Chủ động ứng phó El Nino và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai

Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương chủ động triển khai các giải pháp ứng phó với El Nino, bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, hạn chế thiệt hại do thiên tai. Ảnh: Minh họa

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Chỉ thị số 39/CT-TTg ngày 30/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino năm 2026-2027.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Nino, dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Hiện tượng này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng; đồng thời có thể xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường.

Chủ động phương án ứng phó, bảo đảm nguồn nước

Để phòng ngừa, ứng phó với El Nino, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu; chủ động triển khai từ sớm, từ xa các giải pháp phù hợp với diễn biến tình hình và điều kiện thực tế.

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu khẩn trương cập nhật phương án ứng phó theo các kịch bản nguồn nước và thiên tai, kể cả tình huống bất lợi hơn dự báo; xác định khu vực, đối tượng có nguy cơ chịu tác động cao, cụ thể hóa biện pháp xử lý, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện đến cấp xã.

Các địa phương phải thường xuyên kiểm kê, đánh giá nguồn nước tại hồ chứa, hệ thống thủy lợi, công trình cấp nước sạch; khoanh vùng nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, xây dựng phương án nguồn nước dự phòng và kết nối, hỗ trợ giữa các hệ thống. Ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, y tế và các nhu cầu thiết yếu, nhất là trường học, bệnh viện, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, ven biển và khu vực thường xuyên thiếu nước.

Đối với sản xuất nông nghiệp, cần tính toán khả năng cấp nước cho cả mùa khô để điều chỉnh thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác; không bố trí sản xuất tại khu vực không bảo đảm nguồn nước. Đồng thời, hướng dẫn người dân tích trữ nước phân tán, tưới tiết kiệm, bảo vệ cây trồng lâu năm, vật nuôi và thủy sản trong thời kỳ nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn.

Các địa phương chủ động bố trí nguồn lực sửa chữa công trình thủy lợi, kiểm soát mặn, cấp nước sạch, phòng cháy, chữa cháy rừng và công trình thiết yếu; nạo vét cửa lấy nước, kênh dẫn, lắp đặt bơm dã chiến, xây dựng đập tạm ngăn mặn, trữ nước và đẩy nhanh tiến độ các công trình thủy lợi, cấp nước.

Điều tiết linh hoạt hồ chứa, tăng cường phòng cháy rừng

Chỉ thị yêu cầu điều tiết, vận hành hồ chứa thủy điện, thủy lợi và công trình lấy nước trên các lưu vực sông theo hướng linh hoạt, bảo đảm lấy nước hiệu quả trong thời gian hồ thủy điện tăng cường điều tiết bổ sung nguồn nước. Các đơn vị liên quan xây dựng phương án vận hành hồ chứa theo quy trình, thẩm quyền và diễn biến thực tế; chủ động tích đủ nước cuối mùa lũ phục vụ mùa khô, bảo đảm an toàn công trình và dân cư hạ du.

Các địa phương rà soát phương án tiêu thoát nước, chống ngập tại đô thị, khu dân cư, vùng sản xuất khi có mưa lớn bất thường; kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống thoát nước, trạm bơm, cống, hồ điều hòa và công trình chống ngập.

Đối với công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, cần xác định khu vực trọng điểm cháy rừng; bố trí lực lượng, phương tiện, nguồn nước theo phương châm “bốn tại chỗ”; tổ chức trực, tuần tra, kiểm soát, cảnh báo nguy cơ và xử lý kịp thời, không để cháy lan, cháy lớn.

Về nhiệm vụ của các bộ, ngành, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước, thiên tai; chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động. Đồng thời, xây dựng, cập nhật kịch bản nguồn nước, phương án điều hòa, phân phối nước trên các lưu vực có nguy cơ thiếu hụt, nhất là tại Trung bộ, cao nguyên Trung bộ và Nam bộ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và chủ hồ thủy điện thống nhất kế hoạch điều tiết hồ chứa, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của Nhân dân; hài hòa yêu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phát điện, phòng, chống lũ và duy trì dòng chảy tối thiểu.

Bộ Công Thương xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, huy động nguồn điện khác khi nước về hồ thủy điện thiếu hụt trong mùa khô năm 2026-2027; chỉ đạo bảo đảm cung cấp điện ổn định cho trạm bơm, công trình cấp nước sinh hoạt và phòng, chống thiên tai.

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư, sẵn sàng hỗ trợ địa phương vận chuyển, cấp nước, chữa cháy rừng, sơ tán dân, cứu hộ, cứu nạn khi có đề nghị.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các cơ quan, địa phương tổng hợp nhu cầu, trình cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí từ ngân sách trung ương và xuất cấp hàng dự trữ quốc gia cho nhiệm vụ ứng phó cấp bách hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ngập lụt, úng; bảo đảm kịp thời, đúng đối tượng, thẩm quyền và theo quy định hiện hành.

Bộ Xây dựng chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, đơn vị cấp nước tổ chức phương án cấp nước sinh hoạt an toàn cho đô thị theo kịch bản nguồn nước; tăng cường kết nối hạ tầng, giảm thất thoát, chuẩn bị nguồn cấp dự phòng, nhất là đô thị lớn, công trình khai thác nước từ sông không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc hồ chứa thượng lưu, hỗ trợ nguồn nước cấp cho sinh hoạt nông thôn khi cần thiết.