Chủ động kiểm soát lạm phát, tiếp sức cho tăng trưởng

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long. (Ảnh: CTV)

Báo Nhân Dân phỏng vấn Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam về vấn đề này.

Giảm gánh nặng chi tiêu, góp phần bảo đảm an sinh xã hội

Phóng viên: Thưa ông, việc Chính phủ quyết định giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các mặt hàng xăng về 0% và chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xem xét giảm giá bán lẻ điện tại thời điểm hiện nay có ý nghĩa như thế nào?

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long: Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, từ 2.204,07 đồng xuống còn 2.159,9037 đồng/kWh. Trong kỳ điều chỉnh giá từ 0 giờ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ các mặt hàng xăng trong nước cũng giảm 1.800 đồng/lít đối với xăng E5 RON 92, giảm 1.580 đồng/lít giá xăng E10 RON 95 nhờ chính sách giảm thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại về mức 0%.

Hai chính sách được thực hiện trong thời điểm giá cả sinh hoạt còn nhiều sức ép, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bảo vệ sức mua và ổn định đời sống nhân dân. Theo Cục Thống kê, bình quân 9 tháng năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,52%, lạm phát cơ bản tăng 4,26%.

Đáng chú ý, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%; nhóm giao thông tăng 6,06%. Riêng giá điện sinh hoạt tăng 4,35%. Những con số này cho thấy sức ép giá cả không chỉ thể hiện ở chỉ số thống kê mà đang tác động trực tiếp đến những khoản chi tiêu hằng ngày của mỗi gia đình.

Đối với người dân, nhất là người lao động thu nhập thấp, công nhân, người nghỉ hưu, hộ nghèo và các gia đình đông người, điện và xăng là những khoản chi khó cắt giảm. Khi tiền lương, lương hưu hoặc thu nhập chưa theo kịp mức tăng giá sinh hoạt, mỗi khoản chi phí thiết yếu tăng thêm đều làm thu hẹp khả năng đáp ứng những nhu cầu khác như lương thực, học hành, chăm sóc sức khỏe.

Vì vậy, giảm giá điện vào thời điểm này không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn mang ý nghĩa xã hội thiết thực. Khoản tiền tiết kiệm của từng hộ có thể không lớn, nhưng chính sách góp phần giảm bớt sức ép chi tiêu, nhất là khi được thực hiện đồng thời với các biện pháp giảm chi phí xăng.

Cần nhấn mạnh rằng, chính sách an sinh xã hội không chỉ là hỗ trợ trực tiếp bằng ngân sách đối với những người có hoàn cảnh khó khăn. Kiểm soát giá cả các hàng hóa thiết yếu, hạn chế sự suy giảm sức mua của đồng tiền cũng là một phương thức bảo vệ đời sống nhân dân trên phạm vi rộng.

Phóng viên: Chính sách này sẽ tác động thế nào đến đời sống dân cư, thưa ông?

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long: Về bản chất, lạm phát tác động không đồng đều đến các nhóm dân cư. Người có thu nhập cao thường có khả năng điều chỉnh chi tiêu hoặc sử dụng các nguồn tích lũy để ứng phó. Ngược lại, những hộ thu nhập thấp phải dành phần lớn thu nhập cho nhu cầu thiết yếu nên dễ bị tổn thương hơn trước biến động giá cả.

Bởi vậy, kiềm chế lạm phát không đơn thuần là giữ ổn định một chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, mà còn là bảo vệ thu nhập thực tế và góp phần thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội.

Đáng chú ý, chính sách hiện hành còn quy định hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo tương đương 30kWh mỗi tháng theo giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc 1. Hộ chính sách xã hội đáp ứng điều kiện quy định cũng được hỗ trợ theo cơ chế này.

Việc kết hợp chính sách giá điện với hỗ trợ có mục tiêu thể hiện sự cần thiết của hai phương thức: Giảm gánh nặng chung cho người tiêu dùng và hỗ trợ sâu hơn đối với nhóm yếu thế.

