Chủ động ngăn chặn gian lận bằng AI trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT

Giải pháp nào để kỳ thi với quy mô lớn nhất, diễn ra tại tất cả các địa phương trên cả nước được đảm bảo an ninh, an toàn, nghiêm túc, khách quan và công bằng là những vấn đề dư luận đặc biệt quan tâm tại thời điểm hiện nay. Phóng viên Báo CAND đã có cuộc trao đổi với GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) về công tác chuẩn bị cho kỳ thi quan trọng này.

PV: Chỉ còn ít ngày nữa là Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ diễn ra. Xin ông cho biết những điểm nhấn trong công tác chuẩn bị kỳ thi năm nay nhằm bảo đảm mục tiêu an toàn, nghiêm túc, khách quan, công bằng trên phạm vi toàn quốc?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ diễn ra vào ngày 11 và 12/6 với hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi, tăng hơn 61.000 thí sinh so với năm trước. Đây cũng là năm có số lượng thí sinh dự thi đông nhất từ trước đến nay. Kỳ thi năm nay cũng được đẩy lên sớm hơn 2 tuần so với năm 2025 với mục tiêu nhằm giảm bớt áp lực thi cử cho học sinh theo nguyên tắc, sau khi các em hoàn thành chương trình học thì có thể hệ thống kiến thức và thi ngay.

Các địa phương đã huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc cùng tham gia chuẩn bị, tổ chức kỳ thi tại địa phương để kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc và đạt hiệu quả theo đúng theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến địa điểm in sao đề thi, các điểm thi, xây dựng phương án dự phòng các tình huống có thể xảy ra.

GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT.

Bộ GD&ĐT cũng đã phối hợp với các đơn vị liên quan hoàn thiện phần mềm chấm thi trắc nghiệm và phần mềm hỗ trợ ra đề thi; phối hợp với các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công an thực hiện rà soát, đánh giá an ninh, an toàn hệ thống các phần mềm này trước khi đưa vào sử dụng. Các đơn vị thi công đã kịp thời khắc phục các hạn chế bất cập được các đơn vị chỉ ra; bảo đảm an ninh, an toàn cho công tác tổ chức kỳ thi.

Công tác tập huấn nghiệp vụ tổ chức thi, tập huấn sử dụng các hệ thống phần mềm phục vụ thi cũng được Bộ GD&ĐT triển khai bài bản thông qua việc tổ chức Hội nghị tập huấn về thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho các Sở GD&ĐT, Công an của 34 tỉnh/thành phố, các cơ sở giáo dục đại học tham gia công tác kiểm tra thi.

Kỳ thi năm nay tiếp tục nhận được sự quan tâm sâu sát của Chính phủ, Thủ tướng và Phó Thủ tướng Chính phủ, thể hiện qua Chỉ thị số 20/CT-TTg của Thủ tướng về việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026, các công điện và các cuộc họp của Phó Thủ tướng phụ trách lĩnh vực với yêu cầu tổ chức kỳ thi an toàn, thông suốt, nghiêm túc, khách quan, hiệu quả. Đây thực sự là sự khích lệ rất lớn để toàn ngành Giáo dục nỗ lực chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi.

Bộ GD&ĐT cũng đã thành lập Hội đồng ra đề thi, phối hợp với Bộ Công an và các bên liên quan bảo đảm mọi điều kiện tốt nhất cho Hội đồng ra đề thi làm việc. Đồng thời, phối hợp với Ban Cơ yếu chính phủ để áp dụng phương thức vận chuyển đề thi qua Hệ thống của Ban Cơ yếu Chính phủ bảo đảm an toàn bảo mật theo đúng quy định; các địa phương tích cực thực hiện công tác in sao theo đúng kế hoạch và hướng dẫn.

Đặc biệt, từ đầu tháng 5/2026, Bộ GD&ĐT đã thành lập các đoàn của lãnh đạo Bộ và Ban Chỉ đạo Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 tới làm việc và kiểm tra công tác chuẩn bị thi tại một số địa phương; có văn bản gửi các cơ sở giáo dục đại học và các Sở GD&ĐT lựa chọn nhân sự, lập danh sách tham gia đoàn kiểm tra công tác chuẩn bị thi, coi thi và chấm thi gửi về Bộ GD&ĐT theo kế hoạch; thành lập các đoàn kiểm tra công tác coi thi, công tác chấm thi tại các địa phương. Mới đây nhất, vào ngày 28/5, Bộ GD&ĐT đã tổ chức tập huấn công tác kiểm tra theo hình thức trực tuyến với điểm cầu chính là Bộ GD&ĐT với 603 điểm cầu trên cả nước cho toàn bộ cán bộ, giáo viên tham gia công tác kiểm tra...

