Chọn kênh đầu tư sinh lời khi vàng giảm sức hấp dẫn

Người mua chọn lựa vàng nữ trang. Ảnh minh họa

Với người có tiền nhàn rỗi, việc giá vàng thời gian gần đây liên tục biến động, liệu có còn phù hợp để tích lũy dài hạn hay giao dịch ngắn hạn? Việc lựa chọn thêm chứng chỉ tiền gửi hoặc quỹ mở có nên làm lúc này và dựa vào yếu tố nào? Để làm rõ những vấn đề này, phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với Tiến sĩ Fiza Qureshi, giảng viên cấp cao ngành Tài chính, Đại học RMIT Việt Nam.

Tiến sĩ Fiza Qureshi, giảng viên cấp cao ngành Tài chính, Đại học RMIT Việt Nam. Ảnh: NVCC

Thưa bà, từ diễn biến thị trường hiện nay, bà đánh giá thế nào về vai trò của vàng trong việc bảo vệ tài sản? Đâu là rủi ro đối với người mua vàng đầu tư ngắn hạn?

Việc phân biệt giữa công cụ phòng ngừa rủi ro và tài sản trú ẩn là rất quan trọng khi đánh giá vai trò hiện tại của vàng. Một công cụ phòng ngừa rủi ro là một tài sản có mức tương quan trung bình bằng 0 hoặc tương quan âm với một tài sản khác, trong khi một tài sản trú ẩn cung cấp sự bảo vệ này cụ thể trong những giai đoạn thị trường căng thẳng. Thị trường vàng Việt Nam năm 2026 cho thấy, lý do không nên đánh đồng hai khái niệm này.

Xét về khả năng phòng ngừa rủi ro, vàng tiếp tục mang lại sự bảo vệ trước lạm phát. Giá vàng trong nước vào tháng 8/2026 cao hơn khoảng 17% so với cùng kỳ, trong khi giá vàng bình quân từ tháng 1 đến tháng 8 cao hơn 47% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng này cao hơn đáng kể so với lạm phát thực tế, cho thấy vàng đã duy trì và gia tăng sức mua trong giai đoạn này. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa vàng có thể cung cấp sự bảo vệ đáng tin cậy trước các khoản thua lỗ trong ngắn hạn. Với vai trò là tài sản trú ẩn, hiệu quả của vàng phụ thuộc rất lớn vào thời điểm nhà đầu tư tham gia thị trường.

Điều này đặc biệt rõ ràng tại thị trường bán lẻ Việt Nam. Vàng miếng SJC kết thúc tuần ngày 13/9 ở mức khoảng 143-146 triệu đồng/lượng, thấp hơn đáng kể so với đỉnh hồi tháng 3. Bên cạnh đó, chênh lệch khoảng 3 triệu đồng/lượng giữa giá mua và giá bán tạo ra một khoảng cách chi phí giao dịch ngay lập tức khoảng 2% so với giá bán.

Tác động của mức chênh lệch này đặc biệt đáng lưu ý đối với các nhà đầu tư ngắn hạn: Một nhà đầu tư mua vàng SJC vào ngày 6/9 và bán ra một tuần sau đó sẽ chịu khoản lỗ khoảng 4,6 triệu đồng/lượng. Ngoài ra, mức chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng quốc tế quy đổi còn làm tăng thêm chi phí tham gia thị trường và làm giảm sức hấp dẫn của giao dịch ngắn hạn.

Nhu cầu mua vàng của người dân vẫn còn rất cao.

Sự khác biệt giữa phòng ngừa rủi ro trong dài hạn và bảo vệ tài sản trú ẩn trong ngắn hạn cũng phù hợp với các nghiên cứu. Nghiên cứu của Baur và Lucey nhận thấy, đặc tính trú ẩn của vàng mang tính tạm thời thay vì kéo dài, hàm ý rằng những nhà đầu tư tham gia thị trường sau một cú sốc giá mạnh không nhất thiết nhận được mức bảo vệ gắn với cú sốc ban đầu.

