Chủ động chăm sóc sức khỏe người dân từ sớm

Thông qua kết quả khám, những trường hợp có dấu hiệu bất thường, yếu tố nguy cơ hoặc vấn đề sức khỏe cần lưu ý sẽ được cán bộ y tế tư vấn. Ảnh: ĐT

Số hóa dữ liệu y tế học đường

Những ngày cuối tháng 8, tại nhiều trường học ở Hà Nội, công tác khám sức khỏe định kỳ cho học sinh được triển khai khẩn trương trước thềm năm học 2026 - 2027. Hơn 2,2 triệu trẻ em, học sinh tại 4.776 cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố được khám sức khỏe miễn phí trong đợt khám quy mô lớn, diễn ra từ ngày 18/8 đến 4/9. Toàn bộ kinh phí do ngân sách thành phố chi trả.

Khác với cách làm trước đây, việc khám sức khỏe học sinh lần này không chỉ là kiểm tra thể trạng cho năm học mới. Mục tiêu sâu hơn là hình thành dữ liệu sức khỏe tương đối đầy đủ của từng học sinh, giúp ngành y tế, nhà trường và gia đình theo dõi quá trình phát triển của trẻ một cách liên tục, từ đó phát hiện sớm bất thường và tư vấn can thiệp kịp thời.

Ghi nhận tại các điểm khám, học sinh được tổ chức theo quy trình một chiều, từ tiếp đón, đánh giá dinh dưỡng, đo dấu hiệu sinh tồn đến khám lâm sàng, kết luận và tư vấn. Với trẻ dưới 6 tuổi, bác sĩ tập trung đánh giá dinh dưỡng, thể chất, phát triển tinh thần - vận động, tình trạng tiêm chủng; đồng thời kiểm tra mắt, tai mũi họng, răng miệng, hô hấp, tim mạch, cơ xương khớp, thần kinh và sàng lọc nguy cơ tự kỷ.

Ở nhóm học sinh từ 6 đến dưới 18 tuổi, nội dung khám chú trọng khai thác tiền sử bệnh, tiền sử gia đình, tình trạng tiêm chủng, đánh giá thể lực và khám các chuyên khoa như nhi, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường hoặc cần làm thêm xét nghiệm, chẩn đoán cận lâm sàng được hướng dẫn chuyển tuyến theo quy định bảo hiểm y tế.

Điểm mới quan trọng là kết quả khám không dừng lại ở một lần kiểm tra. Thông tin sức khỏe của học sinh được cập nhật, liên thông với Hệ thống Hồ sơ sức khỏe điện tử của thành phố và các nền tảng dùng chung của Bộ Y tế; đồng thời được tích hợp vào học bạ điện tử. Điều này tạo cơ sở để theo dõi sức khỏe học sinh trong suốt quá trình phát triển, thay vì chỉ ghi nhận rời rạc theo từng đợt khám.

Việc tổ chức khám ngay tại trường cũng giúp giảm đáng kể rào cản tiếp cận dịch vụ. Trẻ không phải di chuyển xa; phụ huynh không phải tự đưa con đến bệnh viện trong giờ làm; nhà trường, trạm y tế và cơ sở khám chữa bệnh có thể phối hợp rà soát những em chưa tham gia đúng lịch để tổ chức khám bổ sung. Cách làm này góp phần hạn chế bỏ sót, nhất là với trẻ mầm non, học sinh ở các nhóm có hoàn cảnh khó khăn hoặc chưa được gia đình quan tâm đúng mức đến sức khỏe định kỳ.

Trạm y tế - điểm đầu tiên trong quản lý sức khỏe cộng đồng

Từ câu chuyện khám sức khỏe học sinh, có thể nhìn rộng hơn về những đổi mới trong chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Hà Nội. Trước đó, thành phố đã triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân tại toàn bộ xã, phường. Đối tượng ưu tiên trong giai đoạn đầu là người cao tuổi, người khuyết tật, người có công, hộ nghèo, cận nghèo, trẻ em dưới 6 tuổi và các nhóm đã được rà soát theo danh sách.

Tại Trạm Y tế phường Khương Đình, nhiều người dân đến khám theo lịch thông báo của tổ dân phố. Bà Nguyễn Thị Tuyết, 64 tuổi, cho biết điều khiến bà phấn khởi là được khám ngay gần nhà, không phải đi xa lên bệnh viện tuyến trên. Sau khám, bà được bác sĩ tư vấn cách chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà.

