Chủ động trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

Đại diện Hiệp hội Y học TP HCM cho rằng gánh nặng các vấn đề sức khỏe tâm thần đang gia tăng trong bối cảnh xã hội nhiều biến động, áp lực công việc, cuộc sống và thay đổi nhanh về lối sống. Các bệnh rối loạn lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài có xu hướng phổ biến hơn và ngày càng trẻ hóa.

Tại Việt Nam, ước tính khoảng 15% dân số (tương đương 15 triệu người) mắc ít nhất 1 trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến. Trong đó, trầm cảm chiếm 2,8%, lo âu 2,6% và tâm thần phân liệt 0,4%, lạm dụng chất (việc sử dụng bất kỳ các chất nào nhằm mục đích thay đổi cảm xúc) 4 - 5%.

Với thanh, thiếu niên, một khảo sát cho thấy 21,7% gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe tâm thần; trong đó lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất (18,6%); tiếp đến là trầm cảm (4,3%). Ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu của hành vi tự hại của thanh, thiếu niên như những vết cắt được che dưới áo dài tay; sự thu mình, né tránh hoạt động tập thể, đảo lộn thói quen ăn, ngủ, mất tập trung hoặc sa sút học tập.

Với người cao tuổi, khoảng 14% người từ 70 tuổi trở lên mắc một rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm và lo âu; khoảng 8,8% sống chung với sa sút trí tuệ.

Theo các chuyên gia tại Hội nghị, các vấn đề sức khỏe tâm thần có thể liên quan đến áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, áp lực công việc, nhịp sống hối hả, thiếu thời gian nghỉ ngơi. Khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh và thiên tai cũng có thể gây bất an, căng thẳng kéo dài.

Việc tương tác trên mạng xã hội nhiều hơn giao tiếp trực tiếp có thể làm tăng tâm lý so sánh, giảm sự tự tin, dẫn đến lo âu, trầm cảm, mất ngủ, cô đơn. Ngoài ra, nghèo đói, lạm dụng rượu, bạo lực gia đình, thiếu sự hỗ trợ xã hội cùng việc dễ tiếp cận ma túy, chất cấm cũng làm tăng nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Rối loạn tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động đến suy nghĩ, hành vi, khả năng học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ. Người bệnh có thể mất ngủ, giảm tập trung, thu mình và suy giảm hiệu quả học tập, làm việc. Nếu không được nhận diện, chẩn đoán, can thiệp kịp thời, những vấn đề sức khỏe tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội.

Thực tế trên cho thấy ngành Y cần chuyển từ tư duy điều trị sức khỏe tâm thần khi bệnh đã rõ sang chủ động phòng ngừa, tư vấn, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần. Tất cả mọi người cũng cần nhận diện sớm vấn đề tâm lý của chính bản thân chúng ta cũng như những người xung quanh để có những điều chỉnh kịp thời, cơ quan chức năng cần xác định chăm sóc sức khỏe tâm thần chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng, phát hiện sớm và cá thể hóa; đưa chăm sóc sức khỏe tâm thần trở thành một phần không thể tách rời của chăm sóc sức khỏe toàn diện.