Chọn cách tăng lương hưu: Công bằng hay chia sẻ?

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến để hoàn thiện dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng. Tại dự thảo, Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án điều chỉnh lương hưu, trợ cấp.

Phương án 1: Từ ngày 1-7-2026, điều chỉnh tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hàng tháng của tháng 6-2026 đối với các đối tượng quy định tại Nghị định này, gồm: cán bộ, công chức, viên chức, lao động, lực lượng vũ trang, người làm công tác cơ yếu đang hưởng lương hưu hàng tháng; cán bộ xã, phường, hoạt động không chuyên trách cấp xã, thôn, tổ dân phố; người hưởng trợ cấp mất sức lao động hàng tháng; cán bộ xã, phường đang hưởng trợ cấp hàng tháng; lực lượng vũ trang mà dưới 20 năm công tác đã phục viên, xuất ngũ về địa phương mà đang hưởng trợ cấp hàng tháng; người làm công tác cơ yếu đang hưởng trợ cấp.

Người hưởng hưu ở TPHCM nhận lương hưu tại điểm chi trả ẢNH; CAO HƯỜNG

Phương án 2: từ ngày 1-7-2026, điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của tháng 6-2026 đối với các đối tượng trên.

Góp ý về 2 phương án trên, một bạn đọc giấu tên bày tỏ: Phương án 1 có lợi hơn cho những người lương thấp và rất thấp. Phương án 2 có lợi hơn cho những người lương cao và rất cao.

Cùng góc nhìn, một bạn đọc khác nêu thực tế: "Năm 2025 không tăng lương hưu. Từ thời điểm đó đến nay, vật giá leo thang. Người lãnh lương hưu đã phải chấp nhận eo hẹp. Rất mong tăng lương hưu theo phương án 2 để đuổi kịp giá cả để những người hưu trí được an tâm hàng tháng. Một bạn đọc tên Hùng đề nghị tăng lương hưu trợ cấp BHXH theo phương án 2 là phù hợp. So với đợt tăng lương 1-7-2024 những người nghỉ hưu đã thiệt thòi rồi. Tương tự, một bạn đọc cho rằng trong bối cảnh lạm phát cao, người hưởng lương hưu và trợ cấp XH đang rất khó khăn nên điều chỉnh phương án 2 là 8% hoặc hơn

Theo các chuyên gia lao động, đề xuất 2 phương án tăng lương hưu từ ngày 1-7-2026 của Bộ Nội vụ không đơn thuần là một phép cộng thu nhập. Đằng sau đó là một lựa chọn chính sách mang tính nguyên tắc: ưu tiên công bằng theo đóng – hưởng hay tăng cường chia sẻ để hỗ trợ nhóm yếu thế.

Người hưởng hưu ở TPHCM nhận lương hưu tại điểm chi trả ẢNH; CAO HƯỜNG

Ở phương án thứ nhất, mức tăng 4,5% đi kèm khoản cộng thêm 200.000 đồng/tháng tạo ra một cơ chế "bù đáy" rõ rệt. Những người có lương hưu thấp – vốn chịu nhiều thiệt thòi trong quá khứ do mức đóng hạn chế – sẽ được cải thiện đáng kể hơn về tương quan thu nhập. Đây là cách tiếp cận giàu tính an sinh, hướng đến thu hẹp khoảng cách và giảm áp lực đời sống cho nhóm dễ bị tổn thương nhất. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, lựa chọn này thể hiện rõ thông điệp: chính sách không bỏ lại ai phía sau.

Tuy nhiên, phương án này cũng đặt ra câu hỏi về tính công bằng theo nguyên tắc bảo hiểm. Khi người có mức đóng cao trong quá khứ nhận tỉ lệ tăng thấp hơn về mặt tương đối, cảm nhận "đóng nhiều – hưởng tương xứng" có thể bị ảnh hưởng. Ngược lại, phương án tăng khoảng 8% trên toàn bộ mức lương hưu hiện hưởng lại nghiêng về sự đồng đều và nhất quán với nguyên tắc đóng – hưởng. Người đóng nhiều, hưởng cao sẽ tiếp tục được tăng tương xứng; hệ thống vì thế giữ được tính "kỷ luật" và minh bạch. Đây cũng là cách tiếp cận quen thuộc trong các đợt điều chỉnh trước, giúp dễ dự báo và thuận lợi trong quản lý.

Nhưng hạn chế của phương án này là khoảng cách thu nhập giữa các nhóm hưu trí có thể tiếp tục nới rộng. Những người đang nhận mức lương thấp, dù được tăng, vẫn khó cải thiện đáng kể đời sống. Trong khi đó, nhóm có lương cao lại gia tăng thêm lợi thế tuyệt đối. Nếu không có các cơ chế hỗ trợ bổ sung, mục tiêu an sinh xã hội có thể chưa đạt như kỳ vọng.

Thực tế cho thấy, không có phương án nào hoàn hảo tuyệt đối. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc xác định ưu tiên trong từng giai đoạn. Khi nền kinh tế còn nhiều biến động, áp lực chi tiêu đối với người nghỉ hưu gia tăng, yếu tố "chia sẻ" cần được đặt lên bàn cân một cách nghiêm túc. Nhưng đồng thời, nguyên tắc đóng – hưởng cũng không thể bị xem nhẹ, bởi đó là nền tảng bền vững của hệ thống bảo hiểm.

VĨNH TÙNG