Cho đóng công ty để người dân còn cơ hội làm lại

Anh là người đại diện pháp luật, cùng ba bốn người bạn thời sinh viên góp vốn lập công ty cách đây 20 năm, khi tuổi trẻ còn nhiều ý tưởng lãng mạn về khởi nghiệp.

Công ty hoạt động một thời gian rồi gần như ngừng hẳn. Họ vẫn làm báo cáo thuế những năm sau đó, đến 2015 thì thôi, nghĩ rằng không doanh thu, không xuất hóa đơn, chẳng còn hoạt động gì thì chắc cũng không có vấn đề lớn.

Hơn mười năm trôi qua, công ty tưởng đã bỏ từ lâu bỗng quay lại bằng một thông báo tạm hoãn xuất cảnh.

Một trường hợp khác được thành lập năm 2019, hoạt động vài tháng, phát sinh 2-3 hóa đơn rồi đóng cửa. Người chủ không làm thủ tục tạm ngừng hay giải thể.

Mấy năm sau, anh quay lại để đóng công ty cho xong. Các khoản thuế, lệ phí và tiền phạt lúc này có thể lên tới khoảng 100 triệu đồng. Công việc làm ăn trước đã thất bại, bản thân đang khó khăn, lấy đâu ra số tiền ấy để đóng một công ty vốn đã chẳng còn hoạt động?

Hai câu chuyện trên nằm trong một vấn đề lớn hơn nhiều. Giữa năm nay, ngành Thuế mở chiến dịch làm sạch mã số thuế, rà soát hơn 617.000 trường hợp tồn đọng, trong đó, gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể và khoảng 325.500 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và có nợ thuế.

Những doanh nghiệp không còn hoạt động cần có cách đơn giản để khép lại về mặt pháp lý, thay vì tiếp tục nằm trên hệ thống chỉ vì người chủ không đủ khả năng theo hết thủ tục. Ảnh: VietNamNet

Đừng gom người thất bại với kẻ gian lận

Sự thận trọng của cơ quan thuế là dễ hiểu. Doanh nghiệp ma, mua bán hóa đơn, bỏ địa chỉ để trốn thuế hay né chủ nợ đều có thật và phải xử lý.

Trong số hàng trăm nghìn hồ sơ ấy có nhiều doanh nghiệp đơn giản là làm ăn không thành, hết vốn rồi đóng cửa. Vài năm sau, khi người chủ quay lại làm thủ tục giải thể, kế toán đã nghỉ, giấy tờ có thể thất lạc, những người từng góp vốn cũng mỗi người một nơi.

Trong khi đó, các nghĩa vụ về thuế, công nợ vẫn phải xử lý trước khi doanh nghiệp có thể đóng lại. Khó hơn nữa là trường hợp đã mất khả năng thanh toán, bởi họ không đủ điều kiện giải thể mà phải làm thủ tục phá sản. Với một doanh nghiệp nhỏ đã cạn vốn và gần như không còn bộ máy, đi hết con đường này có khi còn khó hơn lúc mở công ty.

Không ít người cuối cùng đành bỏ mặc công ty. Hoạt động kinh doanh đã chấm dứt, nhân viên nghỉ, tài sản không còn bao nhiêu, nhưng pháp nhân vẫn tồn tại và những nghĩa vụ chưa xử lý có thể quay lại với người đứng tên nhiều năm sau.

Vì thế, những doanh nghiệp thực sự không còn hoạt động cần có một cách đơn giản để khép lại về mặt pháp lý, thay vì tiếp tục nằm trên hệ thống chỉ vì người chủ không đủ khả năng theo hết thủ tục.

Cho doanh nghiệp sạch một “làn xanh”

Tám tháng đầu năm, ngành Thuế đã xử lý gần 72.000 trường hợp tồn từ năm 2025 trở về trước và đang rà lại nghĩa vụ, chế tài đối với doanh nghiệp trạng thái 03 (Người nộp thuế đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và 06 (Người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký).

