Giáo dục dinh dưỡng là 'chìa khóa' giúp học sinh phát triển toàn diện

Học sinh tại Trường tiểu học Thanh Liệt, Hà Nội thưởng thức bữa trưa theo thực đơn. Ảnh: INT

Thói quen ăn uống của học sinh còn nhiều bất cập

Ngày 30/3, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ chức hội thảo công bố tài liệu “Hướng dẫn tổ chức giáo dục dinh dưỡng tại các trường tiểu học Việt Nam theo phương pháp Nhật Bản”.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam – nhấn mạnh, giáo dục dinh dưỡng là “chìa khóa” giúp học sinh phát triển toàn diện, đặc biệt trong bối cảnh mô hình dạy học 2 buổi/ngày đang được mở rộng từ tiểu học lên THCS và định hướng tới THPT.

Khi học sinh sinh hoạt cả ngày tại trường, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn gắn với chiến lược phát triển thể chất, hình thành lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, Nhật Bản đã luật hóa dinh dưỡng học đường từ hơn 50 năm trước, đưa bữa ăn học đường trở thành một phần của văn hóa và nền tảng sức khỏe quốc gia.

GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phát biểu khai mạc.

Tuy nhiên, GS.TS Lê Anh Vinh cho hay, khảo sát do Viện Khoa học giáo dục Việt Nam phối hợp với các chuyên gia Nhật Bản và Tập đoàn Ajinomoto thực hiện cho thấy, thói quen ăn uống của học sinh tiểu học tại Việt Nam còn nhiều bất cập.

Tình trạng lãng phí thực phẩm tại các trường vẫn ở mức cao; học sinh có xu hướng ưa chuộng đồ ăn nhanh, món chiên xào, trong khi ít sử dụng các thực phẩm lành mạnh như: rau, cá. Đáng chú ý, dù thực đơn được xây dựng cân đối dinh dưỡng, nhưng nếu học sinh không ăn đủ khẩu phần, mục tiêu dinh dưỡng vẫn khó đạt được.

Từ thực tế đó, GS.TS Lê Anh Vinh cho rằng, cần xác định giáo dục dinh dưỡng là nhiệm vụ trọng tâm, tác động trực tiếp đến nhận thức của học sinh và giáo viên. Việc xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn theo phương pháp Nhật Bản, phù hợp với điều kiện Việt Nam là bước đi cần thiết nhằm chuẩn hóa nội dung và cách thức triển khai.

Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa phương thức tiếp cận, lồng ghép kiến thức dinh dưỡng vào bữa ăn hàng ngày, các hoạt động trải nghiệm, trò chơi và ngoại khóa, thay vì giảng dạy theo cách khô cứng.

Đồng thời, nghiên cứu mô hình mỗi trường có chuyên gia dinh dưỡng phụ trách, từ xây dựng thực đơn đến tổ chức giáo dục, nhằm nâng cao hiệu quả triển khai. “Cốt lõi là giúp học sinh hình thành nhận thức đúng và thói quen ăn uống lành mạnh, bền vững”, GS.TS Lê Anh Vinh khẳng định.

GS.TS Lê Anh Vinh: Cần xác định giáo dục dinh dưỡng là nhiệm vụ trọng tâm, tác động trực tiếp đến nhận thức của học sinh và giáo viên.

TS Nguyễn Nho Huy – Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GD&ĐT) – nhận xét, bộ tài liệu giáo dục dinh dưỡng tích hợp trong môn Giáo dục thể chất được xây dựng trên nguyên tắc khoa học, thực tiễn và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học.

Theo ông, nội dung tài liệu không mang tính lý thuyết đơn thuần mà được thiết kế gắn với các hoạt động vận động cụ thể, giúp học sinh “học mà chơi, chơi mà học”, qua đó tiếp thu kiến thức dinh dưỡng một cách tự nhiên và hiệu quả.