Ở xã Phú Nghĩa, việc khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho trẻ dưới 6 tuổi cũng cho thấy ý nghĩa thiết thực của chăm sóc sức khỏe từ sớm. Qua khám, bác sĩ phát hiện cháu Nguyễn Minh Quang bị viêm nang lông và cần điều trị. Gia đình không chỉ được kê đơn, mà còn được hướng dẫn cách giữ vệ sinh da, chăm sóc dinh dưỡng và thực hiện tiêm chủng đúng lịch. Với bé Nguyễn Ngọc Như Ý, 18 tháng tuổi, buổi khám giúp gia đình hiểu hơn về theo dõi tăng trưởng, dinh dưỡng và phát triển của trẻ theo từng giai đoạn.

Những ghi nhận này cho thấy y tế cơ sở đang dần thay đổi vai trò. Trạm y tế không chỉ là nơi người dân tìm đến khi ốm nhẹ, mà đang trở thành điểm đầu tiên trong quản lý sức khỏe cộng đồng: theo dõi trẻ em, quản lý người cao tuổi, phát hiện nguy cơ bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng, phục hồi chức năng và kết nối chuyển tuyến khi cần thiết.

Chủ động quản lý sức khỏe suốt vòng đời

Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương cho biết, chương trình khám sức khỏe toàn dân là nhiệm vụ quan trọng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động của Thành ủy Hà Nội, với tinh thần xuyên suốt là sức khỏe người dân là vốn quý nhất. Chương trình không chỉ giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe, mà còn góp phần phát hiện sớm bệnh lý tiềm ẩn, đánh giá yếu tố nguy cơ, từ đó tư vấn phương pháp điều trị, chế độ dinh dưỡng, thay đổi lối sống và phòng ngừa bệnh tật.

TS.BS Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, cho rằng việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ kết hợp xây dựng, cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ hình thành cơ sở dữ liệu sức khỏe toàn dân. Đây là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, cần sự phối hợp của các sở, ngành, chính quyền địa phương và các cơ sở khám chữa bệnh để bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ chất lượng, thuận tiện, công bằng.

Trên thực tế, nhiều bệnh lý không biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu. Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, bệnh lý hô hấp, bệnh thận mạn, rối loạn dinh dưỡng ở trẻ em hoặc vấn đề thị lực, răng miệng học đường đều có thể âm thầm tiến triển. Nếu chỉ đi khám khi có triệu chứng, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm can thiệp hiệu quả. Khám sức khỏe định kỳ vì vậy không phải hoạt động hình thức, mà là nền tảng để phát hiện sớm, theo dõi dài hạn và giảm gánh nặng điều trị về sau.

Với học sinh, ý nghĩa này càng rõ. Trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển nhanh về thể chất, tâm lý, vận động và học tập. Những vấn đề như suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì, cong vẹo cột sống, tật khúc xạ, sâu răng, rối loạn phát triển, bất thường tim mạch hoặc bệnh hô hấp nếu được phát hiện sớm sẽ giúp gia đình, nhà trường và y tế có hướng can thiệp phù hợp. Khi dữ liệu được gắn với hồ sơ sức khỏe điện tử và học bạ điện tử, sức khỏe học đường không còn là một hoạt động rời rạc đầu năm, mà trở thành một phần của quản lý học sinh toàn diện.

Đối với người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe ban đầu cũng đang được Hà Nội mở rộng theo hướng cộng đồng. Sau khi mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày dành cho người cao tuổi tại Điểm Y tế Thạch Bàn, phường Long Biên ra mắt ngày 6/6/2026, nhiều cơ sở tương tự đã tiếp tục đi vào hoạt động tại các địa bàn như Quốc Oai, Đống Đa, Tây Hồ. Mô hình “sáng đến, chiều về” giúp người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, tập vận động, phục hồi chức năng, tư vấn dinh dưỡng, giao lưu tinh thần nhưng vẫn duy trì sự gắn bó với gia đình.

Cách làm này cho thấy chăm sóc sức khỏe ban đầu ở Thủ đô không chỉ gói trong khám bệnh. Đó là mạng lưới dịch vụ gần dân, bao gồm phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc người cao tuổi, sức khỏe học đường, phục hồi chức năng, truyền thông giáo dục sức khỏe và số hóa dữ liệu. Khi các hoạt động này được tổ chức tại phường, xã, trường học, điểm y tế, người dân có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ trước khi bệnh trở nặng.

Những đổi mới của ngành y tế Thủ đô trong chăm sóc sức khỏe ban đầu phản ánh thực tế chính sách y tế đang đi vào đời sống bằng những việc cụ thể. Từ những điểm chạm ấy, mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân dân không còn là khẩu hiệu chung. Đó là quá trình đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với từng gia đình, từng trường học, từng khu dân cư; giúp người dân được phát hiện bệnh sớm hơn, được tư vấn kịp thời hơn và được quản lý sức khỏe liên tục hơn. Khi chăm sóc sức khỏe ban đầu được củng cố từ tuyến cơ sở, mỗi người dân Thủ đô có thêm điều kiện để sống khỏe, học tập, lao động và đóng góp cho sự phát triển chung của thành phố.