Nghiên cứu của tôi cũng cho thấy, mối quan hệ giữa vàng và cổ phiếu thay đổi theo các trạng thái thị trường giảm giá, bình thường và tăng giá, trong đó lợi ích đa dạng hóa chủ yếu tập trung ở điều kiện thị trường bình thường thay vì những giai đoạn biến động mạnh. Các bằng chứng liên quan từ các thị trường mới nổi cũng cho thấy khả năng phòng ngừa sự mất giá của tiền tệ của vàng mang tính phụ thuộc vào từng giai đoạn cụ thể, thay vì diễn ra liên tục.

Tổng hợp các phát hiện trên, vai trò hiện tại của vàng tại Việt Nam cần được nhìn nhận dựa trên thời hạn đầu tư và mức giá tại thời điểm tham gia thị trường. Đối với các nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, vàng có thể tiếp tục đóng vai trò là tài sản lưu giữ giá trị và công cụ phòng ngừa lạm phát.

Tuy nhiên, đối với nhà đầu tư ngắn hạn tham gia thị trường sau một đợt tăng giá đáng kể, sự kết hợp giữa chênh lệch giá mua - bán lớn, mức chênh lệch giá trong nước và nguy cơ mua vào gần đỉnh giá có thể tạo ra khoản lỗ đáng kể cả về chi phí giao dịch và giá trị thị trường. Do đó, diễn biến gần đây nên được hiểu không phải là sự thất bại của vàng với tư cách một công cụ phòng ngừa rủi ro, mà là lời nhắc rằng một tài sản phòng ngừa rủi ro dài hạn không nhất thiết là một tài sản trú ẩn đáng tin cậy trong ngắn hạn.

Bên cạnh vàng, chứng chỉ tiền gửi được quan tâm với lãi suất có thời điểm quanh 8%/năm. So với tiết kiệm thông thường, kênh này có ưu điểm và hạn chế gì về mức sinh lời và khả năng thu hồi tiền khi cần, thưa bà?

Hiện nay, kênh tiết kiệm cũng đang thu hút người gửi tiền vì lãi suất hấp dẫn.

Chứng chỉ tiền gửi (CD) mang lại mức lợi suất cao hơn tài khoản tiết kiệm thông thường vì đây là giấy tờ có giá, do ngân hàng phát hành và không chịu cùng mức trần lãi suất áp dụng đối với tiền gửi ngắn hạn thông thường. Trong khi trần lãi suất đối với tiền gửi bằng đồng Việt Nam có kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 6 tháng là 4,75%/năm, lãi suất chứng chỉ tiền gửi đã đạt 8 - 9% đối với các kỳ hạn dài hơn.

Tuy nhiên, mức lợi suất cao hơn này đi kèm với ba sự đánh đổi. Thứ nhất là thanh khoản. Chứng chỉ tiền gửi là công cụ có kỳ hạn cố định, mặc dù một số ngân hàng cho phép chuyển nhượng sớm hoặc giao dịch thông qua các nền tảng số.

Thứ hai là rủi ro tín dụng. Các chứng chỉ tiền gửi đủ điều kiện được bảo hiểm tiền gửi trong phạm vi hạn mức theo luật định; hạn mức này đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nâng từ 125 triệu đồng lên 350 triệu đồng cho mỗi người gửi tiền tại mỗi tổ chức tham gia bảo hiểm theo Thông tư 05/2026, có hiệu lực từ ngày 13/7/2026.

Thứ ba là lợi suất thực. Với lạm phát tháng 8/2026 ở mức 4,89% so với cùng kỳ năm trước, một chứng chỉ tiền gửi có lãi suất 8% sẽ mang lại lợi suất thực khoảng 3%, cao hơn đáng kể so với mức lợi suất có thể nhận được từ tài khoản tiết kiệm áp dụng trần lãi suất ngắn hạn.

