Chọn ngành - nghề: Đảm bảo sự thích ứng dài hạn

Tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại Ngày hội Tư vấn tuyển sinh 2026. Ảnh: CTU.

Ngành truyền thống vẫn giữ vai trò nền tảng

Chia sẻ về xu hướng ngành nghề “hot” trong giai đoạn từ 2026 đến 2030, PGS.TS Phùng Thế Đông, Trường Đại học Tài chính - Ngân hàng Hà Nội (FBU) nhìn nhận đây là vấn đề mùa tuyển sinh nào cũng nóng, không chỉ với những học sinh đang chuẩn bị lựa chọn ngành học mà xã hội đều quan tâm.

“Hiện nay, có thể kể đến một số lĩnh vực được nhắc đến nhiều như logistics, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh doanh quốc tế, năng lượng xanh… Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng các ngành truyền thống vẫn có sức sống rất tốt, đặc biệt khi được tích hợp với công nghệ và các yếu tố liên ngành” - TS Đông nói và cho rằng kinh nghiệm từ các quốc gia cho thấy xu hướng tích hợp giữa ngành truyền thống và công nghệ đang phát triển mạnh. Điều này giúp các ngành học không bị lỗi thời mà ngược lại, còn mở ra nhiều cơ hội mới.

Bên cạnh đó, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao tại Việt Nam hiện nay là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh thu hút đầu tư nước ngoài ngày càng tăng. Do đó, việc trang bị kiến thức và kỹ năng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường sẽ giúp sinh viên đáp ứng tốt hơn yêu cầu của doanh nghiệp sau khi tốt nghiệp.

Chia sẻ quan điểm này, PGS.TS Vũ Sỹ Cường, Học viện Tài chính cho rằng trong bối cảnh hiện nay, việc học tập, nâng cao trình độ kiến thức là vô cùng quan trọng. Thực tế cho thấy tình hình thế giới đang có nhiều biến động phức tạp, các xung đột giữa các quốc gia lớn có thể tạo ra những tác động sâu rộng trên phạm vi toàn cầu. Vì vậy, mỗi người đều cần trang bị kiến thức, rèn luyện khả năng phân tích và không ngừng học hỏi để hiểu rõ bản chất vấn đề cũng như đánh giá được các tác động của chúng. Đặc biệt, đối với sinh viên các ngành kinh tế, tài chính và những học sinh có nguyện vọng thi vào khối ngành này, nếu kiên trì học tập và tích lũy kiến thức một cách liên tục, mỗi người sẽ có cơ hội tiếp cận tốt hơn, không chỉ phục vụ cho việc học đại học mà còn hỗ trợ cho quá trình ra quyết định trong tương lai.

Lấy ví dụ cụ thể, TS Cường cho biết hiện có những ngành đang chịu tác động rất lớn như năng lượng và lĩnh vực vận tải. Dự báo trong thời gian tới, cả hai ngành này sẽ tiếp tục phải đối mặt với áp lực đáng kể, bởi các xung đột trên thế giới hiện vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt. Tuy nhiên, bên cạnh thách thức, vẫn tồn tại những cơ hội, đặc biệt đối với sinh viên, các bạn khởi nghiệp và người lao động, quan trọng là khả năng thích ứng và nắm bắt xu hướng.

Theo ThS Cù Xuân Tiến, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), đối với các ngành thu hút đông thí sinh đăng ký thời gian gần đây liên quan đến trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ thông tin… thí sinh cũng cần tìm hiểu kỹ, đăng ký nếu bản thân thực sự yêu thích và phù hợp thay vì chọn theo tâm lý ngành “hot”. Thực tế đã có không ít sinh viên bỏ học hoặc thi lại để chuyển ngành do lựa chọn ban đầu chưa phù hợp.

Đào tạo phải theo kịp thực tiễn

Quá trình số hóa và các công nghệ mới đang tạo ra những thay đổi nhanh chóng không trong cơ cấu ngành nghề, cách thức làm việc mà còn thay đổi yêu cầu về kỹ năng và năng lực của người lao động. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới không chỉ trong học tập mà còn trong cách tổ chức đào tạo. Các trường đại học cần điều chỉnh chương trình, cập nhật môn học và đổi mới phương pháp giảng dạy.

GS Marc Kramer (Trường Đại học VinUni) đề xuất giáo dục đại học Việt Nam cần thay đổi nhanh hơn để bắt kịp thực tiễn. Đội ngũ giảng viên cũng cần “bước ra khỏi vùng an toàn”, tăng cường kết nối với doanh nghiệp, với thị trường lao động, để hiểu rõ những kỹ năng và năng lực mà xã hội đang cần.

“Bên cạnh đó, Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển các mô hình khởi nghiệp sáng tạo. Với nguồn lực trí tuệ và chuyên môn hiện có, các trường đại học hoàn toàn có thể trở thành nơi ươm mầm cho những doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, những người có khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội” - GS Marc Kramer nói. Ông cho rằng cần định hướng đào tạo sinh viên ngay từ sớm theo hướng chủ động, linh hoạt, không chỉ học để vượt qua các kỳ thi mà còn để thích ứng với những thay đổi của thực tế. Đồng thời, cũng cần thường xuyên đặt ra câu hỏi: những gì chúng ta đang dạy và học hôm nay còn phù hợp với thực tiễn hay không? Bởi những kiến thức thuần túy nếu không gắn với thực tiễn sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu.

TS Cường cảnh báo, cần nhìn nhận rằng việc lựa chọn ngành học ở bậc đại học không đơn thuần là chọn một nghề cụ thể. Đại học cung cấp nền tảng kiến thức và tư duy để mỗi người có thể thích ứng, phát triển và đưa ra quyết định trong tương lai. Không phải cứ học xong là ngay lập tức làm đúng một nghề duy nhất mà học tập là một quá trình liên tục để đáp ứng những thay đổi mỗi ngày trong đời sống.

Lâm An