Chủ động sớm phương án, xây dựng thế chủ động trước mùa mưa lũ

Việc chuẩn bị nơi tránh trú, bố trí lực lượng và phương tiện tại chỗ, xây dựng phương án sơ tán từ sớm đang trở thành yêu cầu cấp thiết để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân. Những giải pháp đang được triển khai tại xã Phú Hòa 1, nơi có đập Đồng Cam và nhiều khu dân cư chịu ảnh hưởng của lũ sông Ba, cho thấy vai trò quan trọng của năng lực ứng phó ngay từ cơ sở.

Thêm điểm tựa an toàn cho vùng trũng thấp

Những khu dân cư thấp trũng ven sông Ba tại xã Phú Hòa 1 có nguy cơ bị ngập, chia cắt khi mưa lớn kéo dài, đặt ra yêu cầu chuẩn bị phương án sơ tán và cứu hộ từ sớm.

Sông Ba mang lại nguồn nước và phù sa cho vùng đồng bằng ven sông, nhưng cũng khiến nhiều khu dân cư đối mặt với nguy cơ ngập lụt mỗi khi mưa lớn kéo dài, nước từ thượng nguồn đổ về. Tại xã Phú Hòa 1, các thôn Đông Lộc, Phong Niên, Định Thành, Phú Sen Đông, Phong Hậu thường chịu ảnh hưởng khi nước sông dâng cao, đường sá ngập sâu, việc đi lại gặp nhiều khó khăn.

Trận lũ lớn cuối năm trước vẫn là ký ức khó quên với nhiều hộ dân. Nước lên nhanh trong đêm, tràn vào nhà ở, khiến việc di chuyển người và tài sản gặp trở ngại. Thực tế này cho thấy, bên cạnh cảnh báo sớm, việc chuẩn bị nơi tránh trú và phương tiện cứu hộ ngay tại khu dân cư có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tại thôn Đông Lộc, nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ hai tầng vừa hoàn thành đã bổ sung một điểm tránh trú kiên cố cho người dân. Công trình nằm giữa khu vực đồng bằng thấp trũng, được kỳ vọng phát huy vai trò khi nước lũ chia cắt khu dân cư.

Ông Phạm Quang Sách, người dân thôn Đông Lộc, cho biết trong trận lũ năm trước, nước ngập nhà ông hơn 1 mét. Vì vậy, việc có công trình kiên cố để người dân sơ tán khi cần thiết khiến gia đình ông và nhiều hộ dân yên tâm hơn.

Đập Đồng Cam trên sông Ba là công trình thủy lợi quan trọng phục vụ sản xuất nông nghiệp ở đồng bằng Tuy Hòa. Công tác theo dõi diễn biến nguồn nước và chủ động phương án ứng phó trong mùa mưa lũ có ý nghĩa đối với các khu vực hạ lưu.

“Trận lũ năm ngoái nước dâng ngập nhà tôi từ 1m đến 1,5m. Năm nay, Nhà nước đầu tư nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ hai tầng kiên cố đưa vào sử dụng, bà con mừng lắm vì tính mạng được bảo đảm an toàn. Lại thêm các lực lượng bộ đội, công an chở ca nô, thuyền máy, áo phao về túc trực tại chỗ nên dân cực kỳ yên tâm”, ông Sách chia sẻ.

Theo thông tin dự án, giai đoạn I xây dựng 100 nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ có tổng kinh phí hơn 170 tỷ đồng. Các công trình được thiết kế hai tầng, diện tích sàn trung bình 300 m2, sức chứa từ 200 đến 300 người, đáp ứng nhu cầu tránh trú khi xảy ra thiên tai.

Không chỉ là nơi sơ tán, các công trình còn có thể trở thành điểm tập kết lương thực, nước uống và vật tư cứu hộ. Khi đường sá ngập sâu, khu dân cư bị cô lập nhiều ngày, việc chuẩn bị sẵn các điều kiện thiết yếu sẽ góp phần giảm áp lực cho lực lượng ứng cứu, bảo đảm người dân có nơi trú tránh an toàn.