Do đó, đối với nhà đầu tư cá nhân, chứng chỉ tiền gửi phù hợp nhất khi được sử dụng song song, thay vì thay thế khoản tiền tiết kiệm có tính thanh khoản cao. Việc xây dựng một danh mục chứng chỉ tiền gửi theo bậc kỳ hạn 6 tháng, 9 tháng và 12 tháng có thể tạo ra khả năng tiếp cận nguồn tiền định kỳ đồng thời cải thiện lợi suất tổng thể, trong khi quỹ dự phòng khẩn cấp nên được duy trì trong một tài khoản có thể dễ dàng tiếp cận.

Với người kỳ vọng mức sinh lời cao hơn nhưng không có thời gian theo dõi thị trường hằng ngày, quỹ mở là một lựa chọn đáng cân nhắc, tuy nhiên những rủi ro nào về thanh khoản và chi phí thường bị nhà đầu tư mới bỏ qua, thưa bà?

Có hai rủi ro thường bị bỏ qua, đó phí và thanh khoản.

Thứ nhất là phí: Các khoản phí của quỹ làm giảm lợi nhuận ròng của nhà đầu tư ngay cả khi nhà đầu tư không trực tiếp trả các khoản phí này bằng tiền mặt. Các khoản phí quản lý và chi phí liên quan đến giao dịch được phản ánh trong giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ, do đó nhà đầu tư nên xem xét toàn bộ cấu trúc chi phí thay vì chỉ tập trung vào mức phí quản lý được công bố. Nghiên cứu của Gil-Bazo và Ruiz-Verdú cũng nhận thấy rằng, những quỹ có hiệu quả hoạt động trước phí thấp hơn có xu hướng thu mức phí cao hơn, qua đó thách thức giả định rằng phí cao nhất thiết phản ánh hiệu quả hoạt động vượt trội.

Thứ hai là thanh khoản. Hiện nay, thanh khoản mang tính điều kiện thay vì khả năng tiếp cận ngay lập tức. Các quỹ mở mua lại chứng chỉ quỹ theo NAV vào những ngày giao dịch được quy định, trong khi việc thanh toán có thể mất vài ngày làm việc; việc mua lại cũng có thể bị hạn chế hoặc hoạt động giao dịch bị tạm ngừng theo các điều kiện được quy định trong bản cáo bạch của từng quỹ và các quy định về chứng khoán của Việt Nam.

Biểu đồ các kênh đầu tư hiện nay. Ảnh chụp màn hình ngày 18/9.

Rủi ro này có ý nghĩa trong bối cảnh các quỹ đầu tư ghi nhận dòng vốn ròng chảy ra gần 20,2 nghìn tỉ đồng trong nửa đầu năm 2026, trong đó các quỹ trái phiếu ghi nhận dòng vốn rút ra 7,3 nghìn tỉ đồng, trong khi tổng NAV của các quỹ giảm 7% so với cuối năm 2025. Hơn nữa, 70 trong số 86 quỹ cổ phiếu ghi nhận hiệu quả hoạt động âm trong tháng 5/2026, ngay cả khi VN-Index tăng 4,4% trong 5 tháng đầu năm, cho thấy mức độ phân hóa đáng kể giữa các quỹ.

Do đó, nhà đầu tư nên đánh giá tổng mức phí, điều khoản mua lại, thanh khoản của danh mục và hiệu quả hoạt động của từng quỹ, thay vì mặc định rằng cấu trúc quỹ mở bảo đảm khả năng tiếp cận tiền mặt ngay lập tức hoặc mang lại lợi suất vượt trội.

Từ đặc điểm của ba kênh đầu tư trên, bà gợi ý cách phân bổ giữa vàng, chứng chỉ tiền gửi và quỹ mở như thế nào cho người làm công ăn lương có khoản dư đều đặn hằng tháng?