Đây cũng là lúc có thể tách những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, không còn doanh thu, hóa đơn hay tranh chấp để cho đóng nhanh, thay vì xử lý như những hồ sơ có dấu hiệu rủi ro. Singapore và Anh đã áp dụng cách làm tương tự.

Một vướng mắc khác là các khoản phí, lệ phí và tiền phạt tích tụ trong thời gian doanh nghiệp không còn hoạt động. Nợ thuế, nợ người lao động hay chủ nợ đương nhiên phải giải quyết, nhưng những khoản phát sinh chủ yếu vì thủ tục đóng doanh nghiệp bị bỏ dở nhiều năm thì nên xem lại.

Thực tế, nhiều người rời cuộc làm ăn vì đã cạn tiền. Vài năm sau quay lại, số tiền phải bỏ ra để đóng công ty có khi đã vượt quá khả năng của họ. Có người giờ đã đi làm thuê, trong khi doanh nghiệp cũ vẫn nằm trên hệ thống vì họ không đủ tiền và thời gian để khép lại.

Người ký cũng phải có đường lui

Cục Thuế đã yêu cầu chấn chỉnh tình trạng kéo dài hồ sơ, tự đặt thêm giấy tờ và quy trách nhiệm người đứng đầu.

Nhưng đặt mình vào vị trí người xử lý hồ sơ cũng sẽ thấy một chuyện khác.

Một cán bộ cho đóng mã số thuế. Vài năm sau, thanh tra hoặc kiểm toán phát hiện một nghĩa vụ cũ. Người ký rất có thể phải giải trình về quyết định năm nào.

Trong hoàn cảnh ấy, giữ hồ sơ thêm một thời gian đôi khi là lựa chọn ít rủi ro hơn.

Bởi vậy, quy định về những trường hợp được đóng nhanh phải đủ rõ. Nếu cán bộ đã làm đúng thì sau này cũng phải có căn cứ để bảo vệ quyết định của họ. Không giải quyết được nỗi lo ấy, rất khó yêu cầu người cầm hồ sơ mạnh dạn ký.

Để họ đóng lại công ty cũ

Hơn 617.000 hồ sơ đang được rà soát là cơ hội để xử lý số doanh nghiệp đã nằm trên hệ thống quá lâu.

Những công ty thực tế đã ngừng hoạt động nhiều năm, không còn tài sản đáng kể, không phát sinh hóa đơn, không tranh chấp và không có dấu hiệu gian lận có thể cho đóng bằng một thủ tục gọn hơn.

Riêng các khoản phí, lệ phí và tiền phạt thủ tục tích tụ sau khi hoạt động kinh doanh đã chấm dứt, nên tính một cách giải quyết dứt điểm. Có thể miễn, giảm đối với những trường hợp đủ điều kiện, thay vì để số tiền tiếp tục tăng chỉ vì hồ sơ chưa đóng được.

Người bạn tôi nhắc ở đầu bài đã bỏ công ty hơn mười năm. Người chủ doanh nghiệp thứ hai muốn đóng công ty nhưng đứng trước khoản tiền khoảng 100 triệu đồng.

Những trường hợp như vậy cho thấy một việc rất cụ thể cần làm trong đợt rà soát này: cho những doanh nghiệp đã thực sự ngừng hoạt động một cách đóng lại công ty mà không phải tiếp tục trả tiền chỉ vì họ chưa làm xong thủ tục từ nhiều năm trước.

Người làm ăn có thể thất bại một lần, thậm chí vài lần. Nhưng nếu mỗi lần thất bại lại để lại một pháp nhân không đóng nổi cùng những khoản phí, phạt tiếp tục phát sinh, rất ít người còn muốn thử lần nữa.

Mà một nền kinh tế muốn có nhiều người khởi nghiệp thì phải chấp nhận có người thất bại và tạo cơ hội cho họ làm lại. Đó mới là thể chế dung nạp mà chúng ta đang hướng tới.