Chợ truyền thống thích ứng trước làn sóng tiêu dùng hiện đại

Chị Nguyễn Thị Nga, tiểu thương chợ Tây Thành, phường Hạc Thành đang livestream bán hàng trực tiếp trên mạng xã hội.

Lan tỏa “không gian số” ở chợ truyền thống

Chuyển đổi số đang lan tỏa trên khắp các lĩnh vực đời sống xã hội, đặt ra áp lực cho chợ truyền thống cũng phải “vận động" theo. Không chỉ bán hàng trực tiếp, các tiểu thương còn đưa hàng hóa trên đa nền tảng, tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng.

Là hộ kinh doanh quần áo trẻ em tại chợ Tây Thành lâu năm, trước sự thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân, chị Nguyễn Thị Nga đã học cách livestream bán hàng trực tiếp trên không gian mạng. Chị thường xuyên đăng tải hình ảnh trên zalo, facebook để giới thiệu, quảng bá cho khách hàng. Nhờ vậy, trong khi nhiều kiot xung quanh phải đóng cửa thì cửa hàng của chị vẫn duy trì hoạt động ổn định. Chị Nga chia sẻ: “Bán hàng truyền thống giờ chỉ có doanh thu bằng 1/10 ngày trước. Tiểu thương chúng tôi bắt buộc phải thay đổi cách bán hàng, phục vụ khách tận nơi, giúp chúng tôi chủ động lượng hàng hóa, chỉ đặt về ít mẫu livestream, khách chốt số lượng bao nhiêu thì lấy về bấy nhiêu, hạn chế hàng tồn".

Chợ Phố Đoàn, xã Pù Luông nổi tiếng với nhiều sản vật đặc trưng của địa phương như thổ cẩm, nông sản các loại... Dù chỉ mở một tuần 2 phiên vào thứ 5 và chủ nhật, nhưng chợ thu hút đông lượt khách đến tham quan, mua sắm, nhất là du khách nước ngoài. Do vậy, thời gian gần đây, chính quyền địa phương đã tuyên truyền, vận động các hộ kinh doanh trong chợ sử dụng hình thức thanh toán hiện đại. Thay vì chỉ sử dụng tiền mặt như trước, đến nay, nhiều tiểu thương tại chợ đã thiết lập các bảng in mã QR để du khách và người dân quét chuyển khoản. Hình thức này giúp việc mua bán hàng hóa trở nên nhanh chóng, minh bạch hơn.

Hiện nay, toàn tỉnh có 390 chợ truyền thống. Hầu hết các tiểu thương đã chủ động thay đổi cách thức kinh doanh cho phù hợp với xu thế hiện đại như: bán hàng qua các trang mạng xã hội, sàn thương mại điện tử; ứng dụng quản lý, thanh toán qua các phần mềm công nghệ... Từ đó, giúp các tiểu thương dễ dàng quản lý tài chính và kết nối, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thay đổi để phát triển bền vững

Với số lượng lớn, thu hút đông đảo tiểu thương và nhiều đối tượng khách hàng, chợ truyền thống vẫn được xem là kênh chính để tiêu dùng nội địa. Vì thế, chính quyền các địa phương trong tỉnh đã phối hợp cùng ban quản lý chợ tuyên truyền, triển khai cho các tiểu thương giao dịch mua bán theo hình thức mới.

Chợ Rừng Thông vừa được phường Đông Sơn lựa chọn xây dựng mô hình “Chợ thông minh - thanh toán qua tài khoản”. Qua 3 tuần triển khai, gần 90% tiểu thương trong chợ đã tham gia sử dụng mã QR bán hàng. Bắt nhịp cùng xu thế thị trường, nhiều tiểu thương còn đưa hàng hóa lên các sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng, nhận đơn qua điện thoại... Ông Nguyễn Văn Minh, Trưởng Ban quản lý chợ Rừng Thông chia sẻ: "Mặc dù mới triển khai một thời gian ngắn nhưng các tiểu thương ở đây đánh giá mô hình này rất hiệu quả. Thông qua các ứng dụng này, người dân và tiểu thương giao dịch nhanh và tiện ích hơn, hướng tới xây dựng môi trường giao dịch văn minh, hiện đại và an toàn".

Từ ngày 1/7/2026, khi các quy định mới về thương mại điện tử được triển khai cùng các văn bản hướng dẫn, một hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ sẽ được xây dựng. Hệ thống này cho phép truy vết người bán, kiểm soát hàng giả, hàng nhái, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Điều đó đồng nghĩa với việc kinh doanh trên môi trường số đòi hỏi phải tuân thủ quy định, đảm bảo chất lượng hàng hóa và dịch vụ. Và các tiểu thương trong chợ truyền thống cũng phải thích ứng, triển khai hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.

Để các chợ truyền thống có thể duy trì hoạt động kinh doanh bền vững, yếu tố cốt lõi vẫn là sự thay đổi trong tư duy của người bán và người mua. Trong đó, người tiêu dùng cần hình thành thói quen mua sắm có trách nhiệm, lựa chọn những gian hàng uy tín; tiểu thương phải thay đổi hình thức kinh doanh theo nhu cầu thị trường, chú trọng xây dựng thương hiệu cá nhân. Cùng với đó, ban quản lý các chợ phối hợp với ngành chức năng liên quan thực hiện tốt việc giám sát hoạt động mua, bán, bảo đảm ổn định giá cả thị trường. Qua đó, nâng cao sức cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế chợ truyền thống trên thị trường bán lẻ.