Chị Phan Thị Như Thảo, Trưởng thôn Đông Lộc, cho biết thôn hiện có 1.374 hộ với hơn 4.800 nhân khẩu. Qua những đợt lũ trước, địa phương nhận thấy việc di dời phải được chuẩn bị từ sớm, bởi khi nước đã dâng cao, việc tiếp cận từng hộ dân sẽ khó khăn và nguy hiểm hơn.

Thôn đã thành lập Ban quản lý ngập lụt, phân công người có kinh nghiệm chèo ghe hỗ trợ sơ tán dân; đồng thời chuẩn bị ghe máy, phao cứu sinh, mì ăn liền và nước uống tại nhà sinh hoạt cộng đồng. Những phần việc này giúp địa phương chủ động hơn khi tình huống khẩn cấp xảy ra.

Bố trí lực lượng, phương tiện ngay từ cơ sở

Đập Đồng Cam trên sông Ba là công trình thủy lợi quan trọng phục vụ sản xuất nông nghiệp ở đồng bằng Tuy Hòa. Công tác theo dõi diễn biến nguồn nước và chủ động phương án ứng phó trong mùa mưa lũ có ý nghĩa đối với các khu vực hạ lưu.

Nếu công trình kiên cố tạo nơi trú tránh thì lực lượng và phương tiện cứu hộ tại chỗ quyết định khả năng tiếp cận người dân khi lũ lên. Trong điều kiện giao thông bị chia cắt, việc chờ lực lượng từ nơi khác đến có thể khiến công tác cứu nạn chậm trễ. Vì vậy, xã Phú Hòa 1 tập trung rà soát phương án phòng thủ dân sự, phân công nhiệm vụ và bố trí phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”: lực lượng tại chỗ, chỉ huy tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ.

Theo phương án ứng phó năm 2026, lực lượng nòng cốt được huy động gồm 526 cán bộ, chiến sĩ thuộc Ban Chỉ huy Quân sự xã; trong đó có 11 cán bộ bộ đội và 515 dân quân tự vệ; cùng 141 người thuộc lực lượng công an và bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Phương tiện phục vụ ứng cứu gồm ca nô, xuồng máy, cưa máy, máy phát điện, áo phao, phao tròn và dây cứu hộ.

Một điểm đáng chú ý là địa phương đã xác định trước vị trí hạ thủy ca nô cứu hộ tại những khu vực có nguy cơ ngập sâu, chia cắt, gồm các thôn Phong Niên, Định Thành, Phú Sen Đông, Định Thọ 2 và Phong Hậu. Việc bố trí sẵn vị trí triển khai phương tiện giúp các tổ cứu hộ rút ngắn thời gian tiếp cận địa bàn, nhất là khi các tuyến đường liên thôn không còn bảo đảm lưu thông.

Trung tá Hà Mạnh Phương, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Phú Hòa 1, tỉnh Đắk Lắk cho biết đơn vị đã rà soát phương án di dời dân, xác định các nhà cao tầng kiên cố và nhà sinh hoạt cộng đồng làm địa điểm tránh trú. Việc sơ tán cần được triển khai trước khi nước dâng đến mức nguy hiểm, thay vì chờ nhà dân bị ngập mới tổ chức ứng cứu.

“Khắc phục những hạn chế của mùa lũ trước, năm nay đơn vị đã chủ động rà soát kịch bản di dân. Thay vì đợi nước ngập đến nhà mới tổ chức ứng cứu rất thụ động và nguy hiểm, năm nay chúng tôi chủ động chọn sẵn các nhà cao tầng kiên cố trong xóm và các nhà cộng đồng tránh lũ để sơ tán dân trước khi nước sông dâng cao. Đồng thời, phối hợp tập kết sẵn nhu yếu phẩm tại các điểm tránh trú để bà con yên tâm sinh hoạt, bảo đảm không ai bị đói khát trong lúc chờ lực lượng tuyến trên chi viện”, Trung tá Hà Mạnh Phương cho biết.