PV: Năm 2026 là năm đầu tiên Kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức sau khi sáp nhập tỉnh, thành. Điều này đặt ra những thuận lợi, khó khăn gì cho công tác tổ chức thi, thưa ông?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Kỳ thi năm nay cơ bản được giữ ổn định như năm 2025, chỉ điều chỉnh một số nội dung kỹ thuật trong quy chế nhằm phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bên cạnh những điều kiện thuận lợi, điểm khó khăn của kỳ thi năm nay là quy mô thí sinh tại một tỉnh, thành tăng mạnh so với năm 2025 và không còn cấp huyện. Đơn cử như tại TP Hồ Chí Minh dự kiến có gần 143.000 thí sinh dự thi, tăng hơn 50% so với năm 2025; Ninh Bình dự kiến khoảng 50.000 thí sinh, tăng khoảng 4 lần so với năm 2025. Địa bàn tỉnh, thành rộng hơn nên việc đi lại, vận chuyển đề thi, bài thi gặp nhiều khó khăn. Điều này đòi hỏi các sở giáo dục và đào tạo cần chủ động xây dựng phương án, cách thức tổ chức và quản lý để bảo đảm vận hành tốt với quy mô tổ chức thi mở rộng so với các năm trước đây.

Kỳ thi được tổ chức vào tháng 6 cũng tiềm ẩn nguy cơ cao thời tiết bất thường như nắng nóng, dông lốc và mưa, bão, lũ, đặc biệt là khu vực miền núi phía Bắc. Bên cạnh đó là tình hình sử dụng các thiết bị công nghệ cao để gian lận thi cử, đặc biệt là gian lận bằng trí tuệ nhân tạo (AI) trong những năm gần đây diễn biến rất phức tạp cũng đặt ra những thách thức cho công tác tổ chức thi, đảm bảo an toàn, nghiêm túc, khách quan cho kỳ thi.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có số lượng thí sinh đăng ký dự thi đông nhất từ trước đến nay.

PV: Trong bối cảnh các hình thức gian lận thi cử bằng thiết bị công nghệ cao, đặc biệt là AI ngày càng tinh vi và khó phát hiện, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với lực lượng Công an triển khai những giải pháp gì để chủ động phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Năm nay, Bộ GD&ĐT và Bộ Công an đã ký kết văn bản, quy chế phối hợp nhằm đảm bảo an ninh, an toàn cho kỳ thi ngay từ sớm. Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị về đảm bảo an ninh, an toàn cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, Bộ Công an đã chỉ đạo Công an các đơn vị địa phương huy động tối đa cán bộ, chiến sĩ để hỗ trợ ngành Giáo dục ở tất cả các khâu của kỳ thi, xây dựng phương án bảo đảm trật tự an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, cứu hộ cứu nạn tại các điểm thi, đặc biệt ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai, bão lũ.

Đặc biệt, trong bối cảnh việc sử dụng thiết bị công nghệ cao để gian lận thi cử ngày càng tinh vi, Bộ Công an đã chỉ đạo Công an các địa phương tăng cường tuyên truyền, quán triệt để 100% thí sinh, phụ huynh và cán bộ tham gia kỳ thi nắm vững các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước; nhận thức rõ việc làm lộ, lọt đề thi hoặc thông tin liên quan đến đề thi không chỉ vi phạm quy chế mà còn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự.

Bộ Công an cũng khuyến nghị các địa phương sử dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật để phát hiện việc sử dụng thiết bị công nghệ cao phục vụ gian lận thi cử; đồng thời tổ chức tập huấn cho lực lượng sử dụng các thiết bị này nhằm phát huy hiệu quả trong thực tế.

Đây cũng là năm đầu tiên các thiết bị kỹ thuật được sử dụng để phát hiện sớm các hành vi gian lận bằng công nghệ cao, đặc biệt là AI trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, qua đó góp phần bảo đảm môi trường thi cử công bằng, minh bạch cho tất cả thí sinh.

Trong thời gian tới, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục phối hợp với lực lượng Công an trong việc soát toàn bộ các điểm thi, khu vực in sao đề thi, chấm thi; kịp thời khắc phục những tồn tại, hạn chế nếu có. Đồng thời, tiếp tục tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của thí sinh, phụ huynh và cán bộ làm nhiệm vụ thi trong phòng ngừa gian lận, đặc biệt là gian lận bằng công nghệ cao và bảo vệ bí mật nhà nước đối với đề thi.

Đoàn thanh niên CAND và lực lượng Thanh niên tình nguyện tham gia hỗ trợ thí sinh thi tốt nghiệp THPT.

PV: Đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 được xây dựng theo định hướng tiếp tục ổn định hay có điều chỉnh để phù hợp hơn với xu hướng đánh giá năng lực và phân hóa thí sinh, thưa ông?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Từ năm 2025, học sinh thi tốt nghiệp THPT theo chương trình Giáo dục phổ thông mới ban hành năm 2018. Để thuận lợi cho thí sinh, Bộ GD&ĐT đã công bố đề thi minh họa từ tháng 10/2023 cho kỳ thi năm 2025 và tiếp tục giữ nguyên cho năm 2026. Việc giữ ổn định cấu trúc đề thi như vậy sẽ giúp học sinh ổn định trong quá trình học tập, nhà trường cũng thuận lợi trong ôn tập, hệ thống kiến thức cho các em.

