Chủ động chuẩn bị mặt bằng Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Đình làng Văn Lâm (phường Nam Hoa Lư) là một trong những công trình văn hóa tín ngưỡng nằm trong hướng tuyến dự kiến Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua tỉnh Ninh Bình.

Tập trung rà soát hiện trạng và nhu cầu chuẩn bị TĐC

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua địa phận Ninh Bình dự kiến dài khoảng 86km, đi qua 23 xã, phường. Trên tuyến dự kiến bố trí 3 nhà ga, gồm: ga Phủ Lý tại phường Liêm Tuyền, ga Nam Định tại phường Mỹ Lộc và ga Ninh Bình tại phường Yên Thắng. Ba trạm bảo dưỡng dự kiến được đặt tại xã Bình Sơn, xã Liên Minh và phường Yên Thắng.

Dự án bồi thường, hỗ trợ, TĐC, di dời công trình hạ tầng kỹ thuật được tách thành dự án độc lập. Theo Nghị quyết số 98/NQ-CP, ngày 6/4/2026 của Chính phủ, dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 5.768 tỷ đồng, thời gian hoàn thành vào quý IV/2028. Ngay từ tháng 9/2025, tỉnh Ninh Bình đã rà soát diện tích đất bị ảnh hưởng theo ranh giới do Ban Quản lý dự án Đường sắt, Bộ Xây dựng cung cấp. Các sở, ngành, địa phương hiện tiếp tục kiểm tra, chuẩn hóa số liệu để phục vụ việc lập phương án bồi thường, hỗ trợ và TĐC.

Theo phạm vi ranh giới hành lang an toàn đường sắt, dự án dự kiến ảnh hưởng đến khoảng 5.600 hộ, với diện tích khoảng 631,7ha. Trong đó đất ở, vườn, ao khoảng 54,2ha; đất nông nghiệp khoảng 422ha; đất rừng khoảng 32,9ha và các loại đất khác khoảng 122,6ha. Nếu tính theo phạm vi ranh giới bảo vệ công trình, dự án ảnh hưởng đến khoảng 3.989 hộ, với diện tích khoảng 406,8ha, gồm 34,3ha đất ở, vườn, ao; 261,1ha đất nông nghiệp; 23,9ha đất rừng và 87,5ha đất khác.

Tại các xã, phường có tuyến dự kiến đi qua, chính quyền địa phương đã chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn rà soát hiện trạng sử dụng đất, nhà ở, công trình, cây cối và tài sản trên đất. Công tác tuyên truyền cũng được thực hiện đồng thời để người dân nắm được chủ trương, quy mô và tiến độ dự kiến của dự án; các quy định pháp luật liên quan nhằm bảo vệ hiện trạng, ngăn chặn các hành vi cố ý thay đổi để trục lợi.

Phường Yên Thắng là địa bàn dự kiến bố trí ga Ninh Bình và một trạm bảo dưỡng. Chính quyền địa phương đang phối hợp rà soát các hộ thuộc phạm vi dự kiến thu hồi đất; kiểm tra hiện trạng đất ở, đất sản xuất và các công trình liên quan. Ông Lê Văn Bình, đại diện gia đình dự kiến bị ảnh hưởng cho biết: Gia đình đồng thuận, ủng hộ chủ trương của Nhà nước. Điều gia đình ông cũng như nhiều hộ dân quan tâm nhất là các chế độ bồi thường, hỗ trợ và bố trí TĐC phải được thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng để người dân yên tâm bàn giao mặt bằng, nhanh chóng ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.

Cũng theo kết quả rà soát hiện tại, toàn tỉnh dự kiến có 1.683 hộ phải bố trí TĐC. Tỉnh đang nghiên cứu bố trí 30 khu TĐC. Trong đó, 3 vị trí được đề xuất bố trí vào các khu dân cư, khu TĐC đang triển khai tại phường Hà Nam, xã Liêm Hà và xã Bình Mỹ; 27 vị trí còn lại dự kiến xây dựng mới. Trong số 27 vị trí xây dựng mới, một vị trí tại Đồng Văn đang được thi công, một vị trí tại Trung Sơn đã được phê duyệt dự án. Đối với 25 vị trí còn lại, các sở, ngành và địa phương đang thực hiện thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt dự án theo quy định.

