Chủ động tạo sinh kế mới cho người dân sau thu hồi đất

Băn khoăn chuyển đổi sinh kế

Tại nhiều khu vực triển khai dự án trên địa bàn Hà Nội, sau khi nhận tiền bồi thường, hỗ trợ từ việc thu hồi đất, người dân có thêm nguồn lực để tính toán cho tương lai. Tuy nhiên, đi cùng với đó vẫn là những trăn trở về việc làm, thu nhập và lựa chọn hướng chuyển đổi sinh kế bền vững.

Sau công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, câu chuyện sinh kế của người dân sau thu hồi đất vẫn là vấn đề cần có lời giải căn cơ và bền vững. Ảnh: Đ.L

Câu chuyện của ông Nguyễn Trọng Bình (60 tuổi, thôn Bạch Nao, xã Tam Hưng) là một ví dụ. Sau khi gia đình nhận tiền bồi thường đất nông nghiệp, ông vẫn mang tâm trạng “nửa mừng, nửa lo”. Gia đình ông có trên 1 mẫu ruộng, đến nay đã bị thu hồi khoảng 5 sào để phục vụ xây dựng sân vận động; toàn bộ diện tích còn lại dự kiến sẽ được thu hồi trong tháng 6.

Với số tiền đền bù giai đoạn đầu là 1,5 tỷ đồng, ông Bình cho biế, bản thân không tránh khỏi những băn khoăn, nhưng nay đã phần nào yên tâm hơn khi có nguồn vốn để tính toán hướng đi mới. Tuy nhiên, điều khiến ông lo lắng là sử dụng số tiền này như thế nào để tạo công ăn việc làm, bảo đảm cuộc sống lâu dài cho gia đình. Dự tính của ông là cho người con cả học nghề nấu ăn để sau này trở về địa phương mở cửa hàng, còn người con thứ theo học nghề cơ khí hàn.

Đối với nhiều người dân, tiền bồi thường sau thu hồi đất có thể tạo thêm nguồn lực trước mắt, nhưng bài toán lớn hơn vẫn là chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm và bảo đảm thu nhập bền vững. Câu chuyện của ông Bình cũng phản ánh tâm tư chung của không ít hộ dân đang bàn giao đất để phục vụ quá trình phát triển đô thị.

Theo ông Nguyễn Tiến Hải, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Tam Hưng, hiện trên địa bàn đang triển khai nhiều dự án lớn như: Khu đô thị đa mục tiêu, Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội, Khu đô thị Mỹ Hưng cùng các cụm công nghiệp lớn như: Thanh Văn, Tân Ước, Thanh Thùy... Người dân đồng thuận với chủ trương phát triển, song cũng đặt ra nhiều câu hỏi về cơ hội việc làm, hướng chuyển đổi nghề nghiệp sau khi bàn giao đất cho các dự án.

Theo tìm hiểu, những năm gần đây, Tam Hưng trở thành địa bàn thu hút nhiều dự án đầu tư quy mô lớn. Trong đó, Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội có quy mô khoảng 1.341,55ha, triển khai trên địa bàn 18 thôn của xã Tam Hưng. Đây là dự án trọng điểm của thành phố, được kỳ vọng tạo bước đột phá về phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và thu hút đầu tư trong tương lai.

Bên cạnh đó, Dự án Khu đô thị mới Mỹ Hưng - Cienco 5 có diện tích khoảng 138,3 ha, triển khai tại các thôn Phượng Mỹ, Đan Thầm, Quảng Minh và Đại Định; Dự án Học viện An ninh nhân dân cơ sở 2 có diện tích 26,26ha, liên quan đến 314 hộ gia đình, cá nhân; Dự án xây dựng khu đô thị mới cho cán bộ, chiến sĩ C01, C03, C05 của Bộ Công an có diện tích dự kiến thu hồi khoảng 37,958ha, liên quan đến 376 hộ gia đình.

Việc chuyển đổi một phần diện tích đất nông nghiệp sang phát triển đô thị tác động trực tiếp đến cơ cấu lao động, việc làm và sinh kế của người dân, nhất là lao động nông nghiệp truyền thống, ở độ tuổi trung niên.

Không chỉ tại Tam Hưng, câu chuyện tạo sinh kế sau thu hồi đất đang trở thành vấn đề được nhiều địa phương trên địa bàn Hà Nội quan tâm khi hàng loạt dự án trọng điểm đồng loạt triển khai.

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 5-2026 của Thống kê thành phố Hà Nội (Cục Thống kê), công tác giải phóng mặt bằng đang được đẩy nhanh tại nhiều dự án hạ tầng chiến lược như: Vành đai 1, Vành đai 2,5, Vành đai 3,5, Quốc lộ 6, Quốc lộ 21B, đường Tây Thăng Long, các dự án cầu vượt sông Hồng và đặc biệt là Dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô. Cùng với đó, nhiều dự án đô thị quy mô lớn như Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội, Khu đô thị đa mục tiêu hay các trục phát triển mới của thành phố cũng đang bước vào giai đoạn triển khai mạnh mẽ.