Điểm nổi bật của tài liệu là mục tiêu “kép”, vừa phát triển thể chất, rèn luyện sức bền, sự dẻo dai, vừa hình thành nhận thức đúng về dinh dưỡng. Học sinh được trang bị những hiểu biết cơ bản như vai trò của nước sau vận động, tầm quan trọng của chế độ ăn đủ chất đối với phát triển thể lực và trí tuệ.

Theo TS Nguyễn Nho Huy, việc triển khai thí điểm tại các trường thực nghiệm sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả, từ đó hoàn thiện và nhân rộng mô hình giáo dục dinh dưỡng trong trường học trên phạm vi toàn quốc.

TS Nguyễn Nho Huy – Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GD&ĐT) trao đổi tại hội thảo.

Cấp bách can thiệp thông qua giáo dục dinh dưỡng

Giới thiệu về tài liệu “Hướng dẫn tổ chức giáo dục dinh dưỡng tại các trường tiểu học Việt Nam theo phương pháp Nhật Bản”, ông Lý Quốc Biên – Trung tâm Nghiên cứu Phát triển chương trình và đánh giá giáo dục (Viện Khoa học giáo dục Việt Nam) - cho hay, tài liệu được cấu trúc thành 4 chương nhằm cung cấp hướng dẫn cụ thể cho giáo viên, cán bộ quản lý trong việc xây dựng kế hoạch và thiết kế bài dạy minh họa.

Tài liệu được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên; từ đó tạo ra thay đổi tích cực trong kiến thức và hành vi của học sinh. Mục tiêu cuối cùng là giúp học sinh hình thành thói quen ăn uống bền vững, xây dựng thế hệ tương lai khỏe mạnh và phát triển toàn diện.

Ông Lý Quốc Biên – Trung tâm Nghiên cứu Phát triển chương trình và đánh giá giáo dục (Viện Khoa học giáo dục Việt Nam) chia sẻ tại hội thảo.

Theo thống kê, giai đoạn 2010 – 2020, tỷ lệ trẻ từ 5-19 tuổi bị thừa cân ở Việt Nam tăng từ 8,5 lên khoảng 19%; trong khi tỷ lệ béo phì tăng từ 2,5% lên trên 8%. Xu hướng này đặt thế hệ trẻ trước nguy cơ sớm mắc các bệnh mạn tính không lây như: Tiểu đường, tim mạch và rối loạn chuyển hóa.

Mặt khác, tình trạng suy dinh dưỡng vẫn kéo dài dai dẳng ở nhiều vùng nông thôn miền núi và khu vực khó khăn. Cứ 2 -3 trẻ em vùng khó khăn thì có 1 trẻ bị suy dinh dưỡng, thấp còi; trong khi cũng với tỷ lệ đó ở đô thị lớn lại là trẻ thừa cân béo phì. Sự chênh lệch này phản ánh rõ bất bình đẳng về điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thực phẩm dinh dưỡng an toàn giữa các vùng miền.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo, thế giới đang đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng, vừa suy dinh dưỡng, vừa béo phì; đặc biệt tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình.

Việt Nam không nằm ngoài xu thế trẻ em thiếu dinh dưỡng có nguy cơ tử vong cao hoặc chậm phát triển, trong khi trẻ thừa cân béo phì lại dễ mắc bệnh mạn tính sớm. Những thách thức này đặt ra yêu cầu cấp bách cho hệ thống giáo dục phải can thiệp hiệu quả thông qua giáo dục dinh dưỡng, giúp thế hệ trẻ xây dựng lối sống ăn uống lành mạnh, khoa học để thoát khỏi vòng xoắn bệnh lý kép hiện nay.

Trong khuôn khổ của hội thảo đã diễn ra phiên thảo luận bàn tròn về một số vấn đề liên quan giáo dục dinh dưỡng trong các môn học và hoạt động giáo dục cấp tiểu học, định hướng triển khai tài liệu.

Minh Phong