Đây là một khung tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân. Đối với một người làm công ăn lương có khoản tiền dư đều đặn hằng tháng và thời hạn đầu tư từ 3 năm trở lên, trình tự thực hiện cũng quan trọng không kém tỷ trọng phân bổ.

Trước tiên, hãy thiết lập một quỹ dự phòng khẩn cấp tương đương 3 - 6 tháng chi phí sinh hoạt trong một tài khoản tiết kiệm thông thường. Sau đó, một khung phân bổ hợp lý là dành 50 - 60% khoản tiền dư hằng tháng cho các công cụ có lợi suất cố định, chẳng hạn chứng chỉ tiền gửi được phân bổ theo bậc kỳ hạn; 30 - 40% cho các quỹ mở cổ phiếu thông qua hình thức đóng góp đều đặn hằng tháng; và 10 - 15% cho vàng, được tích lũy dần thay vì mua vào trong những đợt tăng giá mạnh.

Cơ sở của cách tiếp cận này là đa dạng hóa giữa sự ổn định, tăng trưởng và khả năng phòng vệ. Chứng chỉ tiền gửi mang lại lợi suất tương đối dễ dự đoán, trong khi cổ phiếu là nguồn tăng trưởng dài hạn chủ yếu và việc đóng góp đều đặn giúp giảm sự phụ thuộc vào việc xác định đúng thời điểm thị trường. Vàng mang lại khả năng đa dạng hóa danh mục và bảo vệ trong những giai đoạn căng thẳng tài chính hoặc lạm phát. Việc tái cân bằng hằng năm có thể giúp duy trì mức độ rủi ro mục tiêu, đồng thời chuyển dần sang các tài sản có lợi suất cố định khi thời hạn đầu tư rút ngắn.

Khi thị trường biến động, tâm lý mua đuổi lúc giá tăng, bán vội lúc giá giảm dễ khiến nhà đầu tư rời xa kế hoạch ban đầu. Theo bà, nguyên tắc nào cần được giữ để bảo toàn kỷ luật vốn và tránh chạy theo đám đông?

Một nguyên tắc không thể thỏa hiệp là cam kết trước với một cơ cấu phân bổ tài sản và những điều kiện rõ ràng để thay đổi cơ cấu đó trước khi quan sát biến động giá trên thị trường, sau đó chỉ điều chỉnh theo đúng kế hoạch đã đề ra.

Cần có kỷ luật đầu tư để sinh lời hiệu quả.

Nghiên cứu của Barber và Odean phát hiện rằng, những hộ gia đình giao dịch tích cực nhất trong mẫu khách hàng môi giới của họ đạt lợi suất 11,4% mỗi năm, so với 17,9% của thị trường, qua đó cho thấy chi phí tiềm ẩn của việc giao dịch quá mức. Tương tự, nghiên cứu của Bikhchandani và Sharma xem xét cách hành vi bầy đàn có thể hình thành từ những phản ứng hợp lý của từng cá nhân trước thông tin không hoàn hảo, các mối quan ngại về danh tiếng và các cơ chế khuyến khích trong chế độ thù lao; đồng thời thảo luận mối lo ngại rằng hành vi này có thể gây bất ổn cho thị trường.

Do đó, nhà đầu tư nên tự động hóa các khoản đóng góp định kỳ, rà soát danh mục theo chu kỳ, tái cân bằng khi tỷ trọng tài sản chênh lệch đáng kể so với mục tiêu và tuyệt đối không sử dụng tiền vay hoặc khoản tiết kiệm khẩn cấp để đầu tư.

Kỷ luật hiệu quả nhất khi được thực hiện theo quy trình thay vì dựa trên cảm xúc, như chiến lược nên quyết định cách phản ứng trước biến động của thị trường, chứ không phải chính sự biến động của thị trường quyết định phản ứng của nhà đầu tư.

Xin trân trọng cảm ơn bà!