Đề thi tốt nghiệp THPT 2026 tiếp tục tinh thần tập trung chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực và tư duy của học sinh. Tỷ lệ câu hỏi trong đề thi được xác định theo cấu trúc 40 - 30 - 30, trong đó 40% là mức độ nhận biết, 30% là thông hiểu và 30% là vận dụng, vận dụng cao. Với cấu trúc này, đề thi bắt buộc phải có sự phân hóa hợp lý. Ngay trong Chỉ thị số 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026 cũng đã yêu cầu đề thi phải bảo đảm tính phân hóa hợp lý để phục vụ các mục tiêu của kỳ thi.

Hiện nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT có 3 mục tiêu lớn. Thứ nhất là xét tốt nghiệp. Với tỷ lệ 40 - 30 - 30 như trên, học sinh ở mức độ trung bình hoàn toàn có thể vượt qua kỳ thi. Đặc biệt, với thêm 30% câu hỏi ở mức độ thông hiểu, gần như các em đều có thể đạt được yêu cầu để xét tốt nghiệp. Vì vậy, tỷ lệ tốt nghiệp hằng năm ở mức cao không phải vì đề thi dễ, mà nguyên tắc là học sinh sau khi hoàn thành 12 năm học thì có thể tốt nghiệp được thông qua kỳ kiểm tra này.

Đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ bảo đảm sự phân hóa hợp lý nhằm đáp ứng đồng thời 3 mục tiêu: Xét tốt nghiệp, đánh giá chất lượng dạy học và phục vụ tuyển sinh đại học, cao đẳng.

Mục tiêu thứ hai là đánh giá chất lượng dạy và học trên diện rộng, đối sánh kết quả giữa trường với trường, lớp với lớp, địa phương này với địa phương khác và đánh giá trên phạm vi toàn quốc. Do đó, đề thi phải có tính phân hóa.

Mục tiêu thứ ba là phục vụ tuyển sinh đại học, cao đẳng. Với khoảng 30% câu hỏi ở mức độ vận dụng và vận dụng cao, đề thi sẽ tạo được sự phân hóa cần thiết để các cơ sở đào tạo tuyển sinh. Đối với các trường có điểm đầu vào cao như lĩnh vực như khoa học sức khỏe hay các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đang nhận được chính sách học bổng thì phải có sự cạnh tranh.

Như vậy, đề thi bắt buộc phải phân hóa, nhưng là phân hóa ở mức độ hợp lý, không gây khó đối với thí sinh chỉ đặt mục tiêu xét tốt nghiệp. Chúng tôi cho rằng với những học sinh xét tốt nghiệp, mức điểm 4 - 6 là bình thường, không quá khó. Tuy nhiên, để đạt điểm 9 - 10 thì các em phải có năng lực tư duy và trình độ tốt hơn để có thể cạnh tranh vào các trường top cao. Do đó, đề thi phải bảo đảm sự phân hóa hợp lý để đáp ứng đầy đủ 3 mục tiêu của kỳ thi.

Đoàn công tác của Bộ GD&ĐT kiểm tra công tác chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT tại các địa phương.

PV: Ông có lời khuyên nào đối với thí sinh thi tốt nghiệp THPT năm nay?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Trong những ngày chuẩn bị diễn ra kỳ thi, bên cạnh việc ôn tập, các em cũng cần giữ gìn sức khỏe, không nên thức quá khuya, giữ tinh thần thoải mái để tránh áp lực, căng thẳng. Cùng với đó, các em cần chú ý nắm vững các quy định của quy chế thi, nhất là các vật dụng không được phép mang vào phòng thi để tránh những tình huống đáng tiếc có thể xảy ra. Các em cần cố gắng tập trung ôn tập vào các phần kiến thức mà mình còn chưa tự tin lắm, không mang vật dụng bị cấm vào phòng thi. Việc vi phạm quy chế sẽ ảnh hưởng đến tương lai của các em, do đó, các em cần hết sức lưu ý việc này.

Đối với phụ huynh học sinh, cần hỗ trợ tối đa về sức khỏe, tinh thần cho các con nhưng không nên tạo áp lực. Ngoài ra, các địa phương cần tiếp tục hỗ trợ thí sinh bằng cách làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục để học sinh nhận thức rằng, Bộ GD&ĐT, các địa phương, các thầy cô giáo, sở, ban, ngành liên quan đều cố gắng, quyết tâm để tổ chức một kỳ thi an toàn, nghiêm túc, công bằng. Việc của các em là có kế hoạch ôn tập phù hợp, tập trung làm bài thi để đạt kết quả cao nhất.

* Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!