Điều này đồng nghĩa ngày càng nhiều hộ dân phải chuyển giao đất ở, đất nông nghiệp để phục vụ các mục tiêu phát triển chung, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp, tạo dựng sinh kế bền vững sau thu hồi đất.

Đồng bộ các giải pháp

Thực tế cho thấy, giải phóng mặt bằng để triển khai các dự án phát triển không chỉ là câu chuyện bồi thường, hỗ trợ một lần, mà cần gắn với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội lâu dài. Bên cạnh việc tạo quỹ đất phục vụ phát triển, điều quan trọng là giúp người dân có điều kiện chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định cuộc sống và tiếp cận những cơ hội phát triển mới. Thành công của một dự án vì thế không chỉ được đo bằng tiến độ triển khai, mà còn thể hiện ở sự đồng thuận, niềm tin và sự ủng hộ của nhân dân.

Sau vụ thu hoạch này, nhiều diện tích đất nông nghiệp tại khu vực phía Nam Hà Nội sẽ được bàn giao cho các dự án phát triển, mở ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi nghề nghiệp và sinh kế cho người dân. Ảnh: Đ.L

Trên tinh thần này, thời gian qua, Trung ương và thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm đổi mới công tác đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực và giải quyết việc làm, trong đó có các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm cho các nhóm lao động ưu tiên giai đoạn 2026-2030. Các chính sách này hướng tới nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo việc làm bền vững, giúp người dân từng bước thích ứng với quá trình đô thị hóa và thụ hưởng những thành quả phát triển của Thủ đô.

Tuy nhiên, để công tác chuyển đổi nghề đạt hiệu quả, đào tạo nghề không thể chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước hay các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, mà cần có sự tham gia đồng hành của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Nhiều chuyên gia cho rằng, việc dự báo nhu cầu nhân lực, tham gia xây dựng chương trình đào tạo, thậm chí “đặt hàng” nguồn lao động sẽ giúp quá trình đào tạo gắn chặt hơn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Theo ông Phạm Xuân Khánh (Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội), lựa chọn ngành nghề đào tạo cần xuất phát từ nhu cầu của thị trường lao động.

Chẳng hạn, với nhóm lao động từ 30 tuổi trở lên, đặc biệt là những người chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp, các khóa đào tạo nghề ngắn hạn là hướng đi phù hợp, giúp họ sớm tiếp cận việc làm mới. Trong khi đó, lao động trẻ có thể được định hướng theo học các ngành nghề dài hạn như công nghệ ô tô, điện tử, công nghệ thông tin... Đây đều là những lĩnh vực có nhu cầu tuyển dụng lớn, thu nhập ổn định và dư địa phát triển lâu dài.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Kim Huế (Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Q&T) cho rằng, lao động trung niên sau thu hồi đất vẫn là nguồn nhân lực có nhiều tiềm năng nếu được định hướng và đào tạo phù hợp. Bên cạnh những công việc phổ biến như bảo vệ, chăm sóc cây xanh, người lao động có thể tham gia các lĩnh vực dịch vụ đang có nhu cầu ngày càng lớn, như chăm sóc người cao tuổi - ngành nghề được nhiều quốc gia phát triển quan tâm.

Ở góc nhìn địa phương, Bí thư Đảng ủy xã Tam Hưng Bùi Văn Sáng cho biết, quan điểm của Tam Hưng là phát triển đô thị phải gắn với phát triển con người; chuyển dịch không gian phát triển phải đi đôi với chuyển dịch sinh kế và bảo đảm việc làm cho người dân.

Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục thúc đẩy liên kết giữa chính quyền, cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp; đổi mới phương thức đào tạo theo hướng linh hoạt, ngắn gọn, sát với nhu cầu tuyển dụng thực tế. Đồng thời, tập trung hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề cho các nhóm lao động chịu tác động bởi quá trình đô thị hóa, hướng tới mục tiêu giúp người dân có việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Rõ ràng, một chính sách phát triển bền vững chỉ có ý nghĩa khi người dân được tham gia và thụ hưởng từ chính quá trình phát triển đó. Việc kết nối giữa chính quyền, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sẽ là cầu nối quan trọng giúp biến nguồn lực từ đất đai thành nguồn lực con người, giúp người dân có thêm kỹ năng, nghề nghiệp và cơ hội việc làm phù hợp.

Đây cũng là hướng đi để Hà Nội vừa đẩy nhanh quá trình phát triển đô thị, vừa bảo đảm an sinh xã hội, củng cố sự đồng thuận trong nhân dân, tạo nền tảng cho sự phát triển hài hòa và bền vững của Thủ đô trong giai đoạn mới.