Tuy nhiên, mức giảm 2% là mức giảm giá điện bình quân, không có nghĩa mọi hộ dân đều được giảm đúng tỷ lệ đó trên hóa đơn. Vì vậy, cần công khai biểu giá mới, bảo đảm người thuê trọ, công nhân tại khu công nghiệp, người thuê nhà ở và các hộ sử dụng điện qua đơn vị trung gian được hưởng giá đúng quy định. Một chính sách chỉ thực sự mang ý nghĩa an sinh khi lợi ích đến được với người dân, đặc biệt là những người đang chịu sức ép lớn nhất từ giá cả sinh hoạt.

Công nhân ngành điện thực hiện kiểm tra định kỳ hệ thống, bảo đảm lưới điện vận hành an toàn ổn định. (Ảnh: LÊ CHI)

Hạn chế sức ép lạm phát và thông điệp điều hành chính sách vĩ mô

Phóng viên: Điện và xăng dầu là chi phí đầu vào rất quan trọng của doanh nghiệp. Việc giảm giá điện bình quân và lùi thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các mặt hàng xăng tại thời điểm này có tác động thế nào đối với khu vực sản xuất, kinh doanh, thưa ông?

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long: Bên cạnh tác động đối với đời sống nhân dân, việc giảm giá điện và thuế xăng còn có ý nghĩa đối với sản xuất, kinh doanh.

Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, GDP tăng 9,01%, nhưng chỉ số giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12%; chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp tăng 4,37%. Điều đó cho thấy tăng trưởng đang được duy trì ở mức cao nhưng chịu sức ép đáng kể từ chi phí đầu vào.

Đối với các ngành sử dụng nhiều điện như thép, xi-măng, hóa chất, dệt may, chế biến thực phẩm, giảm giá điện có thể góp phần tiết kiệm chi phí, cải thiện khả năng cạnh tranh.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, việc giảm bớt chi phí năng lượng cũng tạo thêm điều kiện duy trì hoạt động, ổn định việc làm và thu nhập của người lao động.

Cùng thời điểm, việc đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% góp phần giảm chi phí sử dụng xăng. Điểm đáng chú ý là tác động cộng hưởng của hai chính sách. Điện tham gia hầu hết quá trình sản xuất, còn xăng phục vụ đi lại và nhiều hoạt động kinh doanh, lưu thông. Khi chi phí năng lượng được tiết giảm, doanh nghiệp có thêm điều kiện ổn định giá thành, qua đó hạn chế áp lực chuyển chi phí tăng thêm vào giá bán hàng hóa, dịch vụ.

Đây chính là hướng tác động vào yếu tố chi phí đẩy của lạm phát. Trong bối cảnh nền kinh tế vừa phải kiểm soát giá cả, vừa duy trì tăng trưởng, giảm bớt sức ép từ chi phí đầu vào có thể hỗ trợ hai mục tiêu thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hạn chế tổng cầu.

Phóng viên: Thưa ông, từ góc độ đời sống đã có thể cảm nhận được tác động chính sách khi giá bán lẻ xăng giảm khá mạnh trong kỳ điều hành ngày 1/11/2026. Nhìn rộng ra cả nền kinh tế, việc giảm giá điện và thuế xăng sẽ tác động thế nào khi EVN công bố các phương án cụ thể về giá điện bậc thang mới?.

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long: Tôi cho rằng không nên kỳ vọng giá hàng hóa sẽ giảm ngay tương ứng với mức giảm giá điện hoặc thuế xăng. Tác động thực tế phụ thuộc vào cơ cấu chi phí, giá nhiên liệu thế giới, khả năng truyền dẫn vào giá bán và diễn biến các yếu tố thị trường khác.

Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp vận tải hàng hóa sử dụng dầu diesel nên không trực tiếp hưởng lợi từ việc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng. Tuy nhiên, nếu được thực hiện đồng bộ, hai chính sách vẫn có thể góp phần hạn chế sức ép tăng giá trong những tháng cuối năm, nhất là thời điểm nhu cầu sản xuất, lưu thông và tiêu dùng phục vụ Tết Nguyên đán gia tăng.

Phóng viên: Theo ông, đâu là tín hiệu quan trọng trong điều hành kinh tế của Chính phủ trong đợt điều chỉnh giá, thuế đối với các mặt hàng thiết yếu này?

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long: Nhìn từ góc độ kinh tế vĩ mô, ý nghĩa đáng chú ý của hai quyết định là sự phối hợp giữa chính sách giá và chính sách thuế nhằm hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội.

Trước hết, đó là cách tiếp cận đặt đời sống nhân dân và khả năng chống chịu của doanh nghiệp trong tổng thể mục tiêu điều hành. Giá điện không chỉ là vấn đề tài chính của ngành điện, cũng như thuế xăng không đơn thuần là khoản thu ngân sách. Cả hai đều ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và ổn định mặt bằng giá cả.

Việc giảm giá điện trên cơ sở rà soát, tiết giảm chi phí của EVN cho thấy yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp cung ứng dịch vụ thiết yếu. Khi có điều kiện giảm chi phí hợp lý, lợi ích cần được chuyển đến người tiêu dùng. Tuy nhiên, chính sách giá cũng phải bảo đảm khả năng tái đầu tư, chất lượng cung cấp điện và an ninh năng lượng lâu dài.

Bên cạnh đó, chính sách đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa các công cụ điều hành. Giảm chi phí đầu vào cần gắn với kiểm soát lạm phát, ổn định lãi suất, tỷ giá, bảo đảm nguồn cung hàng hóa và tháo gỡ khó khăn cho sản xuất. Chỉ khi các chính sách hỗ trợ lẫn nhau, hiệu quả mới có thể lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế.

Để những quyết định này phát huy tác dụng thực chất, cần tăng cường công khai, minh bạch giá điện, giá xăng; giám sát việc thực hiện, ngăn ngừa đầu cơ, găm hàng và tăng giá bất hợp lý. Đồng thời, cần đặc biệt quan tâm các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, rà soát việc thực hiện hỗ trợ tiền điện, tránh bỏ sót đối tượng hoặc để người thuê nhà phải trả giá điện cao hơn quy định.

Về lâu dài, bảo đảm an sinh xã hội không thể chỉ dựa vào các biện pháp giảm giá có thời hạn. Cần kết hợp chính sách giá với nâng cao thu nhập, tạo việc làm bền vững, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và tăng cường năng lực chống chịu của các hộ gia đình trước biến động kinh tế.

Giảm giá điện 2% và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% chưa thể giải quyết mọi khó khăn, nhưng là những biện pháp hỗ trợ đúng vào thời điểm người dân và doanh nghiệp đang chịu nhiều sức ép về chi phí.

Điều quan trọng hơn là thông điệp điều hành: Tăng trưởng kinh tế phải gắn với ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và cải thiện đời sống nhân dân. Một nền kinh tế chỉ thực sự phát triển bền vững khi thành quả tăng trưởng được chuyển hóa thành việc làm, thu nhập và chất lượng cuộc sống ngày càng tốt hơn.

Thước đo thành công của chính sách không chỉ là giá điện giảm bao nhiêu, thuế xăng hạ xuống mức nào, mà là người dân giảm được bao nhiêu gánh nặng chi tiêu, doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu chi phí, lạm phát được kiểm soát ra sao và an sinh xã hội được bảo đảm đến đâu. Lấy đời sống nhân dân làm trung tâm, lấy ổn định kinh tế vĩ mô làm nền tảng và lấy tăng trưởng bền vững làm mục tiêu, đó chính là giá trị cần hướng tới trong điều hành kinh tế.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!