sẽ buộc phải đối mặt với áp lực chọn phe và những hệ lụy khó lường.

Nhìn tổng thể, cuộc gặp thượng đỉnh Trung - Mỹ tại Bắc Kinh khó có thể giải quyết các mâu thuẫn mang tính cấu trúc giữa hai nước. Những vấn đề như thương mại, công nghệ, Đài Loan, an ninh khu vực hay cạnh tranh ảnh hưởng toàn cầu sẽ tiếp tục là nguồn cọ xát lâu dài. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của cuộc gặp lần này không nằm ở khả năng tạo ra một “thỏa thuận lịch sử”, mà ở việc duy trì đối thoại và giảm nguy cơ đối đầu trực diện.

Trong bối cảnh thế giới đầy bất định hiện nay, chỉ riêng việc hai nhà lãnh đạo tiếp tục gặp gỡ, trao đổi và tìm kiếm các cơ chế quản lý cạnh tranh đã là một tín hiệu tích cực. Bởi giữa một thế giới phân cực và nhiều xung đột, điều mà cộng đồng quốc tế mong đợi nhất không phải là sự hòa hợp tuyệt đối giữa Mỹ và Trung Quốc, mà là khả năng hai cường quốc này biết kiềm chế khác biệt để tránh đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng mới.