Chủ động ứng phó với chứng đau nhức xương khớp mùa lạnh

Cơn đau không chỉ gây khó khăn trong vận động mà còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, làm suy giảm sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, việc hiểu rõ nguyên nhân và chủ động phòng ngừa, ứng phó với đau nhức xương khớp trong mùa lạnh có ý nghĩa quan trọng, giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe và sống khỏe mạnh hơn.

Chăm sóc người cao tuổi bị đau nhức xương khớp tại Bệnh viện đa khoa Hà Đông (Hà Nội). Ảnh: BVCC

Gia tăng bệnh xương khớp trong mùa lạnh

Mùa đông năm nay, bà Đặng Thị Mẫn (69 tuổi, phường Bồ Đề, Hà Nội) lại bước vào quãng thời gian khó chịu nhất trong năm. Những cơn đau nhức xương khớp, đặc biệt ở vùng lưng và khớp gối, trở nên dữ dội hơn mỗi khi nhiệt độ hạ thấp. Trời càng lạnh, cơn đau càng tăng, khiến việc đi lại nặng nề; ngay cả những động tác đơn giản như đứng lên hay ngồi xuống cũng phải hết sức dè dặt. Không chỉ đau nhức, bà Mẫn còn thường xuyên bị tê cứng, nhức buốt như kim châm, làm giấc ngủ chập chờn, đêm nào cũng trằn trọc.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra với ông Nguyễn Văn Sửu (76 tuổi, phường Ba Đình, Hà Nội), người đã sống chung với bệnh thoái hóa khớp gối nhiều năm. Mỗi khi thời tiết thay đổi, nhất là những ngày mưa gió, trời chuyển lạnh, khớp gối của ông lại đau nhức, châm chích khó chịu. Nhiều lúc đau quá khiến ông mệt mỏi, chán ăn, đêm nằm thao thức không sao ngủ được. Với ông Sửu, cái lạnh không chỉ làm tăng cảm giác đau mà còn bào mòn dần khả năng vận động và sự tự chủ trong sinh hoạt hằng ngày.

Theo các chuyên gia y tế, đau nhức xương khớp tăng lên khi trời lạnh là hiện tượng phổ biến, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Khi nhiệt độ giảm, gân cơ có xu hướng co rút, dịch khớp trở nên đặc hơn, khiến khớp khô cứng, kém linh hoạt và dễ đau mỏi. Không khí lạnh cũng làm các đầu mút dây thần kinh trở nên nhạy cảm, khiến người bệnh cảm nhận cơn đau rõ rệt và dữ dội hơn.

Bên cạnh đó, thời tiết lạnh khiến mạch máu co lại, làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng khớp. Khi máu và dịch khớp lưu thông kém, sụn khớp và màng hoạt dịch không được nuôi dưỡng đầy đủ, ma sát giữa các đầu xương tăng lên khi vận động.

Các nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ thấp không trực tiếp gây tổn thương khớp nhưng làm tăng cảm nhận đau, nhất là khi kết hợp với thói quen ít vận động trong mùa đông, khiến các bệnh lý xương khớp mạn tính dễ bùng phát và kéo dài hơn.

Chủ động phòng bệnh xương khớp trong mùa đông

Theo bác sĩ chuyên khoa II Phạm Văn Cường, Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Hà Đông, nhiệt độ thấp trong mùa lạnh có thể tác động trực tiếp đến màng hoạt dịch, khiến các khớp dễ sưng, cứng, gây đau nhức hoặc viêm khớp. Những khớp thường chịu ảnh hưởng nhiều nhất là khớp gối, khớp vai và bàn tay. Tình trạng này phổ biến ở người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch, có nhiều bệnh nền hoặc đã mắc các bệnh xương khớp mạn tính. Nếu chủ quan, không thăm khám và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động.

Bác sĩ Phạm Văn Cường khuyến cáo, giữ ấm cơ thể là yếu tố quan trọng hàng đầu trong mùa lạnh. Khi ra ngoài, cần mặc đủ ấm, che chắn kỹ các vùng khớp dễ bị tổn thương như đầu gối, cổ, vai, bàn tay; tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột từ môi trường ấm sang lạnh để hạn chế tình trạng co mạch, bùng phát cơn đau. Bên cạnh đó, tắm nước ấm và chườm ấm vùng khớp đau giúp thư giãn cơ, tăng tuần hoàn máu và giảm co cứng. Tuy nhiên, cần chú ý không chườm nóng trực tiếp quá lâu để tránh bỏng da.

Một sai lầm thường gặp của người cao tuổi là ngại vận động khi trời lạnh. Trên thực tế, ít vận động lại khiến xương khớp dễ cứng và đau hơn. Vận động hợp lý giúp giãn cơ, tăng tiết dịch khớp, cải thiện độ linh hoạt và tăng sức mạnh cơ - “lá chắn” bảo vệ khớp. Các hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe, yoga, kéo giãn cơ phù hợp với người cao tuổi, với điều kiện khởi động kỹ và duy trì đều đặn.

Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đau xương khớp. Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, hạt chia; bổ sung canxi và vitamin D từ sữa, phô mai, trứng, nấm để tăng cường sức khỏe xương; đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây giàu chất chống oxy hóa. Ngược lại, cần hạn chế đồ ăn chiên rán, rượu, bia và tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ vì có thể làm gia tăng phản ứng viêm. Ngoài ra, việc kiểm soát cân nặng cũng rất cần thiết, bởi thừa cân làm tăng áp lực lên các khớp, đặc biệt là khớp gối và cột sống.

Các bác sĩ cũng lưu ý, đau khớp do thời tiết thường lành tính và có thể cải thiện nếu được chăm sóc đúng cách, tuy nhiên người bệnh không nên chủ quan. Khi đau kéo dài nhiều ngày không giảm, khớp sưng nóng đỏ, cứng khớp buổi sáng trên 30 phút, vận động ngày càng khó khăn hoặc kèm theo sốt, mệt mỏi, cần sớm đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị.

Gia Phong