Chủ động xả lũ, đón phù sa về đồng ruộng

Người dân xã Châu Phong (tỉnh An Giang) tranh thủ đặt dớn, thả lưới để bắt thủy sản trên cánh đồng ngập lũ.

Mở đồng đón phù sa

Tại xã Châu Phong (tỉnh An Giang), dòng nước lũ đục ngầu từ bên ngoài cống Mương Tri nhanh chóng tràn vào Tiểu vùng Nam Vĩnh An, phủ lên cánh đồng rộng hơn 1.858 ha. Đây là diện tích đã hoàn tất thu hoạch lúa Hè Thu năm 2026 và được địa phương chủ động cho đất nghỉ trong vụ Thu Đông để đón nước lũ.

Ông Tống Văn Điều, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong cho biết, thực hiện kế hoạch xả lũ vụ Thu Đông đối với các tiểu vùng sản xuất 3 vụ giai đoạn 2026-2030 của UBND tỉnh An Giang, ngay sau khi toàn bộ diện tích Tiểu vùng Nam Vĩnh An thu hoạch xong lúa Hè Thu, UBND xã đã phối hợp với Công ty TNHH Một thành viên Khai thác thủy lợi An Giang mở cống Mương Tri, đưa nước lũ vào đồng ruộng.

Việc này nhằm tận dụng nguồn nước tự nhiên để cải tạo đất, bổ sung phù sa, rửa trôi mầm bệnh, côn trùng gây hại và cỏ dại, chuẩn bị điều kiện cho sản xuất vụ Đông Xuân 2026-2027.

Theo ông Điều, thời điểm mở cống, mực nước bên ngoài cao hơn bên trong từ 0,5 - 1m, tạo điều kiện để nước lũ nhanh chóng lan tỏa trên cánh đồng. Việc xả lũ được duy trì đến khi mực nước đạt đỉnh, sau đó địa phương sẽ đóng các cống kiểm soát. Khi nước rút, nước trong đồng được bơm ra để người dân làm đất, xuống giống vụ mới.

Để bảo đảm an toàn, trước khi mở cống, chính quyền địa phương đã thông báo đến người dân trong vùng xả lũ, đề nghị không tự ý gieo sạ, trồng hoa màu hoặc tổ chức các hoạt động sản xuất khác trong thời gian ngập nước. Các hộ dân được yêu cầu chủ động bảo vệ máy móc, phương tiện, vật nuôi; những hộ có cây ăn trái, cây lâu năm phải gia cố bờ bao,…

Cống Bắc Vàm Nao được mở để đón phù sa vào đồng ruộng ở Tiểu vùng Bắc Cái Tắc, xã Bình Thạnh Đông, tỉnh An Giang.

Nhìn dòng nước đục ngầu phù sa tràn vào đồng ruộng, người dân không giấu được niềm vui. Với họ, nước lũ không chỉ là một phần tất yếu của tự nhiên mà còn là nguồn tài nguyên mang lại nhiều giá trị cho sản xuất và sinh kế.

Ông Trần Văn An, xã Châu Phong cho rằng, nếu đồng ruộng không được bổ sung phù sa, vụ sau có thể phải sử dụng nhiều phân bón hơn; cỏ dại và sâu bệnh cũng có điều kiện phát triển, làm tăng chi phí sản xuất. Vì vậy, việc mở cống đón lũ giúp người dân kỳ vọng vào một vụ mùa thuận lợi hơn, giảm bớt chi phí đầu tư.

Theo ông An, việc chủ động mở cống cho nước tràn đồng ruộng không chỉ mang theo phù sa mà còn đưa tôm, cá, cua và nhiều sản vật tự nhiên vào đồng. Trong những tháng “nước nổi”, người dân có thể đặt dớn, giăng lưới để đánh bắt thủy sản trên đồng. Nguồn lợi này vừa phục vụ bữa ăn hằng ngày, vừa giúp bà con có thêm thu nhập trong thời gian nông nhàn.

“Lũ về, nước còn đục là lúc nguồn nước mang nhiều phù sa. Nước vào đồng vừa giúp đất màu mỡ hơn, vừa mang theo tôm, cá, cua để người dân khai thác” - ông An chia sẻ.

Từ Tiểu vùng Nam Vĩnh An, dòng nước phù sa tiếp tục theo hệ thống sông, kênh rạch lan tỏa đến nhiều khu vực sản xuất khác. Việc chủ động đưa nước lũ vào đồng được các địa phương tính toán phù hợp với điều kiện từng vùng, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn cho sản xuất và công trình thủy lợi.

