Choáng ngợp kiệt tác tranh gỗ 'Vinh quy bái tổ' tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), triển lãm "Quốc Tử Giám trong nghệ thuật" được tổ chức tại Tiền đường khu Thái Học, Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Không gian trưng bày giới thiệu hơn 60 tác phẩm của 36 tác giả, với nhiều loại hình như hội họa, đồ họa, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt.

Triển lãm mở cửa từ ngày 5/7 đến 5/8/2026, tạo nên cuộc đối thoại giữa một di sản giáo dục lâu đời với ngôn ngữ sáng tạo của nghệ thuật hôm nay.

Du khách chiêm ngưỡng bức tranh gỗ dài hơn 8m.

Ngay khi bước vào không gian trung tâm, khách tham quan dễ dàng bị thu hút bởi bức tranh gỗ khổ lớn "Vinh quy bái tổ" được đặt trang trọng dọc theo một bên nhà Tiền đường.

Với kích thước dài 8,33m, cao 1,7m và dày 16cm, tác phẩm tạo cảm giác như một trường đoạn lịch sử trải rộng trước mắt người xem. Bề mặt gỗ được chạm nổi nhiều lớp, khiến từng đoàn người, mái đình, cây cối và cảnh sắc làng quê trở nên sống động dưới ánh sáng trưng bày.

Tác phẩm như một trường ca lịch sử được khắc trên gỗ.

Tác phẩm “Vinh quy bái tổ” do nghệ nhân Bùi Trọng Lăng cùng các cộng sự chế tác trên khối gỗ cẩm quý, nặng khoảng 2 tấn. Bức tranh gồm 348 nhân vật, 68 cây và cụm cây cùng hàng loạt chi tiết như cờ quạt, võng lọng, giáo mác, nhà cửa, cảnh quan.

Tác phẩm tái hiện hành trình khoa cử của một sĩ tử, từ thuở học chữ, lều chõng đi thi đến khi đỗ đạt, ghi danh bảng vàng và trở về quê trong lễ vinh quy. Điểm nhấn là hình ảnh tân khoa cưỡi ngựa giữa đoàn rước, được dân làng hân hoan chào đón.

Các nhân vật được sắp xếp thành dòng chuyển động uốn lượn, nhìn từ xa gợi hình rồng – biểu tượng của Thăng Long – Hà Nội. Bức tranh còn khắc họa nhiều tầng lớp xã hội xưa và những biểu tượng văn hóa quen thuộc như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các, Ngọ Môn, cây đa, giếng nước, sân đình, cổng làng.

Du khách quốc tế ghi lại không gian triển lãm.

Không chỉ khách trong nước, nhiều du khách quốc tế cũng dành thời gian tham quan, chụp ảnh và tìm hiểu các tác phẩm.

Được trưng bày tại khu Thái Học, “Vinh quy bái tổ” tạo sự kết nối đặc biệt với không gian di sản, nơi câu chuyện học hành, thi cử và đỗ đạt được tái hiện ngay tại trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam.

Ý tưởng tác phẩm hình thành từ năm 2020, lấy cảm hứng từ điển tích “Vinh quy bái tổ” và tiểu thuyết Lều chõng của Ngô Tất Tố. Hơn 10 nghệ nhân đã làm việc trong 27 tháng, nghiên cứu nhiều tư liệu và di tích lịch sử để hoàn thiện tác phẩm vào cuối năm 2022.

Bức tranh sau đó được xác lập hai kỷ lục Việt Nam về kích thước gỗ liền khối và số lượng nhân vật. Bên cạnh tác phẩm này, triển lãm còn giới thiệu Quốc Tử Giám qua nhiều chất liệu và ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau.

Tư liệu và tác phẩm về Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Một số tác phẩm gợi lại hình ảnh Văn Miếu – Quốc Tử Giám qua tranh ký họa, khối điêu khắc và cả những tư liệu báo chí, ấn phẩm cũ.

Sự xuất hiện đồng thời của tác phẩm đương đại và tư liệu lịch sử giúp người xem thấy rõ cách hình ảnh Quốc Tử Giám đã được lưu giữ, diễn giải và tái tạo qua nhiều giai đoạn.

Không gian di sản hiện lên qua gam màu dịu nhẹ.

Những mái ngói, cổng cổ và khoảng sân rêu phong được các họa sĩ xử lý bằng gam màu dịu nhẹ, tạo cảm giác bảng lảng như một miền ký ức.

Thay vì mô tả kiến trúc bằng đường nét chính xác, một số tác phẩm chọn cách ghi lại ấn tượng về không gian, ánh sáng và bầu không khí tĩnh lặng của di tích.

Những góc quen thuộc của Quốc Tử Giám qua hội họa.

Ở một mảng trưng bày khác, hình ảnh bia tiến sĩ, cây cổ thụ, tường gạch và những công trình trong khu di tích được thể hiện bằng các sắc độ tươi sáng.

Mỗi tác phẩm là một lát cắt khác nhau, khi tập trung vào kiến trúc, lúc hướng đến cảnh quan hoặc những dấu vết thời gian còn lưu lại trong khuôn viên Văn Miếu.

Linh vật truyền thống trong không gian triển lãm.

Các hiện vật điêu khắc nhỏ cũng góp phần bổ sung chiều sâu cho không gian trưng bày. Linh vật mang dáng dấp truyền thống được tạo hình chắc khỏe, với những đường xoắn và họa tiết cách điệu.

Một tác phẩm sắp đặt dạng vòng tròn tạo cảm giác như khung cửa mở ra thế giới bảng lảng của chim muông, mây trời và cảnh vật.

Cách thể hiện tối giản, sử dụng chất liệu trong mờ, tạo nên sự tương phản với vẻ dày đặc, mạnh mẽ của tác phẩm điêu khắc gỗ ở khu vực bên cạnh.

Qua nét vẽ phóng khoáng, cảnh người dân đi qua cổng di tích được phản chiếu trên mặt nước, gợi nên một Quốc Tử Giám gần gũi với đời sống thường nhật.

Con người không còn chỉ là khách tham quan mà trở thành một phần của cảnh quan, tiếp tục làm đầy sức sống cho không gian di sản.

Dấu thời gian trên những tác phẩm.

Các tác phẩm nhiếp ảnh và in đồ họa tập trung vào hệ thống cây cổ thụ trong khu di tích. Những tán cây, bộ rễ và vùng sáng xuyên qua kẽ lá được thể hiện bằng các sắc độ nâu, xanh đậm, tạo cảm giác vừa cổ kính vừa huyền ảo.

Di sản giáo dục được kể lại bằng ngôn ngữ nghệ thuật.

Từ tranh gỗ truyền thống, hội họa, nhiếp ảnh đến nghệ thuật sắp đặt, triển lãm cho thấy Quốc Tử Giám không chỉ là một công trình lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng chưa ngừng được tiếp nối.

Trong đó, "Vinh quy bái tổ" trở thành điểm nhấn đặc biệt bởi tác phẩm không chỉ phô diễn kỹ thuật chạm khắc kỳ công, mà còn truyền tải các giá trị hiếu học, tôn sư trọng đạo, hiếu lễ và khát vọng dùng tài năng để phụng sự quê hương, đất nước.