Chủ động phòng ngừa từ ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc

Tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch

Thời gian gần đây, hàng loạt vụ việc liên quan đến thực phẩm không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng tiếp tục gây bức xúc trong dư luận. Đặc biệt, trong dịp Tết Nguyên đán - thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao, vấn đề an toàn thực phẩm càng trở nên cấp thiết.

Trả lời câu hỏi của phóng viên tại buổi Họp báo thường kỳ tháng 1/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ về vai trò của khoa học và công nghệ trong hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm, cũng như các giải pháp, công cụ giúp người dân hạn chế rủi ro khi lựa chọn và sử dụng thực phẩm dịp Tết, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, TS. Trần Hậu Ngọc cho biết: Bộ đã ban hành Công văn số 7896/BKHCN-VP ngày 23/12/2025 về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả để chỉ đạo triển khai thực hiện.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, TS. Trần Hậu Ngọc trả lời tại buổi họp báo thường kỳ tháng 1/2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Ảnh: H. Dương

Theo TS. Trần Hậu Ngọc, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tích cực tổ chức triển khai các nhiệm vụ theo quy định, đồng thời phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026.

Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai. Hoạt động kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà còn góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các cơ sở sản xuất, kinh doanh; đồng thời, tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch đối với thị trường thực phẩm.

Bổ sung các công cụ quản lý tiên tiến

Đánh giá về công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, TS. Trần Hậu Ngọc cho biết, trước diễn biến phức tạp của hàng giả, hàng kém chất lượng, nhất là trên môi trường thương mại điện tử, cùng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15 ngày 14/6/2025); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025); hai luật này cùng có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Theo đó, các Luật này đã sửa đổi, bổ sung các công cụ quản lý tiên tiến như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo 3 mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Việc sử dụng công nghệ mã số, mã vạch, QR Code, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm để định danh các sản phẩm sẽ góp phần minh bạch, kiểm soát nguồn gốc, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc hàng hóa bán online và chất lượng sản phẩm nói chung, sản phẩm thực phẩm nói riêng.

Đồng thời, khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành sẽ giúp giám sát và phát hiện nhanh hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn, mỹ phẩm giả. Hệ thống này dựa trên các thông tin về: tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; kết quả đánh giá sự phù hợp, kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức và doanh nghiệp; dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số của sản phẩm.

Đến thời điểm hiện tại, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 1.173 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch. Do đó, người dân có thể dựa vào việc lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời, sử dụng công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số, mã vạch, QR code để kiểm tra thông tin sản phẩm, qua đó hạn chế rủi ro khi mua sắm và sử dụng thực phẩm dịp Tết.

Nhấn mạnh vai trò của đo lường trong hoạt động mua bán thực phẩm, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, TS. Trần Hậu Ngọc khẳng định, đo lường là khâu “cân - đong - đo” bảo đảm chính xác số lượng, định lượng hàng hóa. Qua đó, góp phần tạo sự công khai, minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán. TS. Trần Hậu Ngọc khuyến cáo, đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên lựa chọn các sản phẩm ghi rõ, công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định.

Trần Tâm