Chủ động phòng bệnh bằng vaccine

Đơn cử như dịch Tay chân miệng vượt 26.000 ca với nhiều trường hợp nặng do chủng EV71 độc lực cao; thủy đậu bùng phát tại trường học với nguy cơ lây lan nhanh; não mô cầu vẫn xuất hiện rải rác với tỷ lệ tử vong đáng lo ngại; sốt xuất huyết có dấu hiệu “đến sớm” ngay từ đầu năm. Điểm chung của các bệnh này là đều có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vaccine, nhưng vẫn đang để lại những khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng.

Các chuyên gia y tế nhận định, vaccine không chỉ là biện pháp phòng bệnh hiệu quả mà còn là giải pháp tiết kiệm nhất về chi phí y tế và xã hội. Với bệnh não mô cầu – một trong những bệnh có thể gây tử vong chỉ trong vài giờ – tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch được coi là biện pháp phòng bệnh tối ưu, giúp cơ thể hình thành miễn dịch chủ động trước khi virus hoặc vi khuẩn tấn công. Tương tự, với thủy đậu, tiêm đủ hai liều vaccine có thể đạt hiệu quả bảo vệ tới 90%, giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng và tử vong. Với tay chân miệng, vaccine mới đã cho thấy hiệu quả bảo vệ lên tới 90 – 97% đối với các chủng virus nguy hiểm, mở ra cơ hội kiểm soát bệnh vốn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Không dừng lại ở hiệu quả cá nhân, vaccine còn tạo ra “miễn dịch cộng đồng” – yếu tố quyết định trong kiểm soát dịch. Khi tỷ lệ tiêm chủng đủ cao, mầm bệnh sẽ khó có cơ hội lan rộng, qua đó bảo vệ cả những người chưa thể tiêm như trẻ sơ sinh hoặc người có bệnh lý đặc biệt. Đây chính là nguyên lý đã giúp nhân loại thanh toán bệnh đậu mùa và kiểm soát nhiều dịch bệnh nguy hiểm khác.

Tuy nhiên, nghịch lý đang tồn tại là trong khi khoa học đã chứng minh rõ ràng hiệu quả và tính an toàn của vaccine, một bộ phận người dân vẫn e ngại, thậm chí quay lưng với tiêm chủng. Phong trào “anti vaccine”, cùng với những lo lắng về phản ứng sau tiêm, đang tạo ra những khoảng trống miễn dịch nguy hiểm – nơi dịch bệnh có thể bùng phát.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng & Miễn dịch lâm sàng (Bệnh viện Bạch Mai), vaccine về bản chất là công cụ “huấn luyện” hệ miễn dịch nhận diện và chống lại tác nhân gây bệnh. Các phản ứng sau tiêm, nếu có, phần lớn là phản ứng miễn dịch bình thường của cơ thể như sưng, đỏ tại chỗ tiêm hoặc sốt nhẹ. Những phản ứng dị ứng nặng như sốc phản vệ là rất hiếm và hoàn toàn có thể được xử trí kịp thời nếu tiêm chủng tại cơ sở y tế đủ điều kiện .

Các chuyên gia nhấn mạnh, tiêm chủng an toàn là quá trình được kiểm soát chặt chẽ. Người dân cần chủ động khai báo đầy đủ tiền sử dị ứng, tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế và theo dõi sau tiêm. Khi thực hiện đúng quy trình, lợi ích của vaccine vượt xa mọi nguy cơ tiềm ẩn.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang thay đổi cả về quy mô và tính chất, việc chần chừ với vaccine không còn là lựa chọn cá nhân đơn thuần, mà có thể trở thành rủi ro cho cả cộng đồng.