Cùng với đất ở, đất sản xuất và các công trình dân dụng, dự án còn phải di chuyển, hoàn trả nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật. Qua rà soát, có 198 hạng mục công trình điện có điện áp dưới 110kV phải di chuyển, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 383,437 tỷ đồng. Theo phạm vi ranh giới bảo vệ công trình, tổng nhu cầu vốn để thực hiện bồi thường, hỗ trợ, TĐC và di dời hạ tầng kỹ thuật dự kiến khoảng 9.781,55 tỷ đồng. Ban Quản lý dự án Đường sắt, Bộ Xây dựng đã phân bổ 318,417 tỷ đồng cho các xã, phường của tỉnh thực hiện các dự án xây dựng hạ tầng khu TĐC. Hiện UBND tỉnh đang giao các cơ quan chuyên môn rà soát, đánh giá khả năng giải ngân nguồn vốn ngân sách Trung ương đã bố trí; kịp thời tham mưu, đề xuất phương án xử lý theo quy định.

Nhiều vị trí cần tiếp tục nghiên cứu kỹ

Một trong những vướng mắc lớn hiện nay là hướng tuyến dự kiến đi qua một số khu dân cư đông đúc, công trình tôn giáo, di tích lịch sử, công ty, nhà máy sản xuất và mỏ khai thác vật liệu.

Theo báo cáo của UBND tỉnh, các công trình tôn giáo, di tích dự kiến bị ảnh hưởng gồm nhà thờ giáo xứ Trình Xuyên, nơi hành lễ của 5 họ đạo; đình, chùa thôn Trình Xuyên Thượng; đền thờ Tả Xủng Hy - công trình đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia; chùa Yên Khoái Hạ và đình làng Văn Lâm. Các công trình này gắn với sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo và đời sống văn hóa của cộng đồng dân cư. Vì vậy, hướng tuyến và giải pháp thiết kế tại từng khu vực cần được nghiên cứu cụ thể, trên cơ sở trao đổi với chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, tổ chức tôn giáo và người dân liên quan. Mục tiêu là hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng và việc gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa.

Hướng tuyến dự kiến còn ảnh hưởng đến Công ty cổ phần TCE VINA DENIM, mỏ đá núi Mai và một số cơ sở sản xuất, kinh doanh. Việc GPMB tại những khu vực này liên quan đến nhà xưởng, máy móc, hoạt động sản xuất và việc làm của người lao động. Phạm vi ảnh hưởng, phương án bồi thường, hỗ trợ và việc di chuyển cơ sở sản xuất cần được tính toán cụ thể sau khi hướng tuyến được xác định.

Ngoài những nội dung cần thống nhất về hướng tuyến, vị trí nhà ga, depot, trạm bảo dưỡng và giải pháp thiết kế công trình, tỉnh Ninh Bình cũng đề nghị Bộ Xây đựng chỉ đạo đơn vị chủ đầu tư sớm bàn giao cọc, mốc GPMB tại thực địa. Có mốc giới chính thức sớm thì các địa phương mới có thể xác định cụ thể diện tích thu hồi, số hộ bị ảnh hưởng, khẩn trương kiểm đếm tài sản và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC theo quy định.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam khi hoàn thành sẽ mở rộng khả năng kết nối Ninh Bình với Hà Nội, các tỉnh Bắc Trung Bộ và những trung tâm kinh tế lớn trên cả nước. Ba nhà ga dự kiến bố trí trên địa bàn tỉnh sẽ tạo thêm điều kiện phát triển dịch vụ, thương mại, du lịch và đô thị; đồng thời thúc đẩy kết nối giữa các khu công nghiệp, khu du lịch với mạng lưới giao thông quốc gia. Trong thời gian chờ hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu khả thi, tỉnh tiếp tục rà soát đất đai, dân cư, công trình hạ tầng và quỹ đất TĐC dọc tuyến; cập nhật số liệu theo từng địa bàn. Việc chuẩn bị sớm từng phần việc sẽ giúp địa phương triển khai công tác GPMB ngay sau khi hướng tuyến, phạm vi thu hồi đất và hệ thống mốc giới được xác định.