Hướng đến sản xuất bền vững

Nước tràn vào đồng ruộng mang theo phù sa và tôn, cá, nên người dân tỉnh An Giang tranh thủ đặt dớn đánh bắt để có thêm thu nhập trong thời gian nông nhàn.

Xuôi theo sông Hậu về phía hạ du, tại xã Bình Thạnh Đông (tỉnh An Giang), người dân cũng đang chờ thời điểm địa phương tổ chức xả lũ vụ Thu Đông năm 2026.

Ông Nguyễn Minh Mẫn, ngụ xã Bình Thạnh Đông, cho biết các cánh đồng trên địa bàn được bao quanh bởi hệ thống đê bao để chủ động kiểm soát nguồn nước. Năm nay, người dân mong muốn nước lũ được đưa vào đồng sớm để bổ sung phù sa và tạo điều kiện khai thác nguồn lợi thủy sản.

“Năm nay lũ về sớm và cao hơn cùng kỳ năm trước. Nhìn màu nước đục, bà con kỳ vọng nước lũ mang theo nhiều phù sa, giúp đất ruộng màu mỡ hơn, tạo thuận lợi cho vụ sản xuất tiếp theo” - ông Mẫn phấn khởi nói.

Theo ông Nguyễn Văn Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Bình Thạnh Đông, thực hiện chủ trương của tỉnh về điều chỉnh kế hoạch xả lũ vụ Thu Đông năm 2026, địa phương triển khai xả lũ tại những tiểu vùng phù hợp nhằm bổ sung phù sa, cải tạo đồng ruộng, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp; đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa trồng lúa, cây ăn trái, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Theo kế hoạch, trong vụ Thu Đông năm 2026, xã Bình Thạnh Đông sẽ xả lũ trên diện tích 691 ha tại Tiểu vùng Bắc Cái Tắc sau khi thu hoạch dứt điểm lúa, nếp vụ Hè Thu.

Để việc xả lũ diễn ra an toàn, UBND xã Bình Thạnh Đông yêu cầu các ấp phối hợp với cán bộ kỹ thuật nông nghiệp và hợp tác xã rà soát diện tích cây ăn trái trong vùng, thông báo đến từng hộ để chủ động bảo vệ sản xuất.

Bên cạnh đó, các hợp tác xã nông nghiệp kiểm tra hệ thống thủy lợi, xây dựng phương án vận hành các cống điều tiết phù hợp, bảo đảm an toàn công trình.

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho hay, toàn tỉnh có trên 613.000 ha đất trồng lúa. Trong vụ Thu Đông năm 2026, tỉnh dự kiến xả lũ trên diện tích 46.324 ha tại các tiểu vùng, vùng sản xuất 3 vụ có đê bao, bờ bao bảo vệ thuộc 48 xã, phường trong tỉnh. Thời gian xả lũ dự kiến đến hết tháng 10/2026.

Nước tràn vào đồng ruộng mang theo phù sa và tôn, cá, nên người dân tỉnh An Giang tranh thủ đặt dớn đánh bắt để có thêm thu nhập trong thời gian nông nhàn.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, việc xả lũ nhằm vệ sinh đồng ruộng, tháo chua, rửa phèn, bổ sung phù sa, cải thiện độ phì nhiêu của đất; đồng thời, góp phần rửa trôi mầm sâu bệnh, côn trùng gây hại và cỏ dại sau nhiều vụ sản xuất liên tục, giảm áp lực dịch hại cho vụ lúa tiếp theo.

Để chủ động tổ chức sản xuất, bảo đảm an toàn, ổn định năng suất và tăng trưởng bền vững, ngành nông nghiệp tỉnh An Giang đã thực hiện xả lũ định kỳ theo quy trình “3 năm 8 vụ” hoặc “2 năm 5 vụ”, tùy điều kiện từng vùng. Đây là giải pháp kết hợp giữa điều tiết nước, phục hồi đất và tổ chức sản xuất, góp phần khai thác hợp lý nguồn tài nguyên tự nhiên, hướng đến nền nông nghiệp hiệu quả và bền vững.

Giữa mùa nước nổi, những cánh đồng sau thu hoạch tại nhiều địa phương trong tỉnh An Giang đang “mở cửa” đón dòng phù sa trở về. Sau mỗi mùa lũ, khi nước rút, đất lại được bồi đắp, đồng ruộng được làm mới để bắt đầu một chu kỳ sản xuất mới. Trong sự vận động của tự nhiên, việc chủ động điều tiết dòng nước đang mở ra hướng khai thác hài hòa hơn những giá trị của mùa lũ, để nước không chỉ đi qua đồng ruộng mà còn góp phần nuôi dưỡng đất đai và sinh kế của người dân.