Từ việc xác định điểm sơ tán, phân công người phụ trách đến chuẩn bị phương tiện và nhu yếu phẩm, phương châm “4 tại chỗ” chỉ phát huy hiệu quả khi các khâu được kết nối thành quy trình thống nhất. Lực lượng tại chỗ phải nắm chắc địa bàn; người chỉ huy cần có thông tin kịp thời; phương tiện sẵn sàng hoạt động; còn hậu cần phải đủ để duy trì sinh hoạt trong thời gian người dân tránh trú.

Chủ động từ sớm để giảm thiệt hại

Áo phao, phao cứu sinh và các thiết bị chuyên dụng được chuẩn bị để phục vụ công tác cứu hộ, hỗ trợ sơ tán người dân khi nước lũ dâng cao. Việc kiểm tra, bảo quản phương tiện trước mùa mưa bão góp phần nâng cao khả năng ứng phó tại cơ sở.

Từ thực tế ở Phú Hòa 1, bài học đặt ra là phòng, chống thiên tai không thể chỉ tập trung vào cứu hộ khi nước đã dâng cao. Với các khu dân cư thấp trũng ven sông Ba, việc theo dõi diễn biến mưa lũ, truyền tin cảnh báo, xác định thời điểm sơ tán và chuẩn bị nơi tránh trú cần được triển khai đồng bộ.

Ở cấp xã, phương án ứng phó phải bắt đầu từ việc nhận diện khu vực có nguy cơ, nắm số hộ cần di dời và xác định tuyến đường có thể sử dụng trong từng tình huống. Các điểm thường xuyên ngập sâu, khu dân cư có khả năng bị cô lập và những hộ cần hỗ trợ đặc biệt cần được ưu tiên trong kế hoạch bố trí lực lượng, phương tiện.

Thông tin cảnh báo cũng phải đến với người dân kịp thời, dễ hiểu để chủ động bảo vệ tài sản và di chuyển đến nơi an toàn. Cùng với đó, việc phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng chức năng và các đơn vị liên quan cần được xác định rõ, tránh lúng túng khi tình huống khẩn cấp xảy ra.

Quan trọng không kém là tổ chức kiểm tra, diễn tập các phương án trước mùa mưa lũ. Qua đó, địa phương có thể đánh giá khả năng vận hành phương tiện, tổ chức sơ tán, phân phối nhu yếu phẩm và kịp thời khắc phục những bất cập. Người dân cũng cần nắm rõ địa điểm tránh trú, cách liên lạc khi khẩn cấp và tuân thủ hướng dẫn di dời, không chủ quan đi qua dòng nước chảy xiết.

Việc xác định trước các vị trí hạ thủy ca nô, xuồng cứu hộ tại những thôn có nguy cơ ngập sâu giúp lực lượng ứng cứu chủ động triển khai phương tiện, rút ngắn thời gian tiếp cận người dân khi giao thông bị chia cắt.

Những căn nhà sinh hoạt cộng đồng kiên cố, các vị trí hạ thủy ca nô và lực lượng cứu hộ được bố trí tại địa bàn là những bước chuẩn bị cụ thể của Phú Hòa 1 trước mùa mưa lũ. Hiệu quả không chỉ nằm ở số lượng công trình hay phương tiện, mà còn ở khả năng vận hành thực tế người dân có được cảnh báo kịp thời, việc sơ tán có diễn ra đúng lúc và các điểm tránh trú có bảo đảm điều kiện thiết yếu hay không.

Thiên tai không thể loại bỏ hoàn toàn, nhưng thiệt hại có thể giảm nếu chuẩn bị được tiến hành nghiêm túc, liên tục. Khi chính quyền, lực lượng chức năng và người dân cùng tham gia từ khâu phòng ngừa đến ứng phó, phương châm “4 tại chỗ” mới thực sự trở thành năng lực của cộng đồng, giúp người dân vùng rốn lũ chủ động hơn trước những diễn biến khó lường của thiên tai.